പിതുര്വിനിര്ഗതൌ ഹസ്തൌ ഗയാശിരസി ശന്തനോഃ। നാദാത്പിണ്ഡം കരോ ഭീഷ്മോ ദദൌ വിഷ്ണുപദേ തതഃ ।। ൪൯.
ഗയാശിരസ്സിൽ ശന്തനുവിന്റെ തലയിൽ അച്ഛന്റെ കൈകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭീഷ്മൻ ആ കൈയിൽ പിണ്ഡം വെച്ചില്ല; പകരം വിഷ്ണുപദത്തിൽ അർപ്പിച്ചു.
ശന്തനുഃ പ്രാഹ സന്തുഷ്ടഃ ശാസ്ത്രാര്ഥേ നിശ്ചലോ ഭവാന്। ത്രികാലദൃഷ്ടിര്ഭവത് ചാന്തേ വിഷ്ണുശ്ച തേ ഗതിഃ ।। ൪൯.
ശന്തനു സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നീ ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിൽ അചഞ്ചലനാണ്; മൂന്നു കാലവും കാണുന്ന ദൃഷ്ടി നിനക്ക് ലഭിക്കും; അവസാനം വിഷ്ണുവാണ് നിന്റെ ലക്ഷ്യം.'
സ്വേച്ഛയാ മരണം ചാസ്തു ഇത്യുക്ത്വാ മുക്തിമാഗതഃ। കനകേശഞ്ച കേദാരം നാരസിംഹം ച വാമനമ് ।। ൪൯.
'നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മരണം വരട്ടെ,' എന്ന് പറഞ്ഞ് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; കനകേശൻ, കെദാരം, നരസിംഹൻ, വാമനൻ എന്നിവരും.
ഉദങ്മാര്ഗേ സമഭ്യര്ച്ച്യ പിതൄന്സര്വ്വാംശ്ച താരയേത്। ഗയാശിരസി യഃ പിണ്ഡാന്യേഷാം നാമ്നാ തു നിര്വപേത് ।। ൪൯.
ഉത്തരദിശയിലൂടെ എല്ലാ പിതാക്കളെയും ആരാധിച്ച്, ഗയാശിരസ്സിൽ അവരുടെ പേരിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ അവരെ രക്ഷിക്കും.
നരകസ്ഥാ ദിവം യാന്തി സ്വര്ഗസ്ഥാ മോക്ഷമാപ്നുയുഃ। ഗയാശിരസി യഃ പിണ്ഡം ശമീപത്രപ്രമാണതഃ ।। ൪൯.
നരകത്തിൽ ഉള്ളവർ സ്വർഗത്തിൽ എത്തും; സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ളവർ മോക്ഷം നേടും; ഗയാശിരസ്സിൽ ശമീ ഇലയുടെ അളവിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ.
കന്ദമൂലഫലാദ്യൈര്വാ ദദ്യാത്സ്വര്ഗം നയേത്പിതൄന്। പദാനി യത്ര ദൃശ്യന്തേ വിഷ്ണ്വാദീനാം തദഗ്രതഃ ।। ൪൯.
കിഴങ്ങ്, മൂല, പഴം മുതലായവകൊണ്ടെങ്കിലും നൽകുമ്പോൾ, പിതാക്കന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തും; വിഷ്ണുവിന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും പാദചിഹ്നങ്ങൾ കാണുന്നിടത്ത്, അവയുടെ മുന്നിൽ അർപ്പിക്കണം.
ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ സപിണ്ഡഞ്ച തേഷാം ലോകാന്നയേത്പിതൄന്। സര്വ്വത്ര മുണ്ഡപൃഷ്ഠാദ്രിഃ പദൈരേഭിഃ സുലക്ഷിതഃ ।। ൪൯.
ശ്രാദ്ധവും സപിണ്ഡവും ചെയ്താൽ, പിതാക്കന്മാരെ അവരുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു നയിക്കാം. എല്ലായിടത്തും മുണ്ടപൃഷ്ഠപർവതം ഈ പടികൾകൊണ്ട് വ്യക്തമായി കാണാം.
പ്രയാന്തി പിതരഃ സര്വ്വേ ബ്രഹ്മലോകമനാമയമ്। ഹേത്യസുരസ്യ യച്ഛീര്ഷം ഗദയാ തദ്ദ്വിധാകൃതമ് ।। ൪൯.
എല്ലാ പിതാക്കന്മാരും കുഴപ്പമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ഹേത്യസുരന്റെ തല ഗദയാൽ രണ്ടായി പിളർന്നിരുന്നു.
തതഃ പ്രക്ഷാലിതാ യസ്മാത്തീര്ഥം തച്ച വിമുക്തയേ। ഗദാലോലമിതി ഖ്യാതം സര്വ്വേഷാമുത്തമോത്തമമ് ।। ൪൯.
അതുകൊണ്ട് അവിടെ കഴുകിയതുകൊണ്ടാണ് ആ തീർത്ഥം മോക്ഷത്തിനായി പ്രശസ്തമായത്. അതിനെ ഗദാലോലമെന്നു വിളിക്കുന്നു, എല്ലാത്തിലും ഉത്തമമായത്.
ഗദാലോലേ മഹാതീര്ഥേ ഗദാപ്രക്ഷാലനാദ്ധരേഃ। സ്നാനം കരോമി സിദ്ധ്യര്ഥമക്ഷയം പദമാപ്നുയാമ് ।। ൪൯.
ഹരിയുടെ ഗദാ കഴുകിയ ഗദാലോലമെന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ, ഞാൻ സിദ്ധിക്കായി സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, അക്ഷയമായ സ്ഥിതിയിലേക്കു എത്താൻ.
പഞ്ചമേഽഹ്നി ഗദാലോലേ സ്നാത്വാ കുര്യ്യാത്സപിണ്ഡകമ്। ശ്രാദ്ധം പിതൄന്ബ്രഹ്മലോകം നയേദാത്മാനമേവ ച ।। ൪൯.
അഞ്ചാം ദിവസം ഗദാലോലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സപിണ്ഡം ചെയ്യണം. ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാരെയും തന്നെയും ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു നയിക്കാം.
ബ്രഹ്മപ്രകല്പിതാന്വിപ്രാന് ഹവ്യകവ്യാദിനാര്ച്ചയേത്। തൈസ്തുഷ്ടൈസ്തോഷിതാഃ സര്വ്വാഃ പിതൃഭിഃ സഹ ദേവതാഃ ।। ൪൯.
ബ്രഹ്മാവു നിയോഗിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഹവ്യവും കവ്യവും പോലുള്ള ഭോജനങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിക്കണം. അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ, പിതാക്കന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷിക്കും.
കൃതേ ശ്രാദ്ധേഽക്ഷയവടേ അന്നേനൈവ പ്രയത്നതഃ। പിതൄന്നയേദ്ബ്രഹ്മലോകമക്ഷയന്തു സനാതനമ് ।। ൪൯.
അക്ഷയവറ്റിൽ ശ്രാദ്ധം ആഹാരത്തോടൊപ്പം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്താൽ, പിതാക്കന്മാരെ ശാശ്വതമായ അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു നയിക്കാം.
വടവൃക്ഷസമീപേ തു ശാകേനാപ്യുദകേന വാ। ഏകസ്മിന്ഭോജിതേ വിപ്രേ കോടിര്ഭവതി ഭോജിതാ ।। ൪൯.
വറ്റവൃക്ഷത്തിനടുത്ത്, പച്ചക്കറികളോ വെള്ളമോ കൊണ്ടുപോലും ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ, കോടിയോളം ആളുകളെ ഭോജിപ്പിച്ചതുപോലെയാണ്.
ദേയം ദാനം ഷോഡശകം ഗയാതീര്ഥപുരോധസേ। വസ്ത്രം ഗന്ധാദിഭിഃ പുത്രൈഃ സമ്യക്സംപൂജ്യ യത്നതഃ ।। ൪൯.
ഗയാതീർത്ഥത്തിലെ പുരോഹിതനു പതിനാറ് ദാനങ്ങൾ നൽകണം. പുത്രന്മാർ വസ്ത്രവും സുഗന്ധവുമൊക്കെയും നൽകി, മനസ്സോടെ ആദരിക്കണം.
ഗയാതീര്ഥവടേ ചൈവ പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ് । ദൃഷ്ട്വാ നത്വാ ച സംപൂജ്യ വടേശം സുസമാഹിതഃ ।। ൪൯.
ഗയാതീർത്ഥത്തിലെ വറ്റവൃക്ഷത്തിന് സമീപം പിതാക്കന്മാർക്ക് നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമാണ്. വറ്റേശനെ കണ്ട്, നമസ്കരിച്ച്, ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
പിതൄന്നയേദ്ബ്രഹ്മലോകമക്ഷയന്തു സനാതനമ്। ഗയായാം ധര്മ്മപൃഷ്ഠേ ച സരസി ബ്രഹ്മണസ്ത ഥാ ।। ൪൯.
പിതാക്കന്മാരെ ശാശ്വതമായ അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു നയിക്കാം. ഗയയിലെ ധർമ്മപൃഷ്ഠത്തിലും ബ്രഹ്മാസരസ്സിലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഗയാശീര്ഷേ വടേ ചൈവ പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ്। ഏകാര്ണവേ വടസ്യാഗ്രേ യഃ ശേതേ യോഗനിദ്രയാ ।। ൪൯.
ഗയാശീർഷത്തിലും വറ്റവൃക്ഷത്തിലും പിതാക്കന്മാർക്ക് നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമാണ്. ഏകാർണവത്തിൽ വറ്റയുടെ മുന്നിൽ യോഗനിദ്രയിൽ കിടക്കുന്നവൻ—
ബാലരൂപധരസ്തസ്മൈ നമസ്തേ യോഗശായിനേ। സംസാരവൃക്ഷശസ്ത്രായാശേഷപാപഹരായ ച ।। ൪൯.
ശിശുരൂപം ധരിച്ച, യോഗനിദ്രയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനേ, സകലപാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ, സംസാരവൃക്ഷത്തിന്റെ വാളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
അക്ഷയബ്രഹ്മദാത്രേ ച നമോഽക്ഷയവടായ വൈ। കലൌ മാഹേശ്വരാ ലോകാ യേന തസ്മാദ്ഗദാധരഃ। ലിങ്ഗരൂപോഽഭവത്തഞ്ച വന്ദേ ശ്രീപ്രപിതാമഹമ് ।। ൪൯.
അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മം നൽകുന്നവനേ, അക്ഷയവറ്റായവനേ, കലിയുഗത്തിൽ മഹേശ്വരന്റെ ലോകങ്ങൾക്കു വേണ്ടി ഗദാധരൻ ലിംഗരൂപം സ്വീകരിച്ചവനേ, മഹാപിതാമഹനേ, ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
യജ്ഞഞ്ചക്രേ ഗയോ രാജാ ബഹ്വന്നം ബഹുദക്ഷിണമ്। യത്ര ദ്രവ്യസമൂഹാനാം സംഖ്യാ കര്ത്തും ന ശക്യതേ ।। ൫൦.
ഗയ രാജാവ് വളരെ ഭക്ഷണവും ധാരാളം ദാനവും ഉള്ള യജ്ഞം നടത്തി. അവിടെ കൂട്ടിയിട്ടിരുന്ന വസ്തുക്കളുടെ എണ്ണമിടാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
സ്ഥിതാ ഗയായാമന്നാദിപര്വ്വതാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ। പ്രശംസന്തി ദ്വിജാസ്തത്ര ദേശേ ദേശേ സുപൂജിതാഃ ।। ൫൦.
ഗയയിൽ ഇരുപത്തഞ്ചു ഭക്ഷ്യപർവതങ്ങളും മറ്റും നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അവിടത്തെ ദ്വിജന്മാർ ഓരോ പ്രദേശത്തും അവയെ വലിയ ആദരവോടെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
നൈവ പൂര്വ്വം കേപ്യകുര്വ്വന്ന കരിഷ്യന്തി ചാപരേ। സികതാ വാ യഥാ ലോകേ യഥാ ച ദിവി താരകാഃ ।। ൫൦.
ഇതുപോലെയുള്ള യജ്ഞം മുമ്പ് ആരും നടത്തിയിട്ടില്ല, പിന്നെയും മറ്റാർക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ഭൂമിയിലെ മണലുപോലെയും ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾപോലെയും അതിന്റെ എണ്ണം അളക്കാൻ കഴിയില്ല.
തഥാ ബഹുസുവര്ണാദ്യൈരസങ്ഖ്യാതാസ്തു ദക്ഷിണാഃ । നൈവേഹ പൂര്വേ യേ കേചിന്ന കരിഷ്യന്തി ചാപരേ ।। ൫൦.
അതുപോലെ, ധാരാളം പൊന്നും മറ്റും അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി. മുമ്പ് ആരും ചെയ്തിട്ടില്ല, പിന്നെയും മറ്റാർക്കും ഇവിടെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
പ്രശംസന്തി ദ്വിജാസ്തൃപ്താ ദേശേ ദേശേ സുപൂജിതാഃ। ഗയം വിഷ്ണ്വാദയസ്തുഷ്ടാ വരം ബ്രൂഹീതി ചാബ്രുവന് ।। ൫൦.
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട ദ്വിജന്മാർ സംതൃപ്തരായി ഗയയെ പ്രശംസിച്ചു. ഗയയിൽ വിഷ്ണുവും മറ്റു ദേവന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ, 'നിനക്ക് എന്ത് വരം വേണമെന്ന് ചോദിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഗയസ്താന്പ്രാര്ഥയാമാസ ഹ്യഭിശപ്താശ്ച ചേ പുരാ। ബ്രഹ്മണാ തേ ദ്വിജാഃ പൂതാ ഭവന്തു ക്രതുപൂജിതാഃ ।। ൫൦.
അവർക്ക് മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവിനാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ദ്വിജന്മാരെ ഗയ ചോദിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, യാഗങ്ങളിൽ ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെട്ട അവർ ശുദ്ധരായി.
ഗയാശ്രാദ്ധവിധാനായ ദ്വിജാ മൂര്ത്താശ്ചദുര്ദ്ദശ। തേഷാം വാക്യം പ്രകുര്വ്വീത യദി ബ്രഹ്മാ സ്വയം ഭവേത് ।। ൫൦.
ഗയയിൽ പിതൃകർമ്മം നടത്തുമ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരുടെയും ശരീരധാരികളുടെയും വാക്കുകൾ, അവർക്കു എത്രയെങ്കിലും കഷ്ടതയുണ്ടായാലും, ബ്രഹ്മാവു തന്നെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നാലും, മാന്യമായിരിക്കണം.
ഗൌതമം കാശ്യപം കൌത്സം കൌശികം കണ്വമേവ ച। ഭാരദ്വാജം ഹ്യൌശനസം വാത്സ്യം പാരാശരം തഥാ ।। ൫൦.
ഗൗതമൻ, കശ്യപൻ, കൗത്സൻ, കൗശികൻ, കണ്വൻ, ഭാരദ്വാജൻ, ഔശനസൻ, വാത്സ്യൻ, പാരാശരൻ— ഇവരാണ് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ.
ഹരിത്കുമാരമാണ്ഡവ്യം ലോകാക്ഷിം ലോകസംമഹത്। വാസിഷ്ഠഞ്ച തഥാത്രേയം ഗോത്രാണ്യേഷാം ചതുര്ദ്ദശ ।। ൫൦.
ഹരിത്കുമാരൻ, മാന്ഡവ്യൻ, ലോകാക്ഷി, ലോകസന്മഹത്, വാസിഷ്ഠൻ, അത്രി— ഇവരുടെ പതിനാലു വംശങ്ങളാണ് ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഗയാപുരീതി മന്നാമ്നാ ഖ്യാതാ ബ്രഹ്മ പുരീ യഥാ। ഏവമസ്തു വരം ദത്ത്വാ തഥാ ചാന്തര്ദധുഃ സുരാഃ ।। ൫൦.
എന്റെ പേരിൽ ഗയാപുരി എന്ന പേരിൽ ഈ നഗരം പ്രശസ്തമാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നഗരം പ്രശസ്തമായതുപോലെ. ഇങ്ങനെ വരം നൽകി ദേവന്മാർ അപ്രത്യക്ഷരായി.