ഫല്ഗുതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ തര്പണം ശ്രാദ്ധമാചരേത്। സപിണ്ഡകം സ്വസൂത്രോക്തം നമേദഥ പിതാമഹമ് ।। ൪൯.
ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, മനുഷ്യൻ തർപ്പണം, ശ്രാദ്ധം, സ്വയം പഠിച്ച രീതിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കൽ എന്നിവ നടത്തി, തന്റെ പിതാമഹന്മാരെ നമസ്കരിക്കണം.
നമഃ ശിവായ ദേവായ ഈശായ പുരുഷായ വൈ। അഘോരവാമദേവായ സദ്യോജാതായ ശമ്ഭവേ ।। ൪൯.
ശിവനായ ദേവനേ, ഈശ്വരനേ, സത്യപുരുഷനേ, അഘോരനേ, വാമദേവനേ, സദ്യോജാതനേ, ശംഭുവേ, നമസ്കാരം.
ഫല്ഗുതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം ഗദാധരമ്। ആത്മാനം താരയേത്സദ്യോ ദശ പൂര്വാന്ദശാപരാന് ।। ൪൯.
ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗദാധരനായി ദൈവത്തെ കണ്ടാൽ, ആൾ താനെയും പത്ത് തലമുറ മുൻപും പിന്നെയും മോചനം നേടുന്നു.
നത്വാ ഗദാധരം ദേവം മന്ത്രേണാനേന പൂജയേത് । ഓം നമോ വാസുദേവായ നമഃ സങ്കര്ഷണായ ച ।। ൪൯.
ഗദാധരനായി ദൈവത്തെ നമസ്കരിച്ചു, ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് പൂജിക്കണം: 'ഓം, വാസുദേവനേ നമസ്കാരം, സങ്കർഷണനേയും നമസ്കാരം.'
പ്രദ്യുമ്നായാനിരുദ്ധായ ശ്രീധരായ ച വിഷ്ണവേ । പഞ്ചതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ ബ്രഹ്മലോകം നയേത്പിതൄന് ।। ൪൯.
പ്രദ്യുമ്നനേ, അനിരുദ്ധനേ, ശ്രീധരനേ, വിഷ്ണുവേ — ഈ അഞ്ചു തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ തന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാരെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
അമൃതൈഃ പഞ്ചഭിഃ സ്നാനം പുഷ്പവസ്ത്രാദ്യലംകൃതമ്। ന കുര്യ്യാദ്യോ ഗദാപാണേസ്തസ്യ ശ്രാദ്ധമസാര്ഥകമ് ।। ൪൯.
പൂക്കളും വസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, അഞ്ചു അമൃതങ്ങളാൽ ഗദാപാണിക്ക് സ്നാനം നടത്താത്തവന്റെ ശ്രാദ്ധം ഫലപ്രദമാകില്ല.
നാഗകൂടാദ്ഗൃധ്രകൂടാദ്യുപാദുത്തരമാനസാത്। ഏതദ്ഗയാശിരഃ പ്രോക്തം ഫല്ഗുതീര്ഥന്തദുച്യതേ ।। ൪൯.
നാഗകൂട്ടും ഗൃധ്രകൂട്ടും മുതൽ വടക്കേ മാനസതീരത്തോളം, ഇതാണ് ഗയയുടെ ശിരസ്സെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അതാണ് ഫൽഗു തീർത്ഥം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
മുണ്ഡപൃഷ്ഠനഗാധസ്താത്ഫല്ഗുതീര്ഥമനുത്തമമ്। അത്ര ശ്രാദ്ധാദിനാ സര്വ്വേ പിതരോ മോക്ഷമാപ്നുയുഃ ।। ൪൯.
മുണ്ടപൃഷ്ഠനഗരത്തിന് കീഴിൽ ഉന്നതമായ ഫൽഗു തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ നടത്തി എല്ലാ പിതൃപുരുഷന്മാർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പ്രഥമേഽഹ്നി വിധിഃ പ്രോക്തോ ദ്വിതീയേ ദിവസേ വ്രജേത്। ധര്മ്മാരണ്യം തത്ര ധര്മ്മോ യസ്മാദ്യജ്ഞമകാരയത് ।। ൪൯.
ആദ്യ ദിവസം ചെയ്യുന്ന വിധി വിശദീകരിച്ചു. രണ്ടാം ദിവസം ധർമ്മാരണ്യത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ധർമ്മൻ യജ്ഞം നടത്തി.
ഗമനാദ്ബ്രഹ്മലോകാപ്തിര്ഭവത്യേവ ഹി നാരദ। മതങ്ഗ വാപ്യാം യഃ സ്നാത്വാ തര്പണം ശ്രാദ്ധമാചരേത് ।। ൪൯.
അവിടെ പോകുന്നതിലൂടെ ബ്രഹ്മലോകം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും, നാരദാ. മതംഗവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് തർപ്പണവും ശ്രാദ്ധവും ചെയ്യുന്നവർക്കു.
ഗത്വാ നത്വാ മതങ്ഗേശമിമം മന്ത്രമുദീരയേത്। പ്രമാണം ദേവതാഃ സന്തു ലോകപാലാശ്ച സാക്ഷിണഃ ।। ൪൯.
മതംഗേശനോടു പോയി നമസ്കരിച്ച്, ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം: 'ദേവതകളും ലോകപാലകരും ഈ കർമ്മത്തിന് സാക്ഷികളാകട്ടെ.'
മയാഗത്യമതങ്ഗേഽസ്മിന്പിതൄണാം നിഷ്കൃതിഃ കൃതാ। പൂര്വ്വം ഹി ബ്രഹ്മതീര്ഥം ച കൂപേ ശ്രാദ്ധാദി കാരയേത് ।। ൪൯.
ഈ മതംഗത്തിൽ എത്തിയ ഞാൻ എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാർക്കായി പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തു. മുമ്പ് ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിൽ കിണറ്റിൽ ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം.
തത്കൂപയൂപയോര്മ്മധ്യേ സര്വ്വാംസ്താരയതേ പിതൄന്। ധര്മ്മം ധര്മ്മേശ്വരം നത്വാ മഹാബോധിതരും നമേത് ।। ൪൯.
അവ കിണറും അതിലേക്കുള്ള വഴിയും ഇടയിൽ നിന്ന് പിതാക്കളെ മുഴുവൻ രക്ഷിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തെയും ധർമ്മേശ്വരനെയും വണങ്ങി, മഹാബോധിവൃക്ഷത്തെയും ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കണം.
നമസ്തേഽശ്വത്ഥരാജായ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാത്മനേ। ബോധിദ്രമായ കര്തൄണാം പിതൄണാം താരണായ ച ।। ൪൯.
ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അശ്വത്തവൃക്ഷരാജാവേ, കര്ത്താക്കളുടെയും പിതാക്കളുടെയും മോക്ഷത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്ന ബോധിവൃക്ഷത്തേ, നമസ്കാരം.
യേഽസ്മത്കുലേ മാതൃവംശേ ബാന്ധവാ ദുര്ഗതിം ഗതാഃ। ത്വദ്ദര്ശനാത്സ്പര്ശനാച്ച സ്വര്ഗതിം യാന്തു ശാശ്വതീമ് ।। ൪൯.
എന്റെ അമ്മവംശത്തിലെ ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ട ബന്ധുക്കൾ, നിന്നെ കാണുകയോ സ്പർശിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ശാശ്വതമായ സുഖം പ്രാപിക്കട്ടെ.
ഋണത്രയം മയാ ദത്തം ഗയാമാഗത്യ വൃക്ഷരാട്। ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാപാപാദ്വിമുക്തോഽഹം ഭവാര്ണവാത് ।। ൪൯.
ഗയയിൽ എത്തി, വൃക്ഷരാജാവേ, ഞാൻ മൂന്നു കടങ്ങളും നിർവഹിച്ചു; നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ജനനമരണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു.
തൃതീയേ ബ്രഹ്മസരസി സ്നാത്വാ ശ്രാദ്ധം സപിണ്ഡകമ്। കൃത്വാ സര്വ്വപ്രമാണേന മന്ത്രേണ വിധിവത്സുതഃ ।। ൪൯.
മൂന്നാമത്തെ ബ്രഹ്മസരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിണ്ഡം ചേർത്തു ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ച്, എല്ലാ വിധികളും മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, മകൻ കൃത്യമായി പൂർത്തിയാക്കണം.
സ്നാനം കരോമി തീര്ഥേഽസ്മിന് ഋണത്രയവിമുക്തയേ। തത്കൂപയൂപയോര്മധ്യേ ബ്രഹ്മലോകം നയേത്പിതൄന് ।। ൪൯.
മൂന്നു കടങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ഞാൻ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു; അവ കിണറും അതിലേക്കുള്ള വഴിയും ഇടയിൽ നിന്ന് പിതാക്കളെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
യാഗം കൃത്വോത്ഥിയോ യൂപോ ബ്രഹ്മണാ യൂപ ഇത്യസൌ। കൃത്വാ ബ്രഹ്മസരഃശ്രാദ്ധം സര്വ്വാംസ്താരയതേ പിതൄന് ।। ൪൯.
യാഗം നടത്തി, യൂപം ബ്രഹ്മാവു തന്നെ 'യൂപം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മസരസ്സിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, പിതാക്കളെ മുഴുവനും രക്ഷിക്കാം.
യൂപം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ വാജപേയഫലം ലഭേത്। ബ്രഹ്മാണം ച നമസ്കൃത്യ ബ്രഹ്മലോകം നയേത്പിതൄന് ।। ൪൯.
യൂപം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ച്, പിതാക്കളെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കാം.
നമോഽസ്തു ബ്രഹ്മണേഽജായ ജഗജ്ജന്മാദിരൂപിണേ । ഭക്താനാഞ്ച പിതൄണാഞ്ച താരകായ നമോ നമഃ ।। ൪൯.
ജനനമില്ലാത്ത, ലോകസൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായ ബ്രഹ്മാവിനേ, നമസ്കാരം; ഭക്തന്മാരെയും പിതാക്കളെയും രക്ഷിക്കുന്നവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
ഗോപ്രചാരസമീപസ്ഥാ ആമ്രാ ബ്രഹ്മപ്രകല്പിതാഃ। തേഷാം സേചനമാത്രേണ പിതരോ മോക്ഷഗാമിനഃ ।। ൪൯.
പശുക്കളുടെ വഴിക്ക് സമീപമുള്ള ആമ്പഴവൃക്ഷങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവാണ് സ്ഥാപിച്ചത്; അവയ്ക്ക് വെള്ളം തളിക്കുമ്പോൾ മാത്രം പിതാക്കന്മാർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
ആമ്രം ബ്രഹ്മസരോദ്ഭൂതം ബ്രഹ്മദേവമയം തരുമ്। വിഷ്ണുരൂപം പ്രസിഞ്ചാമി പിതൄണാം മുക്തിഹേതവേ ।। ൪൯.
ബ്രഹ്മസരസ്സിൽ ജനിച്ച, ബ്രഹ്മദൈവത്വം നിറഞ്ഞ, വിഷ്ണുരൂപിയായ ആമ്പഴവൃക്ഷത്തിന് ഞാൻ വെള്ളം തളിക്കുന്നു, പിതാക്കന്മാരുടെ മോക്ഷത്തിനായി.
ഏകോ മുനിഃ കുമ്ഭകുശാഗ്രഹസ്ത ആമ്രസ്യ മൂലേ സലിലം ദദാമി। ആമ്രശ്ച തൃപ്താ ഏകാ ക്രിയാദ്വ്യര്ഥകരീ പ്രസിദ്ധാ ।। ൪൯.
ഒറ്റയായ ഒരു മുനി കുമ്പവും കുശാഗ്രവും കൈയിൽ പിടിച്ച് ആമ്പഴവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ വെള്ളം അർപ്പിക്കുന്നു; ആമ്പഴവും തൃപ്തനുമാണ് പ്രശസ്തം, എന്നാൽ ഫലമില്ലാതെ ചെയ്ത ഒരു കർമ്മം അറിയപ്പെടുന്നു.
തതോ യമ ബലിം ദദ്യാന്മന്ത്രേണാനേന സംയതഃ। യമരാജധര്മ്മരാജൌ നിശ്ചലാര്ഥം വ്യവസ്ഥിതൌ ।। ൪൯.
പിന്നീട്, ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആത്മസംയമനത്തോടെ യമനു ബലി അർപ്പിക്കണം; യമനും ധർമ്മരാജാവും അചഞ്ചലമായ ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
താഭ്യാം ബലിം പ്രയച്ഛാമി പുതൄണാം മുക്തിഹേതവേ। തതഃ ശ്വാനബലിം ദദ്യാന്മന്ത്രേണാനേന നാരദ ।। ൪൯.
അവർക്കു ഇരുവർക്കും ഞാൻ പിതാക്കന്മാരുടെ മോക്ഷത്തിനായി ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം, നാരദാ, ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് നായ്ക്കൾക്കു ബലി അർപ്പിക്കണം.
ദ്വൌ ശ്വാനൌ ശ്യാമശബലൌ വൈവസ്വതകുലോദ്ഭവൌ। താഭ്യാം ബലിം പ്രയച്ഛാമി രക്ഷേതാം പഥി സര്വ്വാദാ ।। ൪൯.
വൈവസ്വതവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു കറുത്ത നായയും ഒരു പുള്ളിക്കാരനായും ഇരുവരും; അവർക്കു ഞാൻ ബലി അർപ്പിക്കുന്നു, അവർ എപ്പോഴും വഴിയെ കാക്കട്ടെ.
തതഃ കാകബലിം ദദ്യാന്മന്ത്രേണാനേന നാരദ। ഐന്ദ്രവാരുണവായവ്യയാമ്യാ വൈ നൈഋതാസ്തഥാ ।। ൪൯.
പിന്നീട്, നാരദാ, ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് കാക്കകൾക്കു ബലി അർപ്പിക്കണം; ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ, വായു, യമൻ, നൈരൃതൻ എന്നിവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവർക്കും അതുപോലെ.
വായസാഃ പ്രതിഗൃഹ്ണന്തു ഭൂമൌ പിണ്ഡം സമര്പിതമ്। ഫല്ഗുതീര്ഥേ ചതുര്ഥേഽഹ്നി സ്നാനാദികമഥാചരേത് ।। ൪൯.
കാക്കകൾ നിലത്ത് അർപ്പിച്ച പിണ്ഡം സ്വീകരിക്കട്ടെ; നാലാം ദിവസം ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനാദി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം.
ഗയാശിരസ്യഥ ശ്രാദ്ധം പാദേ കുര്യ്യാത്സപിണ്ഡകമ്। സാക്ഷാദ്ഗയാശിരസ്തത്ര ഫല്ഗുതീര്ഥാശ്രിതം കൃതമ് ।। ൪൯.
പിന്നീട്, ഗയാശിരസ്സിൽ, പാദത്തിൽ പിണ്ഡം ചേർത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്തതു തന്നെ ഗയാശിരസ്സിൽ ചെയ്തതുപോലെയാണ്.