സനത്കുമാര ഉവാച।। ദേവൈഃ സാര്ദ്ധം ബ്രഹ്മണൈവം സ്തുതശ്ചാദിഗദാധരഃ । ഊചേ വരം വൃണീഷ്വ ത്വം വരം ബ്രഹ്മാ തമബ്രവീത് ।। ൪൭.
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് ആദിഗദാധരനെ സ്തുതിച്ചു. അപ്പോൾ അവൻ, 'ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശിലായാം ദേവരൂപിണ്യാം ന തിഷ്ഠാമസ്ത്വയാ വിനാ। സ്ഥാസ്യാമോഽത്ര ത്വയാ സാര്ദ്ധം നിത്യം വ്യക്താദിരൂപിണാ ।। ൪൭.
ദൈവരൂപമുള്ള ശിലയിൽ നിന്നു നിനക്ക് കൂടാതെ ഞങ്ങൾ നിലനിൽക്കില്ല; നിന്റെ കൂടെ, ആദിരൂപത്തിൽ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളും.
ഏവമസ്തു ശ്രിയാ സാര്ദ്ധം സ്ഥിതശ്ചാദിഗദാധരഃ। ലോകാനാം രക്ഷണാര്ഥായ ജഗതാം മുക്തിഹേതവേ। സുവ്യക്തഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ ജനാര്ദന ഇതി ശ്രുതഃ ।। ൪൭.
അങ്ങനെ ആകട്ടെ. ആദിഗദാധരൻ ശ്രീദേവിയോടൊപ്പം അവിടെ നിലകൊണ്ടു. ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനും, സകല ജീവികളുടെ മോക്ഷത്തിനും വേണ്ടി, വ്യക്തമായി പുണ്ഡരീകാക്ഷനായി, ജനാർദ്ദനനെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
വേദൈരഗമ്യാ യാ മൂര്ത്തിരാദിഭൂതാ സനാതനീ। സുവ്യക്താ ശ്വേതകല്പേ സാ ഭവിഷ്യതി തഥാ പുനഃ। വാരാഹകല്പേ ഹ്യവ്യക്താ വ്യക്തിമപ്യഗമത്പുരാ ।। ൪൭.
വേദങ്ങൾക്കു comprehension ചെയ്യാനാകാത്തതും, ആദികാലത്തേയും, ശാശ്വതവുമായ രൂപം ശ്വേതകല്പത്തിൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും; ഭാവിയിൽ വീണ്ടും അങ്ങനെ സംഭവിക്കും. വാരാഹകല്പത്തിൽ അതു വ്യക്തമല്ലാതിരുന്നെങ്കിലും, മുമ്പ് വ്യക്തതയിലേക്കെത്തിയിരുന്നു.
സന്താരണായ ലോകാനാം ദേവാനാം രക്ഷണായ ച। ഗയാശിരസി സുവ്യക്തോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।। ൪൭.
ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനും, ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കാനും, ഗയാശിരസ്സിൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യേ ദ്രക്ഷ്യന്തി സദാ ഭക്ത്യാ ദേവമാദിഗദാധരമ്। കുഷ്ഠരോഗാദിനിര്മ്മുക്താ യാസ്യന്തി ഹരിമന്ദിരമ് ।। ൪൭.
ആദിഗദാധരനെ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ ദർശിക്കുന്നവർ കുഷ്ഠരോഗം പോലുള്ള രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി ഹരിയുടെ ആലയത്തിലേക്ക് പോകും.
യേ ദ്രക്ഷ്യന്തി സദാ ഭക്ത്യാ ദേവമാദിഗദാധരമ്। തേ പ്രാപ്സ്യന്തി ധനം ധാന്യമായുരാരോഗ്യമേവ ച ।। ൪൭.
ആദിഗദാധരനെ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ ദർശിക്കുന്നവർ ധനം, ധാന്യം, ദീർഘായുസ്, ആരോഗ്യവും നേടും.
കലത്രപുത്രപൌത്രാദിഗുണകീര്ത്തിസുഖാനി ച। ശ്രദ്ധയാ യേ നമസ്യന്തി രാജ്യം ബ്രഹ്മപുരം തഥാ। ഭുക്ത്വാ വ്രജേയുഃ സതതം പുണ്യപുഞ്ജഫലം നരാഃ ।। ൪൭.
ശ്രദ്ധയോടെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് ഭാര്യ, മക്കൾ, മുമ്മക്കൾ, ഗുണങ്ങൾ, കീർത്തി, സന്തോഷം എന്നിവ ലഭിക്കും; രാജ്യം, ബ്രഹ്മപുരം എന്നിവയും ലഭിക്കും. സദാ പുണ്യഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ശേഷം മുന്നോട്ട് പോകും.
ഗന്ധദാനേന ഗന്ധാഢ്യഃ സൌഭാഗ്യം പുഷ്പദാനതഃ। ധൂപദാനേന രാജ്യാപ്തിര്ദീപാദ്ദീപ്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൪൭.
സുഗന്ധം അർപ്പിക്കുന്നവർക്ക് സുഗന്ധസമ്പത്ത് ലഭിക്കും; പൂക്കൾ അർപ്പിച്ചാൽ ഭാഗ്യം ലഭിക്കും; ധൂപം അർപ്പിച്ചാൽ രാജ്യം നേടും; ദീപം അർപ്പിച്ചാൽ തേജസ് ലഭിക്കും.
ധ്വജദാനാത്പാപഹാനിര്യാത്രാകൃദ്ബ്രഹ്മലോകഭാക്। ശ്രാദ്ധപിണ്ഡപ്രദോ യസ്തു വിഷ്ണും നേഷ്യതി വൈ പിതൄന് ।। ൪൭.
ധ്വജം അർപ്പിച്ചാൽ പാപം നശിക്കും; യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്ക് ബ്രഹ്മലോകം ലഭിക്കും; ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിക്കുന്നവർ പിതൃകളെ അവനിടത്തേക്ക് നയിക്കും.
ശ്രദ്ധയാ യേ നമസ്യന്തി സതോത്രേണാദിഗദാധരമ്। സ്തോഷ്യന്തി ച സമഭ്യര്ച്യ പിതൄന്നേഷ്യന്തി മാധവമ്। ശിവോഽപി പരയാ പ്രീത്യാ തുഷ്ടാവാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
ശ്രദ്ധയോടെ സത്യസ്തുതികളാൽ ആദിഗദാധരനെ ആരാധിക്കുകയും, ആരാധനയ്ക്കുശേഷം സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ പിതൃകളെ മാധവനിലേക്കു നയിക്കും; ശിവനും പരമമായ സ്നേഹത്തോടെ ആദിഗദാധരനെ സ്തുതിച്ചു.
അവ്യക്തരൂപോ യോ ദേവോ മുണ്ഡപൃഷ്ഠാദിരൂപതഃ । ഫല്ഗുതീര്ഥാദിരൂപേണ നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
അവ്യക്തമായ രൂപമുള്ള ദൈവം, മുന്ഡപൃഷ്ഠം മുതലായ രൂപങ്ങളിലെയും, ഫൽഗു തീർത്ഥം മുതലായ രൂപങ്ങളിലെയും ആദിഗദാധരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
വ്യക്താവ്യക്തസ്വരൂപേണ പദരൂപേണ സംസ്ഥിതഃ। മുഖലിങ്ഗാദിരൂപേണ നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ സ്വരൂപത്തിൽ, പാദരൂപത്തിലും, മുഖലിംഗം മുതലായ രൂപങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്ന ആദിഗദാധരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അവ്യക്തരൂപോ യോ ദേവോ ജനാര്ദനസ്വരൂപതഃ। മുണ്ഡപൃഷ്ഠേ സ്വയം ജാതോ നാമാമ്യാദിഗദാ ധരമ് ।। ൪൭.
അവ്യക്തമായ രൂപമുള്ള ദൈവം, ജനാർദ്ദനസ്വരൂപനായവൻ, മുന്ഡപൃഷ്ഠത്തിൽ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ആദിഗദാധരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശിലായാം ദേവരൂപിണ്യാം സ്ഥിതം ബ്രഹ്മാദിഭിഃ സുരൈഃ। പൂജിതം സത്കൃതം ദേവൈസ്തം നമാമി ഗദാധരമ് ।। ൪൭.
ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും ആരാധിച്ചും ആദരിച്ചും divine ശിലയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഗദാധാരിയെ ഞാൻ വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുന്നു.
യം ച ദൃഷ്ട്വാ തതഃ സ്പൃഷ്ട്വാ പൂജയിത്വാ പ്രണമ്യ ച । ശ്രാദ്ധാദൌ ബ്രഹ്മലോകാപ്തിര്നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
ആ ഗദാധാരിയെ കണ്ട്, സ്പർശിച്ച്, പൂജിച്ച്, നമസ്കരിച്ചാൽ, ശ്രാദ്ധാദി ചടങ്ങിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കാം; ആ ആദിഗദാധാരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
മഹദാദേശ്ച ജഗതോ വ്യക്തസ്യൈകം ഹി കാരണമ്। അവ്യക്തജ്ഞാനരൂപം തം നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
മഹത്വം മുതലായുള്ള സൃഷ്ടിയുടെ ഏക കാരണവും, അവ്യക്തജ്ഞാനസ്വരൂപനുമായ ആ ആദിഗദാധാരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതമ്। ജാഗ്രത്സ്വപ്നവിനിര്മുക്തം നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, പ്രാണൻ, അഹങ്കാരം എന്നിവയൊന്നുമില്ലാത്ത, ജാഗ്രത് സ്വപ്നാവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ആ ആദിഗദാധാരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
നിത്യാനിത്യവിനിര്മുക്തം സത്യമാനന്ദമവ്യയമ്। തുരീയം ജ്യോതിരാത്മാനം നമാമ്യാദിഗദാധരമ് ।। ൪൭.
നിത്യവും അനിത്യവുമായതിൽ നിന്ന് മുക്തനായ, സത്യവും ആനന്ദവും അക്ഷയവുമായ, തുരീയാവസ്ഥയിലും പ്രകാശസ്വരൂപനുമായ ആ ആദിഗദാധാരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഏവം സ്തുതോ മഹേശേന പ്രീതോ ഹ്യാദിഗദാധരഃ। സ്ഥിതോ ദേവഃ ശിലായാം സ ബ്രഹ്മാദ്യൈര്ദൈവതൈഃ സഹ ।। ൪൭.
ഇങ്ങനെ മഹേശ്വരൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ആ ആദിഗദാധാരി സന്തോഷിച്ചു; ദേവൻ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരുമൊത്ത് ശിലയിൽ നിലകൊണ്ടു.
സംസ്ഥിതം മുണ്ഡപൃഷ്ഠാദ്രൌ ദേവമാദിഗദാധരമ്। സ്തുവന്തി പൂജയന്തീഹ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാന്തു തേ ।। ൪൭.
മുണ്ഡപൃഷ്ഠപർവതത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ ആ ആദിഗദാധാരിയെ ആരെങ്കിലും സ്തുതിച്ചും പൂജിച്ചും ചെയ്താൽ, അവർ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.
ധര്മാര്ഥീ പ്രാപ്നുയാദ്ധര്മമര്ഥാര്ഥീ ചാര്ഥമാപ്നുയാത് । കാമാനവാപ്നുയാത്കാമീ മോക്ഷാര്ഥീ മോക്ഷമാപ്നുയാത് ।। ൪൭.
ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻക്ക് ധർമ്മം ലഭിക്കും; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും; കാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻക്ക് കാമം ലഭിക്കും; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
വന്ധ്യാ ച ലഭതേ പുത്രം വേദവേദാങ്ഗപാരഗമ്। രാജാ വിജയമാപ്നോതി ശൂദ്രശ്ച സുഖമാപ്നുയാത് ।। ൪൭.
മക്കളില്ലാത്ത സ്ത്രീക്ക് വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പഠിച്ച പുത്രൻ ലഭിക്കും; രാജാവിന് വിജയം ലഭിക്കും; ശൂദ്രന് സന്തോഷം ലഭിക്കും.
പുത്രാര്ഥീ ലഭതേ പുത്രാനഭ്യര്ച്യാദിഗദാധരമ്। മനസാ പ്രാര്ഥിതം സര്വം പൂജാദ്യൈഃ പ്രാപ്നുയാദ്ധരേഃ ।। ൪൭.
മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദിഗദാധാരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ മക്കൾ ലഭിക്കും; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഹരിയെ പൂജിച്ചാൽ ലഭിക്കും.
ഗയായാത്രാം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൃണു നാരദ മുക്തിദാമ്। നിഷ്കൃതിഃ ശ്രാദ്ധകര്തൄണാം ബ്രഹ്മണാ ഗീയതേ പുരാ ।। ൪൮.
നാരദാ, മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗയായാത്രയെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഇത് പ്രായശ്ചിത്തമാണ്, ബ്രഹ്മാവു പുരാതനകാലത്ത് പാടിയത്.
ഉദ്യതശ്ചേദ്ഗയാം ഗന്തും ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ വിധാനതഃ। വിധായ കാര്പടീവേശം കൃത്വാ ഗ്രാമം പ്രദക്ഷിണമ് ।। ൪൮.
ആർ ഗയയിലേക്ക് പോകാൻ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ, വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തി, കാപട്യവേഷം ധരിച്ചു, ഗ്രാമം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.
തതോ ഗ്രാമാന്തരം ഗത്വാ ശ്രാദ്ധശേഷസ്യ ഭോജനമ്। തതഃ പ്രതിദിനം ഗച്ഛേത്പ്രതിഗ്രഹവിവര്ജിതഃ ।। ൪൮.
അതിനുശേഷം മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി, ശ്രാദ്ധശേഷം ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; പിന്നെ, ഓരോ ദിവസവും ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ച് യാത്ര തുടരണം.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സന്തുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ। അഹങ്കാരവിമുക്തോ യഃ സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ ।। ൪൮.
ദാനം സ്വീകരിക്കാതെ, സംതൃപ്തനായി, നിയന്ത്രിതനായി, ശുദ്ധനായും അഹങ്കാരമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ്ചാപി സുസംയതമ്। വിദ്യാ തപശ്ച കീര്തിശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ ।। ൪൮.
ആളുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിതമായാൽ, വിദ്യ, തപസ്, കീർത്തി എന്നിവയുള്ളവൻ തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.
തതോ ഗയാപ്രവേശേ ച പൂര്വതോഽസ്തി മഹാനദീ । തത്ര തോയം സമുത്പാട്യ സ്നാതവ്യം നിര്മലേ ജലേ ।। ൪൮.
പിന്നീട്, ഗയയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ കിഴക്കോട്ട് വലിയൊരു നദിയുണ്ട്; അവിടെ വെള്ളം എടുത്ത് ശുദ്ധജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.