ഈശത്വാച്ച യഥാ ശപ്താ ജാതാ ദേവാഃ സ്വയമ്ഭുവാ। മരുത്പ്രസാദോ മരുതാം ദിത്യാ ദേവാംശസമ്ഭവാഃ
ഭരണാധികാരത്താൽ ദേവന്മാർ ശപിക്കപ്പെട്ട് സ്വായംഭുവയിൽ ജനിച്ചതും, മരുതുകളുടെ അനുഗ്രഹവും, ദിതിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മരുതുകളും, ദേവന്മാർ അംശങ്ങളിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതും പറയുന്നു.
കീര്ത്ത്യന്തേ മരുതാഞ്ചാഥ ഗണാസ്തേ സപ്തസപ്തകാഃ। ദേവത്വം പിതൃവാക്യേന വായുസ്കന്ധേന ചാശ്രയഃ
മരുതുകളെയും അവരുടെ ഏഴെഴു കൂട്ടങ്ങളെയും വിവരിക്കുന്നു; പിതാക്കന്മാരുടെ വാക്കുകൾകൊണ്ടും വായുവിന്റെ സംഘത്താലും അവർക്ക് ദൈവത്വം ലഭിച്ചതും പറയുന്നു.
ദൈത്യാനാം ദാനവാനാഞ്ച ഗന്ധര്വോരഗരക്ഷസാമ്। സര്വഭൂതപിശാചാനാം പശൂനാം പക്ഷിവീരുധാമ്। ഉത്പത്തയശ്ചാപ്സരസാം കീര്ത്ത്യന്തേ ബഹുവിസ്തരാത്
ദൈത്യന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും പാമ്പുകളുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും എല്ലാ ജീവികളുടെയും പിശാചുകളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ചെടികളുടെയും കൂടാതെ അപ്സരസ്സുമാരുടെ ജനനംവരെ എല്ലാം വളരെ വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സമുദ്രസംയോഗകൃതം ജന്മൈരാവതഹസ്തിനഃ। വൈനതേയസമുത്പത്തിസ്തഥാ ചാസ്യാഭിഷേചനമ്
സമുദ്രം കുലുക്കിയപ്പോൾ ജനിച്ച എയരാവതം എന്ന ആനയുടെ ജനനവും, ഗരുഡന്റെ ഉദ്ഭവവും, അവന്റെ അഭിഷേകവും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
ഭൃഗൂണാം വിസ്തരശ്ചോക്തസ്തഥാ ചാങ്ഗിരസാമപി। കശ്യപസ്യ പുലസ്ത്യസ്യ തഥൈവാത്രേര്മ്മഹാത്മനഃ
ഭൃഗുവംശത്തിന്റെ വിശദമായ കഥകളും, അംഗിരസന്മാരുടെയും, കശ്യപൻ, പുലസ്ത്യൻ, അത്രി എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ കഥകളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പരാശരസ്യ ച മുനേഃ പ്രജാനാം യത്ര വിസ്തരഃ। ദേവതാനാമൃഷീണാഞ്ച പ്രജോത്പത്തിസ്തതഃ പരമ്
മഹർഷി പരാശരന്റെ വംശവും, അവിടെ ജീവികളുടെ വർദ്ധനയും, ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും സൃഷ്ടിയും പിന്നീട് വിശദമായി പറയപ്പെടുന്നു.
തിസ്രഃ കന്യാഃ പ്രകീര്ത്ത്യന്തേ യാസു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ। പിതൃദൌഹിത്രനിര്ദ്ദേശോ ദേവാനാം ജന്മ ചോച്യതേ
ലോകങ്ങൾ അധിഷ്ഠിതമായ മൂന്ന് കന്യാകളുടെ കഥയും, പിതൃവംശത്തിലെ മകളുടെ പരാമർശവും, ദേവന്മാരുടെ ജനനവും ഇവിടെ പറയുന്നു.
വിസ്തരസ്തേ ഭഗവതഃ പഞ്ചാനാം സുമഹാത്മനാമ്। ഇലായാ വിസ്തരശ്ചോക്ത ആദിത്യസ്യ തതഃ പരമ്
അഞ്ചു മഹാത്മാക്കളായ ഭഗവാന്മാരുടെ കഥകളും, ഇലയുടെയും, അതിനുശേഷം ആദിത്യന്റെ കഥയും വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വികുക്ഷിചരിതഞ്ചോക്തം ധുന്ധോശ്ചൈവ നിബര്ഹണമ്। ബൃഹദ്ബലാന്തസംക്ഷേപാദിക്ഷ്വാക്വാദ്യാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ
വികുക്ഷിയുടെ പ്രവൃത്തികളും, ധുന്ധുവിന്റെ നാശവും, ഇക്ഷ്വാകുവംശം തുടങ്ങി ബൃഹദ്ബലൻവരെ ഉള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ കഥയും സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു.
നിമ്യാദീനാം ക്ഷിതീശാനാം യാവജ്ജഹുഗണാദിതി। കീര്ത്ത്യതേ വിസ്തരോ യശ്ച യയാതേരപി ഭൂപതേഃ
നിമി മുതലായ രാജാക്കന്മാരുടെ കഥകളും, ജഹ്നുവിന്റെ വംശം വരെയുള്ള വിവരങ്ങളും, യയാതി രാജാവിന്റെ വംശവും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
യദുവംശസമുദ്ദേശോ ഹൈഹയസ്യ ച വിസ്തരഃ। ക്രോഷ്ടോരനന്തരം ചോക്തസ്തഥാ വംശസ്യ വിസ്തരഃ
യദുവംശത്തിന്റെ കഥയും, ഹൈഹയരുടെ വിശദമായ ചരിത്രവും, ക്രോഷ്ടുവിന് ശേഷം വംശത്തിന്റെ വർദ്ധനയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ജ്യാമഘസ്യ ച മാഹാത്മ്യം പ്രജാസര്ഗശ്ച കീര്ത്ത്യതേ। ദേവാവൃധസ്യ ത്വര്കസ്യ വൃഷ്ടേശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ
ജ്യാമഘന്റെ മഹത്വവും, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയും, ദേവാവൃദ്ധൻ, അർക്കൻ, മഹാത്മാവായ വൃഷ്ടി എന്നിവരുടെ കഥകളും ഇവിടെ പറയുന്നു.
അത്രിമിത്രാന്വയശ്ചൈവ വിഷ്ണോര്ദ്ദിവ്യാഭിശംസനമ്। വിവസ്വതോഽഥ സംപ്രാപ്തിര്മണിരത്നസ്യ ധീമതഃ
അത്രി, മിത്രൻ എന്നിവരുടെ വംശവും, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യസ്തുതിയും, വിവസ്വാൻ്റെ പുത്രനായ മണിരത്നന്റെ വരവുമാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.
യുധാ ജിതഃ പ്രജാസര്ഗഃ കീര്ത്ത്യതേ ച മഹാത്മനഃ। കീര്ത്ത്യതേ ചാന്വയഃ ശ്രീമാന് രാജര്ഷേര്ദേവമീഢുഷഃ
യുധാജിത് എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയും, രാജർഷിയായ ദേവമീഢുഷന്റെ മഹിമയുള്ള വംശവും ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
പുനശ്ച ജന്മ ചാപ്യുക്തം ചരിതഞ്ച മഹാത്മനഃ। കംസസ്യചാപി ദൌരാത്മ്യമേകാന്തേന സമുദ്ഭവഃ
പുനരായും മഹാത്മാവിന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും, കംസന്റെ അത്യന്തം ദുഷ്ടതയും അതുല്യമായ ജനനവും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാസുദേവസ്യ ദേവക്യാം വിഷ്ണോര്ജ്ജന്മ പ്രജാപതേഃ। വിഷ്ണോരനന്തരഞ്ചാപി പ്രജാസര്ഗോപവര്ണനമ്
വസുദേവനും ദേവകിയുടെയും മകനായി പ്രജാപതിയായ വിഷ്ണുവിന്റെ ജനനവും, അതിനുശേഷം വിഷ്ണു സൃഷ്ടിച്ച ജീവികളും വിശദമായി പറയുന്നു.
ദൈവാസുരേ സമുത്പന്നേ വിഷ്ണുനാ സ്ത്രീവധേ കൃതേ। സംരക്ഷതാ ശക്രവധം ശാപഃ പ്രാപ്തഃ പുരാ ഭൃഗോഃ। ഭൃഗുശ്ചോത്ഥാപയാമാസ ദിവ്യാം ശുക്രസ്യ മാതരമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നപ്പോൾ, വിഷ്ണു ഒരു സ്ത്രീയെ കൊല്ലുകയും, ഇന്ദ്രനെ രക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് ശാപം ലഭിക്കുകയും, ഭൃഗു ശുക്രന്റെ ദിവ്യമായ മാതാവിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദേവാനാമസുരാണാം ച സംഗ്രാമാ ദ്വാദശായുതാഃ। നാരസിംഹപ്രഭൃതയഃ കീര്ത്ത്യന്തേ പ്രാണനാശനാഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ നരസിംഹൻ മുതലായവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി നടന്ന പന്ത്രണ്ടായിരം യുദ്ധങ്ങൾ, ജീവന്മാരുടെ നാശം വരുത്തിയവ, ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
ശുക്രേണാരാധനം സ്ഥാണോര്ധീരേണ തപസാ കൃതമ്। വരദാനപ്രലുബ്ധേന യത്ര ശര്വസ്തവഃ കൃതഃ। അനന്തരം വിനിര്ദിഷ്ടം ദേവാസുരവിചേഷ്ടിതമ്
ശുക്രൻ ദൃഢമായ തപസ്സിലൂടെ ശിവനെ ആരാധിക്കുകയും, വരദാനത്തിന് ആകർഷിതനായി ശർവന്റെ സ്തുതി പാടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രവർത്തികൾ വിവരിക്കുന്നു.
ജയന്ത്യാ സഹ സക്തേ തു യത്ര ശുക്രേ മഹാത്മനി। അസുരാന്മോഹയാമാസ ശുക്രരൂപേണ ബുദ്ധിമാന്। ബൃഹസ്പതിസ്തു താന് ശുക്രഃ ശശാപ സുമഹാദ്യുതിഃ
ജയന്തിയോടൊപ്പം ചേർന്ന് മഹാത്മാവായ ശുക്രൻ, ശുക്രന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അസുരന്മാരെ വഞ്ചിച്ചു; പിന്നീട് ബൃഹസ്പതി അതീവ പ്രകാശത്തോടെ അവരെ ശുക്രൻ എന്ന നിലയിൽ ശപിച്ചു.
ഉക്തം ച വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യം വിഷ്ണോര്ജന്മാദിശബ്ദനമ്। തുര്വസുഃ ശുക്രദൌഹിത്രോ ദേവയാന്യാം യദോരഭൂത്। അനുര്ദ്രുഹ്യുസ്തഥാ പൂരുര്യയാതിതനയാ നൃപാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വവും ജനനാദി കാര്യങ്ങളും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചു. ശുക്രന്റെ മകനായ യദുവിനും ദേവയാനിക്കും ജനിച്ചതു തുര്വസു. അതുപോലെ അനു, ദ്രുഹ്യു, പുരു എന്നിങ്ങനെ യയാതിയുടെ പുത്രന്മാരും രാജാക്കളുമായിരുന്നു.
അത്ര വംശ്യാ മഹാത്മാനസ്തേഷാം പാര്ഥിവസത്തമാഃ। കീര്ത്യന്തേ ദീര്ഘയശസോ ഭൂരിദ്രവിണതേജസഃ
ഇവരുടെ വംശജന്മാർ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു; അവർ ദീർഘകാലം പ്രശസ്തിയും സമ്പത്തും ശക്തിയും ഉള്ളവർ ആയിരുന്നു.
കുശികസ്യ ച വിപ്രര്ഷേഃ സമ്യഗ്യോ ധര്മസംശ്രയഃ। ബാര്ഹസ്പത്യന്തു സുരഭിര്യത്ര ശാപമിഹാനുദത്
കുശികൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണമഹർഷിയുടെ വംശം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതായിരുന്നു. ബൃഹസ്പതിയുടെ സന്തതികളിൽ, ഇവിടെ സുരഭി ശാപം നീക്കി.
കീര്ത്തനം ജഹ്നുവംശസ്യ ശന്തനോര്വീര്യശബ്ദനമ്। ഭവിഷ്യതാം തഥാ രാജ്ഞാമുപസംഹാരശബ്ദനമ്
ജഹ്നുവംശത്തിന്റെ കഥയും ശാന്തനുവിന്റെ വീര്യവും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ വംശാവലിയുടെ സമാപനവും വിവരിക്കുന്നു.
അനാഗതാനാം സപ്താനാം മനൂനാം ചോപവര്ണനമ്। ഭൌമസ്യാന്തേ കലിയുഗേ ക്ഷീണേ സംഹാരവര്ണനമ്
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന ഏഴു മനുക്കളെപ്പറ്റിയും, ഭൂമിയിലെ കാലാവസാനത്തിൽ, കലിയുഗം തീർന്നപ്പോൾ സംഹാരത്തിന്റെ വിവരണവും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
പരാര്ദ്ധപരയോശ്ചൈവ ലക്ഷണം പരികീര്ത്ത്യതേ। ബ്രഹ്മണോ യോജനാഗ്രേണ പരിമാണവിനിര്ണയഃ
ഒരു മഹായുഗത്തിന്റെ രണ്ട് പകുതികളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അളവ് യോജന എന്ന അളവിൽ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
നൈമിത്തികഃ പ്രാകൃതികസ്തഥൈവാത്യന്തികഃ സ്മൃതഃ। ത്രിവിധഃ സര്വ ഭൂതാനാം കീര്ത്ത്യതേ പ്രതിസഞ്ചരഃ
സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും ത്രിവിധ സംഹാരങ്ങൾ — നൈമിത്തികം, പ്രകൃതികം, അത്യന്തികം — ഇവയെല്ലാം ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനാവൃഷ്ടിര്ഭാസ്കരാച്ച ഘോരഃ സംവര്ത്തകോഽനലഃ। മേഘോ ഹ്യേകാര്ണവം വായുസ്തഥാ രാത്രിര്മഹാത്മനഃ
ഭയങ്കരമായ സംവർത്തകാഗ്നി, സൂര്യന്റെ വരൾച്ച, മേഘം, ഏകാർണവം, വായു, മഹാത്മാവിന്റെ മഹാറാത്രി — ഇവയെല്ലാം ഇവിടെ പറയുന്നു.
സംഖ്യാലക്ഷണമുദ്ദിഷ്ടം തതോ ബ്രാഹ്മം വിശേഷതഃ। ഭൂരാദീനാം ച ലോകാനാം സപ്താനാമുപവര്ണനമ്। കീര്ത്ത്യന്തേ ചാത്ര നിരയാഃ പാപാനാം രൌരവാദയഃ
സംഖ്യയും ലക്ഷണവും പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെക്കുറിച്ചും, ഭൂ മുതലായ ഏഴു ലോകങ്ങളുടെ വിവരണവും, പാപികൾക്ക് ഉള്ള രൗരവാദി നരകങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മലോകോപരിഷ്ടാത്തു ശിവസ്യ സ്ഥാനമുത്തമമ്। യത്ര സംഹാരമായാന്തി സര്വഭൂതാനി സംക്ഷയേ
ബ്രഹ്മലോകത്തിന് മുകളിലായി ശിവന്റെ പരമോന്നതമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്; സംഹാരസമയത്ത് എല്ലാ ജീവികളും അവിടെ എത്തുന്നു.