യോജനാനാം പഥാഞ്ചൈവ സഞ്ചരോ ബഹുവിസ്തരഃ। സ്വര്ഗേ സ്ഥാനവിഭാഗശ്ച മര്ത്ത്യാനാം ഭുവിചാരിണാമ്
വളരെയധികം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വഴികളും, അവയിലൂടെ നടക്കുന്ന പ്രയാണവും, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഭേദഭാഗങ്ങളും, ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കുള്ള സ്ഥിതികളും ഇവിടെയെല്ലാം വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷാണാമോഷധീനാഞ്ച വീരുധാഞ്ച പ്രകീര്ത്തനമ്। വൃക്ഷനാരകികീടത്വം മര്ത്ത്യാനാം പരികീര്ത്തിതമ്
മരങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, ലതാദികൾ എന്നിവയുടെ വിവരണവും, മനുഷ്യർ മരിച്ച ശേഷം മരങ്ങളായി, മൃഗങ്ങളായി, കീടങ്ങളായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നതും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദേവതാനാമൃഷീണാഞ്ച ദ്വേ സൃതീ പരികീര്ത്തിതേ। അന്നാദീനാം തനൂനാഞ്ച സര്ജനന്ത്യജനന്തഥാ
ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും രണ്ട് വഴികൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്നവരും ശരീരമുള്ളവരുമായ സകല ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രഥമം സര്വശാസ്ത്രാണാം പുരാണം ബ്രഹ്മണാ സ്മൃതമ്। അനന്തരഞ്ച വക്രേഭ്യോ വേദാസ്തസ്യ വിനിഃസൃതാഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലെയും ആദ്യം ബ്രഹ്മാവു ഓർത്തു സൂക്ഷിച്ച പുരാണമാണ്. അതിന് ശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് വേദങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
അങ്ഗാനി ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ। പശൂനാം പുരുഷാണാഞ്ച സമ്ഭവഃ പരികീര്തിതഃ
വേദങ്ങളുടെ അങ്കങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രം, വ്രതങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ എന്നിവയും, മൃഗങ്ങളും മനുഷ്യരും എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചുവെന്നതും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ നിര്വചനം പ്രോക്തം കല്പസ്യ ച പരിഗ്രഹഃ। നവ സര്ഗാഃ പുനഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മണോ ബുദ്ധിപൂര്വകാഃ
പദങ്ങളുടെ അർത്ഥവും കല്പത്തിന്റെ എണ്ണവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഒൻപതു സൃഷ്ടികളും വീണ്ടും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ത്രയോഽന്യേ ബുദ്ധിപൂര്വാസ്തു തതോ ലോകാനകല്പയത്। ബ്രഹ്മണോഽവയവേഭ്യശ്ച ധര്മാദീനാം സമുദ്ഭവഃ
മറ്റു മൂന്നു സൃഷ്ടികളും ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് ധർമ്മാദികൾ ജനിക്കുകയും ചെയ്തു.
യേ ദ്വാദശ പ്രസൂയന്തേ പ്രജാഃ കല്പേ പുനഃ പുനഃ। കല്പയോരന്തരം പ്രോക്തം പ്രതിസന്ധിശ്ച യസ്തയോഃ
ഓരോ കല്പത്തിലും പുനഃപുനഃ ജനിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടു ജീവജാതികളെപ്പറ്റിയും, കല്പങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടവേളയും അവയുടെ ബന്ധവും വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തമോമാത്രാവൃതത്വാച്ച ബ്രഹ്മണോഽധര്മസമ്ഭവഃ। തഥൈവ ശതരൂപായാഃ സമ്ഭവശ്ച തതഃ പരമ്
അന്ധകാരം ആവൃതമായതിനാൽ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അധർമ്മം ഉദിച്ചുവെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ ശതരൂപയുടെ ഉത്ഭവവും പിന്നീട് സംഭവിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പ്രസൂത്യാകൂതയശ്ച താഃ। കീര്ത്ത്യന്തേ ധൂതപാപ്മാനോ യേഷു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, അവരുടെ പുത്രികളും, ആകൂതി എന്നിവരും, പാപം വിട്ടവരായ ഇവരിൽ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് വിവരിക്കുന്നു.
രുചേഃ പ്രജാപതേശ്ചോര്ദ്വമാകൂത്യാം മിതുനോദ്ഭവഃ। പ്രസൂത്യാമപി ദക്ഷസ്യ കന്യാനാം പ്രഭവസ്തതഃ
രുചി എന്ന പ്രജാപതിയിൽ നിന്ന് ആകൂതിയിൽ മിത്രൻ ജനിച്ചു. പ്രസൂതിയിൽ നിന്ന് ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാർ പിന്നീട് ജനിച്ചു.
ദാക്ഷായണീഷു ചാപ്യൂര്ദ്ധ്വം ശ്രദ്ധാദ്യാസു മഹാത്മനാമ്। ധര്മസ്യ കീര്ത്ത്യതേ സര്ഗഃ സാത്ത്വികസ്യ സുഖോദയഃ
ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരിൽ, ശ്രദ്ധ തുടങ്ങിയ മഹാത്മാക്കളിൽ, സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞ സന്തോഷം നൽകുന്ന ധർമ്മത്തിന്റെ സൃഷ്ടി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാഽധര്മ്മസ്യ ഹിംസായാം താമസോഽശുഭലക്ഷണഃ। മഹേശ്വരസ്യ സത്യാഞ്ച പ്രജാസര്ഗഃ പ്രകീര്തിതഃ
അധർമ്മത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും, അതിൽ വരുന്ന ഹിംസയും, താമസികവും അശുഭസ്വഭാവമുള്ളതുമായ സൃഷ്ടിയും, മഹേശ്വരനും സതിയും ചേർന്ന് ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നിരാമയഞ്ച ബ്രഹ്മാണം താദൃശം കീര്ത്തിതം പുനഃ। യോഗം യോഗനിധിഃ പ്രാഹ ദ്വിജാനാം മുക്തികാംക്ഷിണാമ്
ദോഷമില്ലാത്ത പരമശുദ്ധനായ ബ്രഹ്മാവിനെ വീണ്ടും വിവരിക്കുന്നു. യോഗത്തിന്റെ നിധിയായവൻ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർക്ക് യോഗമാർഗ്ഗം ഉപദേശിച്ചു.
അവതാരശ്ച രുദ്രസ്യ മഹാഭാഗ്യം തഥൈവ ച। ത്രൈവേദികാം കഥാഞ്ചാപി സംവാദഃ പരമോ മഹാന്
രുദ്രന്റെ അവതാരവും അവന്റെ മഹാഭാഗ്യവും, മൂന്ന് വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന കഥകളും, പരമമായ മഹാസംവാദവും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മനാരായണാഭ്യാഞ്ച യത്ര സ്തോത്രം പ്രകീര്ത്തിതമ്। സ്തുതസ്താഭ്യാം സ ദേവേശസ്തുതോഷ ഭഗവാന് ശിവഃ
ബ്രഹ്മാവും നാരായണനും ചേർന്ന് പാടിയ സ്തോത്രം ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവേശനായ ശിവൻ അതിൽ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
പ്രാദുര്ഭാവോഽഥ രുദ്രസ്യ ബ്രഹ്മണോഽങ്ഗേ മഹാത്മനഃ। കീര്ത്ത്യതേ നാമ ഹേതുശ്ച യഥാഽരോദീന്മഹാമനാഃ
മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിച്ചതും, അവന്റെ പേരിന് കാരണവും, മഹാമനസ്സുള്ളവൻ എങ്ങനെ കരഞ്ഞുവെന്നും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
രുദ്രാദീനി യഥാ ഹ്യഷ്ടൌ നാമാന്യാപ്നോത് സ്വയമ്ഭുവഃ। യഥാ ച തൈര്വ്യാപ്രതമിദം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
സ്വയംഭുവൻ എങ്ങനെ രുദ്രൻ തുടങ്ങി എട്ട് പേരുകൾ നേടിയുവെന്നും, അവരിലൂടെ ചലനശീലമുള്ളതും അചലവുമുള്ള ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും എങ്ങനെ വ്യാപിച്ചുവെന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു.
ഭൃഗ്വാദീനാമൃഷീണാഞ്ച പ്രജാസര്ഗോപവര്ണനമ്। വസിഷ്ഠസ്യ ച ബ്രഹ്മര്ഷേര്യത്ര ഗോത്രാനുകീര്ത്തനമ്
ഭൃഗുവും മറ്റു മഹർഷിമാരും സൃഷ്ടിച്ച സകല ജീവികളുടെ ഉല്പത്തി, ബ്രഹ്മർഷിയായ വസിഷ്ഠന്റെ വംശപരമ്പര എന്നിവ ഇവിടെ വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഗ്നേഃ പ്രജായാഃ സമ്ഭൂതിഃ സ്വാഹായാം യത്ര കീര്ത്തിതാ। പിതൄണാം ദ്വിപ്രകാരാണാം സ്വധായാസ്തദനന്തരമ്
അഗ്നിദേവനും സ്വാഹയും ചേർന്ന് ജനിപ്പിച്ച സന്തതിയുടെ ഉല്പത്തിയും, അതിന് പിന്നാലെ സ്വധയുടെ മുഖാന്തിരം ഉണ്ടായ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള പിതൃവംശങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പിതൃവംശപ്രസങ്ഗേന കീര്ത്യതേ ച മഹേശ്വരാത്। ദക്ഷസ്യ ശാപഃ സത്യര്ഥേ ഭൃഗ്വാദീനാഞ്ച ധീമതാമ്
പിതൃവംശത്തിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ഭൃഗുവും മറ്റു ജ്ഞാനികളുമേറ്റ ദക്ഷന്റെ ശാപവും, അതിന്റെ സത്യവും കാരണം എന്നിവയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
പ്രതിശാപശ്ച രുദ്രസ്യ ദക്ഷാദദ്ഭുതകര്മണഃ। പ്രതിഷേധശ്ച വൈരസ്യ കീര്ത്യതേ യത്ര വിസ്തരാത്
ദക്ഷന്റെ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തികളും, രുദ്രന്റെ പ്രതികൃതിശാപവും, വൈരത്തിന്റെ തടയലും വിശദമായി ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തേഷാം നിയോഗോ ദ്വീപേഷു ദേശേഷു ച പൃഥക് പൃഥക്। സ്വായമ്ഭുവസ്യ സര്ഗസ്യ തതശ്ചാപ്യനുകീര്ത്തനമ്
അവരുടെ വിവിധ ദ്വീപുകളിലും ദേശങ്ങളിലും നൽകിയ ഉത്തരവുകളും, പിന്നീട് സ്വായംഭുവന്റെ സൃഷ്ടിയും ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
ഉക്തോ നാഭേര്നിസര്ഗശ്ച രജസശ്ച മഹാത്മനഃ। ദ്വീപാനാം സസമുദ്രാണാം പര്വതാനാഞ്ച കീര്ത്തനമ്
നാഭിയും മഹാത്മാവായ രാജസും ജനിച്ച കഥയും, സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ദ്വീപുകളും പർവതങ്ങളും വിശദമായി ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വര്ഷാണാഞ്ച നദീനാഞ്ച തദ്ഭേദാനാഞ്ച സര്വശഃ। ദ്വീപഭേദസഹസ്രാണാമന്തര്ഭേദശ്ച സപ്തസു
വിവിധ ദേശങ്ങളും നദികളും അവയുടെ വിഭജനം, ഏഴു ദ്വീപുകളിൽ ഉള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ഉപവിഭാഗങ്ങളും എല്ലാം ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
വിസ്തരാന് മണ്ഡലാച്ചൈവ ജമ്ബൂദ്വീപസമുദ്രയോഃ। പ്രമാണം യോജനാഗ്രേണ കീര്ത്ത്യതേ പര്വതൈഃ സഹ
ജംബൂദ്വീപും അതിന്റെ സമുദ്രവും, അവയുടെ വിസ്തൃതിയും ചുറ്റളവും, യോജനപ്രമാണത്തിൽ പർവതങ്ങളോടുകൂടി ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹിമവാന് ഹേമകൂടസ്തു നിഷധോ മേരുരേവ ച। നീലഃ ശ്വേതഃ ശൃങ്ഗവാംശ്ച കീര്ത്ത്യന്തേ വര്ഷപര്വതാഃ
ഹിമവാൻ, ഹേമകൂടം, നിഷധം, മേരു, നീല, ശ്വേത, ശ്രിംഗവാൻ എന്നിവ ദേശങ്ങളിലെ പ്രധാന പർവതശ്രേണികളായി ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തേഷാമന്തരവിഷ്കമ്ഭാ ഉച്ഛ്രായായാമവിസ്തരാഃ। കീര്ത്ത്യന്തേ യോജനാഗ്രേണ യേ ച തത്ര നിവാസിനഃ
ഈ പർവതങ്ങളുടെ ഉള്ളിലത്തെ വീതി, ഉയരം, വിസ്തൃതി എന്നിവയും അവിടെ താമസിക്കുന്നവരെയും യോജനപ്രമാണത്തിൽ വിശദമായി പറയുന്നു.
ഭാരതാദീനി വര്ഷാണി നദീഭിഃ പര്വതൈസ്തഥാ। ഭൂതൈശ്ചോപനിവിഷ്ടാനി ഗതിമദ്ഭിര്ധ്രുവൈസ്തഥാ
ഭാരതം തുടങ്ങി വിവിധ ദേശങ്ങൾ, അവയുടെ നദികളും പർവതങ്ങളും, അവിടെയുള്ള ജീവികളും, ചലനമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ജമ്ബൂദ്വീപാദയോ ദ്വീപാഃ സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്വൃതാഃ। തതശ്ചാപ്യമ്മയീ ഭൂമിര്ലോകാലോകശ്ച കീര്ത്ത്യതേ
ജംബൂദ്വീപ് തുടങ്ങി ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ ദ്വീപുകളും, അതിന് ശേഷം ജലരൂപമായ ഭൂമി, ലോകാലോകം എന്നിവയും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.