സ്വഗോത്രേ പരഗോത്രേ വാ ദമ്പത്യോഃ പിണ്ഡപാതനമ്। അപൃഥങ് നിഷ്ഫലം ശ്രാദ്ധം പിണ്ഡഞ്ചോദകതര്പണമ് ।। ൪൮.
സ്വന്തം വംശത്തോ മറ്റുള്ളവരുടെ വംശത്തോ ആയാലും, ദമ്പതികൾക്കായി പിണ്ഡം വേർതിരിച്ച് സമർപ്പിക്കാതെ ചെയ്താൽ, ശ്രാദ്ധവും പിണ്ഡവും ജലതർപ്പണവും ഫലപ്രദമാകില്ല.
പിണ്ഡപാത്രേ തിലാന്ക്ഷിപ്ത്വാ പൂരയിത്വാ ശുഭോദകൈഃ। പരിഷിച്യ ത്രിധാ സര്വാന് പ്രണിപത്യ സമാപയേത് ।। ൪൮.
പിണ്ഡപാത്രത്തിൽ എള്ള് ഇടുകയും, ശുദ്ധജലം നിറയ്ക്കുകയും, മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചൊരിയുകയും ചെയ്തശേഷം, എല്ലാവർക്കും നമസ്കരിച്ച് ചടങ്ങ് പൂർത്തിയാക്കണം.
പിതൄന്വിസൃജ്യ ചാചമ്യ സാക്ഷിണഃ ശ്രാവയേത്സുരാന് । സാക്ഷിണഃ സന്തു മേ ദേവാ ബ്രഹ്മേശാനാദയസ്തഥാ। മയാ ഗയാം സമാസാദ്യ പിതൄണാം നിഷ്കൃതിഃ കൃതാ ।। ൪൮.
പിതാക്കന്മാരെ വിടവാങ്ങിച്ച് ജലം കുടിച്ചശേഷം, ദേവന്മാരെ സാക്ഷികളാക്കി പറയണം: ബ്രഹ്മാവും ഈശാനനും തുടങ്ങിയ ദേവന്മാർ എനിക്ക് സാക്ഷികളാകട്ടെ; ഞാൻ ഗയയിൽ എത്തി പിതൃകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.
ആഗതോഽസ്മി ഗയാം ദേവ പിതൃകാര്യ്യേ ഗദാധര। ത്വമേവ സാക്ഷീ ഭഗവന്നനൃണോഽഹമൃണത്രയാത് ।। ൪൮.
ദേവമേ, ഗദാധരനേ, പിതൃകർമ്മത്തിനായി ഞാൻ ഗയയിൽ എത്തി; ഭഗവാൻ, നീയാണു സാക്ഷി, ഞാൻ മൂന്നു കടപ്പാടുകളിൽ നിന്നും മോചിതനായി.
സര്വ്വസ്ഥാനേഷു ചൈവം സ്യാത് പിണ്ഡദാനന്തു നാരദ। പ്രേതപര്വ്വതമാരഭ്യ കുര്യ്യാത്തീര്ഥേഷു ച ക്രമാത് ।। ൪൮.
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും, നാരദാ, ഈ വിധത്തിൽ തന്നെ പിണ്ഡം സമർപ്പിക്കണം; പ്രേതപർവതത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ക്രമമായി ചെയ്യണം.
തിലമിശ്രാംസ്തതഃ സക്തൂന്നിഃക്ഷിപേത്പ്രേതപര്വ്വതേ। അപസവ്യേന ദേവര്ഷേ ദക്ഷിണാഭിമുഖേന ച ।। ൪൮.
ശേഷം, പ്രേതപർവതത്തിൽ എള്ള് കലർത്തിയ അപ്പം വലതുചുറ്റി തെക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് വയ്ക്കണം, ദേവർഷേ.
യേ കേചിത്പ്രേതരൂപേണ വര്ത്തന്തേ പിതരോ മമ। തേ സര്വ്വേ തൃപ്തിമായാന്തു സക്തുഭിസ്തിലമിശ്രിതൈഃ ।। ൪൮.
എന്റെ പിതാക്കന്മാർ ആരായാലും, പ്രേതരൂപത്തിൽ ഉള്ളവർക്ക് തിലം കലർന്ന പൊടി അർപ്പിച്ചാൽ അവർ എല്ലാവരും തൃപ്തരാകട്ടെ.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യ്യന്തം യത്കിഞ്ചിത്സചരാചരമ്। മയാ ദത്തേന തോയേന തൃപ്തിമായാന്തു സര്വ്വശഃ ।। ൪൮.
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ, ചലനമുള്ളതും അചലമായതുമായ എല്ലാ ജീവികളും ഞാൻ അർപ്പിച്ച വെള്ളംകൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാകട്ടെ.
പ്രേതത്വാച്ച വിമുക്താഃ സ്യുഃ പിതരസ്തസ്യ നാരദ। പ്രേതത്വം തസ്യ മാഹാത്മ്യാത്കുലേ ചാപി ന ജായതേ ।। ൪൮.
നാരദാ, ഇതുവഴി അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചിതരാവും; അവന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു അവന്റെ വംശത്തിൽ പ്രേതാവസ്ഥ ഉണ്ടാകാറില്ല.
നാമ്നാ പ്രേതശിലാ ഖ്യാതാ ഗയാശിരസി മുക്തയേ। തീര്ഥമന്ത്രാദിരൂപേണ സ്ഥിത ശ്ചാദിഗദാധരഃ ।। ൪൮.
ഗയയുടെ ശിഖരത്തിൽ മോക്ഷത്തിന് പ്രസിദ്ധമായ പ്രേതശില എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന കല്ല് ഉണ്ട്; അവിടെ ദണ്ഡധാരി തിര്ഥം, മന്ത്രം എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആദൌ തു പഞ്ചതീര്ഥേഷു ചോത്തരേ മാനസേ വിധിഃ। ആചമ്യ കുശഹസ്തേന ശിരശ്ചാഭ്യുക്ഷ്യ വാരിണാ ।। ൪൯.
ആദ്യം അഞ്ചു തിര്ഥങ്ങളിലും പിന്നെ വടക്കൻ മാനസത്തിൽ ചടങ്ങ് നടത്തണം; വെള്ളം ചുരണ്ടി, കുശ ഗ്രാസ് കൈയിൽ പിടിച്ച് തലയിൽ വെള്ളം തളിക്കണം.
ഉത്തരം മാനസം ഗച്ഛേന്മന്ത്രേണ സ്നാനമാചരേത്। ഉത്തരേ മാനസേ സ്നാനം കരോമ്യാത്മവിശുദ്ധയേ ।। ൪൯.
വടക്കൻ മാനസത്തിലേക്ക് പോയി, 'ഞാൻ വടക്കൻ മാനസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, ആത്മശുദ്ധിക്കായി' എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി സ്നാനം ചെയ്യണം.
സൂര്യ്യലോകാദിസംസിദ്ധിസിദ്ധയേ പിതൃമുക്തയേ। ദേവാദീംസ്തര്പയിത്വാഥ ശ്രാദ്ധം കുര്യാത് സപിണ്ഡകമ് ।। ൪൯.
സൂര്യലോകം മുതലായ ലോകങ്ങൾ നേടാനും പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാനും ദേവന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും വെള്ളം അർപ്പിച്ചശേഷം, പിണ്ഡം ചേർത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
മാനസം ഹി സരോ ഹ്യത്ര തസ്മാദുത്തരമാനസമ്। സൂര്യ്യം നത്വാര്ച്ചയിത്വാഥ സൂര്യ്യലോകം നയേത്പിതൄന് ।। ൪൯.
ഇവിടെ മാനസസരസ്സും അതിനപ്പുറം വടക്കൻ മാനസവും ഉണ്ട്; അവിടെ സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ച് പൂജിച്ചശേഷം, പിതാക്കന്മാരെ സൂര്യലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കാം.
നമോ ഭഗവതേ ഭര്ത്രേ സോമഭൌമജ്ഞരൂപിണേ। ജീവഭാര്ഗവസൌരേയരാഹുകേതുസ്വരൂപിണേ ।। ൪൯.
സോമൻ, ഭൂമൻ, ജ്ഞാനം, ജീവൻ, ഭൃഗു, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, രാഹു, കേതു തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന ഭഗവാനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഉത്തരാന്മാനസാന്മൌനീ വ്രജേദ്ദക്ഷിണമാനസമ്। ഉദീചീതീര്ഥമിത്യുക്തം തത്രൌദീച്യം വിമുക്തിദമ് । അത്ര സ്നാതോ ദിവം യാതി സ്വശരീരേണ മാനവഃ ।। ൪൯.
വടക്കൻ മാനസത്തിൽ നിന്ന് മൗനിയായവൻ തെക്കൻ മാനസത്തിലേക്ക് പോകണം; അതാണ് ഉദീചി തിര്ഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, അതിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
മധ്യേ കനഖലം തീര്ഥം ത്രിഷുലോകേഷു വിശ്രുതമ്। സ്നാതഃ കനകവദ്ഭാതി നരോ യാതി പവിത്രതാമ് ।। ൪൯.
ഇടയിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ കനഖല എന്ന തിര്ഥം ഉണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പൊന്നുപോലെ പ്രകാശിക്കുകയും ശുദ്ധിയിലേക്കു ഉയരുകയും ചെയ്യും.
തസ്യ ദക്ഷിണഭാഗേ ച തീര്ഥം ദക്ഷിണമാനസമ്। അതഃ കനഖലം ലോകേ ഖ്യാതം തീര്ഥമനുത്തമമ് ।। ൪൯.
അതിന്റെ തെക്കുവശത്ത് തെക്കൻ മാനസ എന്ന തിര്ഥം ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ടു കനഖല ലോകത്തിൽ അത്യുത്തമമായ തിര്ഥമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ദക്ഷിണേ മാനസേ ചൈവ തീര്ഥത്രയമുദാഹൃതമ്। സ്നാത്വാ തേഷു വിധാനേന കുയ്യാച്ഛ്രാദ്ധം പൃഥക്പൃഥക് ।। ൪൯.
തെക്കൻ മാനസത്തിൽ മൂന്ന് തിര്ഥങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; അവയിൽ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, ഓരോന്നിലും വേർതിരിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
ദക്ഷിണേ മാനസേ സ്നാനം കരോമ്യാത്മവിശുദ്ധയേ। സൂര്യ്യലോകാദിസംസിദ്ധിസിദ്ധയേ പിതൃമുക്തയേ ।। ൪൯.
ഞാൻ തെക്കൻ മാനസത്തിൽ ആത്മശുദ്ധിക്കായി, സൂര്യലോകം മുതലായ ലോകങ്ങൾ നേടാനും പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാനും സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപൌഘ യാതനായാ വിമുക്തയേ। ദിവാകര കരോമീഹ സ്നാനം ദക്ഷിണമാനസേ ।। ൪൯.
ദിവസകരാ, ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങളുടെ യാതനകളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കാനായി ഞാൻ ഇവിടെ തെക്കൻ മാനസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
നമാമി സൂര്യ്യം തൃപ്ത്യര്ഥം പിതൄണാം താരണായ ച। പുത്രപൌത്രധനൈശ്വര്യ്യായായുരാരോഗ്യ വൃദ്ധയേ ।। ൪൯.
പിതാക്കന്മാർക്ക് തൃപ്തിയും മോക്ഷവും ലഭിക്കാനും, പുത്രന്മാർക്കും പൗത്രന്മാർക്കും ധനവും ഐശ്വര്യവും ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും വർദ്ധനയും ലഭിക്കാനും ഞാൻ സൂര്യനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അനേന സ്നാനപൂജാദി കൃത്വാ ശ്രാദ്ധം സപിണ്ഡകമ്। കൃത്വാ നത്വാ ച മൌന്യര്കമിമം മന്ത്രമുദീരയേത് ।। ൪൯.
സ്നാനം, പൂജ എന്നിവയും പിണ്ഡം ചേർത്ത് ശ്രാദ്ധവും നടത്തി, മൗനിയായ സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
ഫല്ഗുതീര്ഥം വ്രജേത്തസ്മാത് സര്വ്വതീര്ഥോത്തമോത്തമമ്। മുക്തിര്ഭവതി കര്ത്തൄണാം പിതൄണാം ശ്രാദ്ധതഃ സദാ ।। ൪൯.
അതിനുശേഷം സർവ്വ തിര്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഫൽഗു തിര്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, ചെയ്യുന്നവർക്കും അവരുടെ പിതാക്കന്മാർക്കും എപ്പോഴും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ബ്രഹ്മണാ പ്രാര്ഥിതോ വിഷ്ണുഃ ഫല്ഗുകോ ഹ്യഭവത്പുരാ। ദക്ഷിണാഗ്നൌ ഹുതം തത്ര തദ്രജഃ ഫല്ഗുതീര്ഥകമ് ।। ൪൯.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം വിഷ്ണു പുരാതനകാലത്ത് ഫൽഗു ആയി അവതരിച്ചു. ദക്ഷിണാഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച ഹോമം അവിടെ ഫൽഗു തീർത്ഥം എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്ഫലതി ഫല്ഗ്വാ ഗൌഃ കാമധേനുര്ജലം മഹീ। ദൃഷ്ടേരന്തര്ഗതം യസ്മാത്ഫല്ഗുതീര്ഥം ന നിഷ്ഫലമ് ।। ൪൯.
അവിടെ ഫൽഗുവിൽ, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ആനന്ദദായിനിയായ പശു ജലംയും ഭൂമിയും നൽകുന്നു. അത് കണ്ണിൽ കാണാനാവാത്തതുകൊണ്ട്, ഫൽഗു തീർത്ഥം ഒരിക്കലും ഫലരഹിതമാവുന്നില്ല.
തീര്ഥാനി യാനി സര്വ്വാണി ഭുവനേഷ്വഖിലേഷ്വപി। താനി സ്നാതും സമായാന്തി ഫല്ഗുതീര്ഥം സുരൈഃ സഹ ।। ൪൯.
ലോകങ്ങളിലുടനീളമുള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവന്മാരോടൊപ്പം കുളിക്കാൻ ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗാ പാദോദകം വിഷ്ണോഃ ഫല്ഗുര്ഹ്യാദിഗദാധരഃ। സ്വയം ഹി ദ്രവരൂപേണ തസ്മാദ്ഗങ്ഗാധികം വിദുഃ ।। ൪൯.
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദജലം ഗംഗയാണ്. ഫൽഗുവിൽ, ഗദാധരനായ മഹാവിഷ്ണു സ്വയം ദ്രവരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ജലം ഗംഗയെക്കാൾ ഉന്നതമായതായി കരുതുന്നത്.
അശ്വമേധസഹസ്രാണാം സഹസ്രം യഃ സമാചരേത്। നാസൌ തത്ഫലമാപ്നോതി ഫല്ഗുതീര്ഥേ യദാപ്നുയാത് ।। ൪൯.
ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ ആയിരം പ്രാവശ്യം ചെയ്താലും, ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അതിനാൽ ലഭിക്കില്ല.
ഫല്ഗുതീര്ഥേ വിഷ്ണുജലേ കരോമി സ്നാനമാദൃതഃ। പിതൄണാം വിഷ്ണുലോകായ ഭുക്തിമുക്തിപ്രസിദ്ധയേ ।। ൪൯.
വിഷ്ണുവിന്റെ ജലത്തിൽ, ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ, ഭക്തിയോടെ ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാർക്ക് വിഷ്ണുലോകം ലഭിക്കാനും, അനുഭവവും മോക്ഷവും നേടാനും വേണ്ടി.