യച്ച ക്ഷത്രാത് സമഭവദ്ബ്രാഹ്മണാഽവരയോനിതഃ। തതഃ പൂര്വേണ സാധര്മ്യാത്തുല്യധര്മാ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ക്ഷത്രിയയിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, മുമ്പുള്ളവനോടു സാമ്യം കൊണ്ടു, അവനു സമാനമായ കർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മധ്യമോ ഹ്യേഷ സൂതസ്യ ധര്മഃ ക്ഷത്രോപജീവനമ്। രഥനാഗാശ്വചരിതം ജഘന്യഞ്ച ചികിത്സിതമ്
സൂതന്റെ ഇടത്തരം കർമ്മം ക്ഷത്രിയരെ സേവിച്ച് ജീവിക്കുക, രഥം, ആന, കുതിര എന്നിവയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുക, അവസാനമായി വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുക എന്നതാണ്.
തത് സ്വധര്മമഹം പൃഷ്ടോ ഭവദ്ഭിര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ। കസ്മാത് സമ്യങ്ന വിബ്രൂയാം പുരാണമൃഷിപൂജിതമ്
ഭഗവദ്ഭാവനയുള്ളവരായ നിങ്ങൾ എന്റെ ധർമ്മം ചോദിച്ചു. അതിനാൽ, പുരാതന ഋഷിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട പുരാണം ഞാൻ ശരിയായി പറയാതിരിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
പിതൄണാം മാനസീ കന്യാ വാസവീ സമപദ്യത। അപധ്യാതാ ച പിതൃഭിര്മത്സ്യയോനൌ ബഭൂവ സാ
പിതാക്കളുടെയൊക്കെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച മകൾ വാസവിയായി. പിതാക്കന്മാർ അവളെ ശപിച്ചതിനാൽ, അവൾ മീനിന്റെ രൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
അരണീവ ഹുതാശസ്യ നിമിത്തം യസ്യ ജന്മനഃ। തസ്യാം ജാതോ മഹായോഗീ വ്യാസോ വേദവിദാം വരഃ
ഹോമത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന അരണിപോലെ, അവൾ മഹായോഗിയായ, വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസന്റെ ജനനത്തിന് കാരണമായി. അതിൽ നിന്നാണ് വ്യാസൻ ജനിച്ചത്.
തസ്മൈ ഭഗവതേ കൃത്വാ നമോ വ്യാസായ വേധസേ।। പുരുഷായ പുരാണായ ഭൃഗുവാക്യപ്രവര്ത്തിനേ। മാനുഷച്ഛദ്മരൂപായ വിഷ്ണവേ പ്രഭവിഷ്ണവേ
ആ മഹാത്മാവായ, സൃഷ്ടികർത്താവായ വ്യാസനോടും, ആദിപുരുഷനോടും, പുരാതനനോടും, ഭൃഗുവിന്റെ വാക്കുകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവനോടും, മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച വിഷ്ണുവിനോടും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജാതമാത്രഞ്ച യം വേദ ഉപതസ്ഥേ സസങ്ഗ്രഹഃ। ധര്മമേവ പുരസ്കൃത്യ ജാതൂകര്ണാദവാപ തമ്
ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ, ശാഖകളോടെ വേദം അവനെ സേവിച്ചു. ധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി, ജാതൂകർണനിൽ നിന്ന് അവൻ അതിനെ സ്വീകരിച്ചു.
മതിം മന്ഥാനമാവിധ്യ യേനാസൌ ശ്രുതിസാഗരാത്। പ്രകാശം ജനിതോ ലോകേ മഹാഭാരതചന്ദ്രമാഃ
തന്റെ മനസ്സിനെ കുഴച്ചുകൊണ്ട്, വേദസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് മഹാഭാരതചന്ദ്രനെ ലോകത്ത് പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
വേദദ്രുമശ്ച യം പ്രാപ്യ സശാഖഃ സമപദ്യത। ഭൂമികാലഗുണാന് പ്രാപ്യ ബഹുശാഖോ യഥാ ദ്രുമഃ
വേദവൃക്ഷം അവനെ പ്രാപിച്ചതോടെ, അതിന് അനേകം ശാഖകൾ ഉണ്ടായി. ഭൂമി, കാലം എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനാൽ, ആ വൃക്ഷം പലതരം ശാഖകളോടെ വിരിഞ്ഞു.
തസ്മാദഹമുപശ്രുത്യ പുരാണം ബ്രഹ്മവാദിനഃ। സര്വജ്ഞാത്സര്വവേദേഷു പൂജിതാദ്ദീപ്തതേജസഃ
അതിനാൽ, സർവ്വജ്ഞനും, സർവ്വവേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യവും, മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുമായി ഞാൻ പുരാണം കേട്ടിരിക്കുന്നു.
പുരാണം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി യദുക്തം മാതരിശ്വനാ। പൃഷ്ടേന മുനിഭിഃ പൂര്വം നൈമിഷീയൈര്മഹാത്മഭിഃ
മുന്പ് നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മാതരിശ്വാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പുരാണം വിശദമായി പറയാം.
മഹേശ്വരഃ പരോഽവ്യക്തശ്ചതുര്ബാഹുശ്ചതുര്മുഖഃ। അചിന്ത്യശ്ചാപ്രമേയശ്ച സ്വയമ്ഭൂര്ഹേതുരീശ്വരഃ
മഹേശ്വരൻ, പരമൻ, അവ്യക്തൻ, നാലു കൈകളും നാലു മുഖവും ഉള്ളവൻ, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതും അളക്കാൻ കഴിയാത്തതും, സ്വയം ജനിച്ചവനും, കാരണം, ഈശ്വരൻ—
അവ്യക്തം കാരണം യദ്യന്നിത്യം സദസദാത്മകമ്। മഹദാദിവിശേഷാന്തം സൃജതീതി വിനിശ്ചയഃ
അവ്യക്തം എന്നത് കാരണമാകുന്നു; അത് ശാശ്വതവും, സത്തും അസത്തും ഉള്ളതും, മഹത്തിൽ നിന്ന് വിശേഷം വരെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുമാണ്—ഇതാണ് ഉറപ്പായ അറിവ്.
അണ്ഡം ഹിരണ്മയഞ്ചൈവ ബഭൂവാപ്രതിമം തതഃ। അണ്ഡസ്യാവരണഞ്ചാദ്ഭിരപാമപി ച തേജസാ
അതിനുശേഷം, അതുല്യമായ സ്വർണ്ണമുണ്ടായ അണ്ടം ഉദിച്ചുവന്നു. ആ അണ്ടത്തിന്റെ പുറം വെള്ളവും, തീയും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
വായുനാ തസ്യ നഭസാ നഭോ ഭൂതാദിനാ വൃതമ്। ഭൂതാദിര്മഹതാ ചൈവ അവ്യക്തേനാവൃതോ മഹാന്
വായു, ആകാശം, ഭൂതാദി എന്നിവകൊണ്ട് അത് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭൂതാദി മഹത്താൽ മൂടപ്പെട്ടു, മഹത് അവ്യക്തം കൊണ്ടും മറഞ്ഞു.
അതോഽത്ര വിശ്വദേവാനാമൃഷീണാഞ്ചോപവര്ണിതമ്। നദീനാം പര്വതാനാഞ്ച പ്രാദുര്ഭാവോഽത്ര ശസ്യതേ
ഇവിടെ വിശ്വദേവന്മാരുടെയും, ഋഷിമാരുടെയും, നദികളുടെയും, പർവതങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവം വിവരിക്കുന്നു.
മന്വന്തരാണാം സര്വേഷാം കല്പാനാഞ്ചോപവര്ണനമ്। കീര്ത്തനം ബ്രഹ്മക്ഷത്രസ്യ ബ്രഹ്മ ജന്മ ച കീര്ത്ത്യതേ
മന്വന്തരങ്ങളുടെയും, കല്പങ്ങളുടെയും വിവരണവും, ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയരുടെ മഹത്വവും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജനനവും ഇവിടെ പാടപ്പെടുന്നു.
അതോ ബ്രഹ്മണി സ്രഷ്ടൃത്വം പ്രജാസര്ഗോപവര്ണനമ്। അവസ്ഥാശ്ചാത്ര കീര്ത്ത്യന്തേ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടികാര്യവും, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയുടെ വിവരണവും, അവ്യക്തജനനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവസ്ഥകളും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
കല്പാനാം വത്സരാശ്ചൈവ ജഗതഃ സ്ഥാപനന്തഥാ। ശയനഞ്ച ഹരേരത്ര പൃഥിവ്യുദ്ധരണന്തഥാ
കല്പങ്ങളുടെ വർഷങ്ങൾ, ലോകത്തിന്റെ സ്ഥാപനം, ഹരിയുടെ ശയനം, ഭൂമിയെ ഉയർത്തൽ എന്നിവയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
സന്നിവേശഃ പുരാദീനാം വര്ണാശ്രമവിഭാഗശഃ। വൃക്ഷാണാം ഗൃഹസംസ്ഥാനാം സിദ്ധാനാഞ്ചവിനാശനമ്
നഗരങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വിഭജനം, വൃക്ഷങ്ങളും വീടുകളും എങ്ങനെ ഉണ്ടെന്നത്, സിദ്ധന്മാരുടെ നാശം എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു.
യോജനാനാം പഥാഞ്ചൈവ സഞ്ചരോ ബഹുവിസ്തരഃ। സ്വര്ഗേ സ്ഥാനവിഭാഗശ്ച മര്ത്ത്യാനാം ഭുവിചാരിണാമ്
വളരെയധികം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വഴികളും, അവയിലൂടെ നടക്കുന്ന പ്രയാണവും, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഭേദഭാഗങ്ങളും, ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കുള്ള സ്ഥിതികളും ഇവിടെയെല്ലാം വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷാണാമോഷധീനാഞ്ച വീരുധാഞ്ച പ്രകീര്ത്തനമ്। വൃക്ഷനാരകികീടത്വം മര്ത്ത്യാനാം പരികീര്ത്തിതമ്
മരങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, ലതാദികൾ എന്നിവയുടെ വിവരണവും, മനുഷ്യർ മരിച്ച ശേഷം മരങ്ങളായി, മൃഗങ്ങളായി, കീടങ്ങളായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നതും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദേവതാനാമൃഷീണാഞ്ച ദ്വേ സൃതീ പരികീര്ത്തിതേ। അന്നാദീനാം തനൂനാഞ്ച സര്ജനന്ത്യജനന്തഥാ
ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും രണ്ട് വഴികൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്നവരും ശരീരമുള്ളവരുമായ സകല ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രഥമം സര്വശാസ്ത്രാണാം പുരാണം ബ്രഹ്മണാ സ്മൃതമ്। അനന്തരഞ്ച വക്രേഭ്യോ വേദാസ്തസ്യ വിനിഃസൃതാഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലെയും ആദ്യം ബ്രഹ്മാവു ഓർത്തു സൂക്ഷിച്ച പുരാണമാണ്. അതിന് ശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് വേദങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
അങ്ഗാനി ധര്മശാസ്ത്രഞ്ച വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ। പശൂനാം പുരുഷാണാഞ്ച സമ്ഭവഃ പരികീര്തിതഃ
വേദങ്ങളുടെ അങ്കങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രം, വ്രതങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ എന്നിവയും, മൃഗങ്ങളും മനുഷ്യരും എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചുവെന്നതും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ നിര്വചനം പ്രോക്തം കല്പസ്യ ച പരിഗ്രഹഃ। നവ സര്ഗാഃ പുനഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മണോ ബുദ്ധിപൂര്വകാഃ
പദങ്ങളുടെ അർത്ഥവും കല്പത്തിന്റെ എണ്ണവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഒൻപതു സൃഷ്ടികളും വീണ്ടും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ത്രയോഽന്യേ ബുദ്ധിപൂര്വാസ്തു തതോ ലോകാനകല്പയത്। ബ്രഹ്മണോഽവയവേഭ്യശ്ച ധര്മാദീനാം സമുദ്ഭവഃ
മറ്റു മൂന്നു സൃഷ്ടികളും ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് ധർമ്മാദികൾ ജനിക്കുകയും ചെയ്തു.
യേ ദ്വാദശ പ്രസൂയന്തേ പ്രജാഃ കല്പേ പുനഃ പുനഃ। കല്പയോരന്തരം പ്രോക്തം പ്രതിസന്ധിശ്ച യസ്തയോഃ
ഓരോ കല്പത്തിലും പുനഃപുനഃ ജനിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടു ജീവജാതികളെപ്പറ്റിയും, കല്പങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടവേളയും അവയുടെ ബന്ധവും വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തമോമാത്രാവൃതത്വാച്ച ബ്രഹ്മണോഽധര്മസമ്ഭവഃ। തഥൈവ ശതരൂപായാഃ സമ്ഭവശ്ച തതഃ പരമ്
അന്ധകാരം ആവൃതമായതിനാൽ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അധർമ്മം ഉദിച്ചുവെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ ശതരൂപയുടെ ഉത്ഭവവും പിന്നീട് സംഭവിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പ്രസൂത്യാകൂതയശ്ച താഃ। കീര്ത്ത്യന്തേ ധൂതപാപ്മാനോ യേഷു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, അവരുടെ പുത്രികളും, ആകൂതി എന്നിവരും, പാപം വിട്ടവരായ ഇവരിൽ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് വിവരിക്കുന്നു.