അഗസ്ത്യസ്യ പദേ സ്നാതഃ പിണ്ഡദോ ബ്രഹ്മലോകഗഃ। ബ്രഹ്മണസ്തു വരം ലേഭേ മാഹാത്മ്യം ഭുവി ദുര്ലഭമ് ।। ൪൬.
അഗസ്ത്യന്റെ പാദത്തിൽ स्नാനം ചെയ്ത് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ അപൂർവമായ മഹത്വം അവൻ ലഭിക്കും.
ലോപാമുദ്രാം തഥാ ഭാര്യ്യാം പിതൄണാം പരമാം ഗതിമ്। തത്രാഗസ്ത്യേശ്വരം ദൃഷ്ട്വാ മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യയാ ।। ൪൬.
അതു പോലെ, പിതൃകൾക്ക് പരമഗതി നൽകുന്ന ഭാര്യയായ ലോപാമുദ്രയെയും അഗസ്ത്യേശ്വരനെയും അവിടെ ദർശിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
അഗസ്ത്യഞ്ച സഭാര്യ്യഞ്ച പിതൄന്ബ്രഹ്മപുരം നയേത്। ദണ്ഡിനാഥ തപസ്തേപേ സീതാദ്രേര്ദക്ഷിണേ ഗിരൌ ।। ൪൬.
അഗസ്ത്യനും ഭാര്യയും പിതൃകളോടൊപ്പം ബ്രഹ്മപുരിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നവൻ — ദണ്ഡിനാഥൻ സീതാദ്രിയുടെ തെക്കുവശത്തെ മലയിൽ തപസ്സ് ചെയ്തു.
വടോ വടേശ്വരസ്തത്ര സ്ഥിതശ്ച പ്രപിതാമഹഃ। തദഗ്രേ രുക്മിണീകുണ്ഡം പശ്ചിമേ കപിലാ നദീ। കപിലേശോ നദീതീരേ ഹ്യമാസോമസമാഗമേ ।। ൪൬.
അവിടെ വടവൃക്ഷമായ വടേശ്വരനും പ്രപിതാമഹനും നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന് മുന്നിൽ രുക്മിണിയുടെ കുളം, പടിഞ്ഞാറ് കപിലാനദി ഒഴുകുന്നു; അതിന്റെ തീരത്ത് കപിലേശ്വരൻ, അമാവാസ്യയും പൗർണമിയും കൂടുന്ന സമയത്ത്, വസിക്കുന്നു.
കപിലായാം നരഃ സ്നാത്വാ കപിലേശം സമര്ച്യ ച। കൃതേ ശ്രാദ്ധേ പിണ്ഡദാനേ പിതരോ മോക്ഷമാപ്നുയുഃ ।। ൪൬.
കപിലാനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കപിലേശ്വരനെ ആരാധിച്ച് അവിടെ ശ്രാദ്ധവും പിണ്ഡദാനവും ചെയ്യുന്നവരുടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
തത്രാഗ്നിധാരാ ഗിരിവരാദാഗതോദ്യന്തകാദനു। തത്ര സാരസ്വതം കുണ്ഡം സരസ്വത്യാ പ്രകല്പിതമ് ।। ൪൬.
അവിടെ മലയിൽ നിന്ന് അഗ്നിധാര ഒഴുകുന്നു; അവിടെ തന്നെ സരസ്വതിയാൽ സ്ഥാപിതമായ സാരസ്വതകുളം ഉണ്ട്.
ശുക്രസ്തത്ര സുതൈഃ സാര്ദ്ധം ഷണ്ഡാമര്ക്കാദിഭിഃ പ്രഭുഃ। തത്ര തത്ര മുനീന്ദ്രാണാം പദേഷു മുനിസത്തമ। ശ്രാദ്ധപിണ്ഡാദികൃത്സ്നാതഃ പിതൄംസ്താരയതേ നരഃ ।। ൪൬.
അവിടെ ശുക്രൻ പുത്രന്മാരോടും ഷണ്ഡന്മാരോടും മറ്റും കൂടെ വസിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരുടെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ തന്റെ പിതൃകൾക്ക് ഉദ്ധാരണം നൽകുന്നു.
ശിലായാ വാമഹസ്തേഽപി ഗൃദ്രകൂടോ ഗിരിര്ധൃതഃ। ഗൃധ്രരൂപേണ സംസിദ്ധാസ്തപസ്തപ്ത്വാ മഹര്ഷയഃ ।। ൪൬.
ശിലയുടെ ഇടതുവശത്ത് ഗൃദ്ധ്രകൂട്ടം എന്ന പർവതം നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെയുള്ള മഹർഷിമാർ ഗൃദ്ധ്രരൂപത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത് സിദ്ധി നേടി.
അതോ ഗിരിര്ഗൃധ്രകൂടസ്തത്ര ഗൃധ്രേശ്വരഃ സ്ഥിതഃ। ദൃഷ്ട്വാ ഗൃധ്രേശ്വരം നത്വാ യായാച്ഛമ്ഭോഃ പദം നരഃ ।। ൪൬.
അതിനാൽ ആ പർവതം ഗൃദ്ധ്രകൂട്ടം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; അവിടെ ഗൃദ്ധ്രേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു; ഗൃദ്ധ്രേശ്വരനെ ദർശിച്ച് നമസ്കരിച്ചാൽ ശംഭുവിന്റെ ലോകം ലഭിക്കും.
തത്ര ഗൃധ്രേ ഗുഹായാഞ്ച പിണ്ഡദഃ ശിവലോകഭാക് । തത്ര ഗൃധ്രേ വടം നത്വാ പ്രാപ്തകാമോ ദിവം വ്രജേത് ।। ൪൬.
അവിടെ ഗൃദ്ധ്രയുടെ ഗുഹയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ ശിവലോകം പ്രാപിക്കും; ഗൃദ്ധ്രസ്ഥലത്തിലെ വടവൃക്ഷത്തിന് മുന്നിൽ നമസ്കരിച്ചാൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും.
ഋണമോക്ഷം പാപമോക്ഷം ശിവം ദൃഷ്ട്വാ ശിവം വ്രജേത്। ശൂരക്ഷേത്രഞ്ച തത്രാസ്തേ പിണ്ഡദഃ സ്വര്നയേത്പിതൄന് ।। ൪൬.
ശിവനെ ദർശിച്ചാൽ കടവും പാപവും മോചിതമായി ശിവലോകം പ്രാപിക്കും; അവിടെ ശൂരക്ഷേത്രം ഉണ്ട്, അവിടെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ തന്റെ പിതൃകളെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
ആദിപാലേന ഗിരിണാ സമാക്രാന്തം ശിലോദരമ്। തത്രാസ്തേ ഗജരൂപേണ വിഘ്രേശോ വിഗ്നനാശനഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ മുച്യതേ വിഘ്നൈഃ പിതൄന് ബ്രഹ്മപുരം നയേത് ।। ൪൬.
ആദിപാലനായ പർവതം പിടിച്ച ശിലയുടെ ഉള്ളിലായി, അവിടെ ആനരൂപത്തിൽ വിഘ്നേശ്വരൻ, വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്നവൻ, വസിക്കുന്നു; അവനെ ദർശിച്ചാൽ വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടും, പിതൃകൾ ബ്രഹ്മപുരിയിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടും.
നിതമ്ബേ മുണ്ഡപൃഷ്ഠസ്യ ദേവദാരുവനം ത്വഭൂത്। മുണ്ഡപൃഷ്ഠാരവിന്ദ്രാദ്രീ ദൃഷ്ട്വാ പാപം വിനാശയേത്। ഗയാനാഭൌ സുഷുമ്നായാം പിണ്ഡദഃ സ്വര്നയേത്പിതൄന് ।। ൪൬.
മുണ്ടപൃഷ്ഠത്തിന്റെ താഴെ ഭാഗത്ത് ദേവദാരുവനമുണ്ട്. ആ മുണ്ടപൃഷ്ഠവും അരവിന്ദ്രപർവതവും കണ്ട് പാപങ്ങൾ നശിക്കും. ഗയയുടെ നാഭിയിൽ, സുഷുമ്നാനാളത്തിൽ, പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ തന്റെ പിതാക്കളെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.
ശിലായാ വാമപാദേ തു സ്ഥാപിതഃ പ്രേതപര്വതഃ। ധര്മരാജേന പാപേഭ്യോ ഗിരിഃ പ്രേതശിലാഹ്വയഃ ।। ൪൬.
ശിലയുടെ ഇടത് കാലിൽ ധർമ്മരാജാവ് പാപികൾക്കായി പ്രേതപർവതം സ്ഥാപിച്ചു. ആ പർവതം പ്രേതശില എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
പാദേന ദൂരേ നിക്ഷിപ്തഃ ശിലായാഃ പാദഭാരതഃ। ഗതഃ ശിലായാഃ സംസര്ഗാത്പ്രേതകൂടഃ പവിത്രതാമ് ।। ൪൬.
ശിലയുടെ ഭാരത്തെ തന്റെ കാലാൽ ദൂരെയാക്കി എറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ശിലയുമായി ചേർന്നതുകൊണ്ട് പ്രേതകൂടം വിശുദ്ധിയായി.
പ്രേതകുണ്ഡഞ്ച തത്രാസ്തേ ദേവാസ്തത്ര പദേ സ്ഥിതാഃ। തത്ര കുണ്ഡാദികം കൃത്വാ പ്രേതത്വാന്മോചയേത്പിതൄന് ।। ൪൬.
അവിടെ പ്രേതകുണ്ടം ഉണ്ട്, അതിൽ ദേവന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ കുണ്ടാദി കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തി, പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് പിതാക്കളെ മോചിപ്പിക്കാം.
പൃഥക്സ്ഥിതാശ്ച ബഹവോ വിഘ്നകാരിണ ഏവ തേ। ശ്രാദ്ധാദികാരിണാം നൄണാം തീര്ഥേ പിതൃവിമുക്തയേ। പ്രേതാ ധാനുഷ്കരൂപേണ കരഗ്രഹണകാരകാഃ ।। ൪൬.
അവിടെ പലവിധ തടസ്സങ്ങൾ വേറിട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു, അവ ശ്രാദ്ധാദി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെ തടയുന്നു. പ്രേതങ്ങൾ വില്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ, കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവരുടെ കൈ പിടിക്കുന്നു.
പാദാങ്കിതാം മുണ്ഡപൃഷ്ഠാം മഹാദേവനിവാസിനീമ്। താം ദൃഷ്ട്വാ സര്വലോകശ്ച മുക്തഃ പാപോപപാതകൈഃ ।। ൪൬.
മഹാദേവൻ വസിക്കുന്ന, കാലിന്റെ അടയാളം പതിഞ്ഞ മുണ്ടപൃഷ്ഠം കണ്ടാൽ, എല്ലാവർക്കും പാപങ്ങൾക്കുള്ള വീഴ്ചയിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ഗയാശിരസി പുണ്യേ ച സര്വപാപൈര്വിവര്ജിതേ। ഗ്രേതാദിവര്ജിതം യസ്മാത്തതോഽതിപാവനം വരമ് ।। ൪൬.
ഗയയുടെ ശിഖരത്തിൽ, പാപങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, പ്രേതാദികൾ സ്പർശിക്കാത്ത വിശുദ്ധമായ സ്ഥലമാണ്, അതിനാൽ അതി വിശുദ്ധവും ഉത്തമവുമാണ്.
കീകടേഷു ഗയാ പുണ്യാ പുണ്യം രാജഗൃഹം വനമ്। ച്യവനസ്യാശ്രമം പുണ്യം നദീ പുണ്യാ പുനഃപുനാ ।। ൪൬.
കീകടദേശത്ത് ഗയ എന്ന വിശുദ്ധസ്ഥലവും, രാജഗൃഹവനം എന്ന പുണ്യവനവും, ച്യവനന്റെ ആശ്രമവും, പുനപ്പുനർ വിശുദ്ധമായ നദിയും ഉണ്ട്.
വൈകുണ്ഠോ ലോഹദണ്ഡശ്ച ഗൃധ്രകൂടശ്ച ശോണകഃ। അത്ര ശ്രാദ്ധാദിനാ സര്വാന്പിതൄന്ബ്രഹ്മപുരം നയേത് ।। ൪൬.
വൈകുണ്ഠം, ലോഹദണ്ഡം, ഗൃധ്രകൂടം, ശോണകം—ഇവിടെയെല്ലാം ശ്രാദ്ധാദി കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തി, പിതാക്കളെ ബ്രഹ്മപുരിയിലേക്ക് നയിക്കാം.
ക്രൌഞ്ചരൂപേണ ഹി മുനിര്മുണ്ഡപൃഷ്ഠേ തപോഽകരോത്। തസ്യ പാദാങ്കിതോ യസ്മാത്ക്രൌഞ്ചപാദസ്തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൪൬.
ക്രൗഞ്ചപക്ഷിയുടെ രൂപത്തിൽ ഒരു മുനി മുണ്ടപൃഷ്ഠത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തു. അവന്റെ കാലിന്റെ അടയാളം അവിടെ പതിഞ്ഞതുകൊണ്ട് അതിനെ ക്രൗഞ്ചപാദം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
സ്നാതോ ജലാശയേ തത്ര നയേത്സ്വര്ഗം സ്വകം കുലമ്। ബലിഃ കാകശിലായാഞ്ച കാകേഭ്യ ഋണമോക്ഷദഃ ।। ൪൬.
അവിടെ ജലാശയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ കുടുംബത്തെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ബാലി കാകശിലയിൽ കാക്കകൾക്കുള്ള കടം മോചനം നൽകുന്നു.
മുണ്ഡപൃഷ്ഠസ്യ സാനൌ ഹി ലോമശോ ലോമഹര്ഷണഃ। ദ്വാവേതൌ പരമം തപ്ത്വാ തപഃസിദ്ധിം പരാം ഗതൌ ।। ൪൬.
മുണ്ടപൃഷ്ഠത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ലോമശനും ലോമഹർഷണനും ഉന്നതമായ തപസ്സു നടത്തി പരമമായ തപസ്സിന്റെ ഫലം നേടി.
ആഹൂതാസ്തു സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാ ലോമശേന മഹാനദീ। ശരാവതീ വേത്രവതീ ചന്ദ്രഭാഗാ സരസ്വതീ ।। ൪൬.
ലോമശൻ വിളിച്ചപ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠമായ നദികൾ അവിടെ എത്തി: ശരാവതി, വേത്രവതി, ചന്ദ്രഭാഗ, ശരസ്വതി.
കാവേരീ സിന്ധുരീരാ ച ചന്ദനാ ച സരിദ്വരാ। വാസിഷ്ഠീ സരയൂര്ഗങ്ഗാ യമുനാ ഗണ്ഡകീന്ദിരാ ।। ൪൬.
കാവേരി, സിന്ധുരി, ചന്ദന എന്ന ശ്രേഷ്ഠനദി, വാസിഷ്ഠി, ശരയു, ഗംഗ, യമുന, ഗണ്ഡകി, ഇന്ദിര—ഇവയും.
മഹാവൈതരണീ നാമ്നാ നിക്ഷരാ ച ദിവൌകസഃ । സാവവ്യലകനന്ദാ ച ഹ്യുദീചീ കന്കാഹ്വയാ ।। ൪൬.
മഹാവൈതരണി എന്ന പേരിൽ, ദിവ്യന്മാർക്ക് പ്രിയമായ നിക്ഷരയും, സാവവ്യലകനന്ദയും, വടക്കേ കങ്ക എന്ന നദിയും.
കൌശികീ ബ്രഹ്മദാ ജ്യേഷ്ഠാ സര്വസ്യാഘവിമോചിനീ। കൃഷ്ണവല്വാ ചര്മ്മവതീ ദ്വേ നദ്യൌ മുക്തിദായികേ ।। ൪൬.
കൗശികി, ബ്രഹ്മദാ, ജ്യേഷ്ഠാ—എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നവൾ, കൃഷ്ണവൽവയും ചർമവതിയും മോക്ഷം നൽകുന്ന രണ്ടു നദികൾ.
ആഹൂതേ സരിതാം ശ്രേഷ്ഠേ ലോമഹ്രര്ഷേണ സാഹസാത് । തപസസ്തു പ്രഭാവേണ നര്മ്മദാ മുനിപുങ്ഗവ। താസു സര്വാസു യഃ സ്നാത്വാ പിണ്ഡദഃ സ്വര്നയേത്പിതൄന് ।। ൪൬.
ലോമഹർഷണന്റെ ശക്തിയാൽ, തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, നർമദാ നദി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ ഈ എല്ലാ നദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ തന്റെ പിതാക്കളെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു.
ബ്രഹ്മയോനിം പ്രവിശ്യാഥ നിര്ഗച്ഛേദ്യസ്തു മാനവഃ। പരം ബ്രഹ്മ സ യാതീഹ വിമുക്തോ യോനിസങ്കടാത് ।। ൪൬.
ബ്രഹ്മയോനിയിൽ പ്രവേശിച്ച് പിന്നെ പുറത്തു വരുന്നവൻ, ജനനമരണത്തിന്റെ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഇവിടെ തന്നെ പരബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കുന്നു.