ഗത്വാസുരം പ്രാര്ഥയസ്വ യജ്ഞാര്ഥം ദേഹി ദേഹകമ്। വിഷ്ണൂക്തഃ സസുരോ ബ്രഹ്മാ ഗത്വാഽപശ്യന്മഹാസുരമ് ।। ൪൪.
പോയി, യജ്ഞത്തിനായി ശരീരം നൽകണമെന്ന് ദാനവനോട് അപേക്ഷിക്കൂ; വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവ് പോയി മഹാദാനവനെ കണ്ടു.
ഗയാസുരോഽബ്രവീദ്ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാണം ത്രിദശൈഃ സഹഃ। സംപൂജ്യോത്ഥായ വിധിവത്പ്രണ്തഃ ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ ।। ൪൪.
ബ്രഹ്മാവിനെയും ദേവന്മാരെയും കണ്ട ഗയാസുരൻ, യഥാക്രമം ആദരപൂർവ്വം എഴുന്നേറ്റ്, വിശ്വാസത്തോടെ അർച്ചന നടത്തി നിൽക്കുകയായി.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലം തപഃ। യദാഗതോഽതിഥിര്ബ്രഹ്മാ സര്വ്വം പ്രാപ്തം മയാദ്യ വൈ ।। ൪൪.
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി, ഇന്ന് എന്റെ തപസ്സും ഫലിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് അതിഥിയായി വന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ എല്ലാം നേടുകയായിരിക്കുന്നു.
യോഗിന്യോഗാങ്ഗവിത്സര്വ്വലോകസ്വാമിന്പിതര്ഗുരോ। യദര്ഥമാ ഗതോ ബ്രഹ്മന്സ്തത്കാര്യ്യം കരവാണ്യഹമ് ।। ൪൪.
യോഗിമാരുടെ ഗുരുവേ, യോഗത്തിന്റെ വഴികൾ അറിയുന്നവനേ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപനേ, പിതാവേ, ഗുരുവേ, ബ്രഹ്മാവേ, നിങ്ങൾ വന്ന കാര്യം എന്താണോ, അതെല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും.
പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി ദൃഷ്ടാനി ഭ്രമതാ മയാ। യജ്ഞാര്ഥം ന തു തേ താനി പവിത്രാണി ശരീരതഃ ।। ൪൪.
ഭൂമിയിൽ ഞാൻ കണ്ട എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഞാൻ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ കണ്ടവയാണ്; എന്നാൽ യജ്ഞത്തിനായി അവ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള വിശുദ്ധിയല്ല.
ത്വയാ ദേഹേ പവിത്രത്വം പ്രാപ്തം വിഷ്ണുപ്രസാദതഃ। അതഃ പവിത്രം ദേഹം ത്വം യജ്ഞാര്ഥം ദേഹിമേഽസുര ।। ൪൪.
നിന്റെ ശരീരത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ വിശുദ്ധി ലഭിച്ചു; അതിനാൽ, ദാനവനേ, യജ്ഞത്തിനായി നിന്റെ വിശുദ്ധമായ ശരീരം തരിക.
ധന്യോഽഹം ദേവ ദേവേശ യദ്ദേഹം പ്രാര്ഥ്യതേ ത്വയാ। പിതൃവംശഃ കൃതാര്ഥോ മേ ദേഹേ യാഗം കരോഷി ചേത് ।। ൪൪.
ദേവദേവനായുള്ള നീ എന്റെ ശരീരം ആഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്; എന്റെ ശരീരത്തിൽ നീ യാഗം ചെയ്താൽ എന്റെ പിതൃവംശം കൃതാർത്ഥമാകും.
ത്വയൈവോത്പാദിതോ ദേഹഃ പവിത്രസ്തു ത്വയാ കൃതഃ। സര്വ്വേഷാമുപകാരായ യാഗോഽവശ്യം ഭവത്വിതി ।। ൪൪.
നീ തന്നെയാണ് ഈ ശരീരം സൃഷ്ടിച്ചത്, നീ തന്നെയാണ് ഇതിൽ വിശുദ്ധി വരുത്തിയത്; എല്ലാവർക്കും ഉപകാരമാകാൻ യാഗം നിർബന്ധമായും നടക്കട്ടെ.
ഇത്യുക്ത്വാ സോഽപതദ്ഭൂമൌ ശ്വേതകല്പേ ഗയാസുരഃ। നൈഋതീം ദിശമാശ്രിത്യ തദാ കോലാഹലേ ഗിരൌ ।। ൪൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഗയാസുരൻ ശ്വേതകല്പത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വീണു, അപ്പോൾ അവൻ നൈരൃതിദിശയിലായിരുന്നു, കോലാഹലപർവ്വതത്തിൽ.
ശിരഃ കൃത്വോത്തരേ ദൈത്യഃ പാദൌ കൃത്വാ തു ദക്ഷിണേ। ബ്രഹ്മാ സമ്ഭൃതസമ്ഭാരോ മാനസാനൃത്വിജോഽസൃജത് ।। ൪൪.
ദാനവൻ തല വടക്കോട്ടും കാലുകൾ തെക്കോട്ടും വെച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് ആവശ്യമായ സാമഗ്രികൾ ഒരുക്കി മനസ്സിൽ നിന്ന് ഋത്വിക്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
അഗ്നിശര്മാണമ്മൃതം ശൌനകം യാഞ്ജലിം മൃദുമ്। കുമുഥിം വേദ കൌണ്ഡില്യം ഹാരീതം കാശ്യപം കൃപമ് ।। ൪൪.
അഗ്നിശർമൻ, മൃതൻ, ശൗനകൻ, യാഞ്ജലി, മൃദു, കുമുതി, വേദകൗണ്ടില്യൻ, ഹാരിതൻ, കശ്യപൻ, കൃപൻ എന്നിവരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഗര്ഗം കൌശികവാസിഷ്ഠൌ മുനിം ഭാര്ഗവമവ്യയമ്। വൃദ്ധം പാരാശരം കണ്വം മാണ്ഡവ്യം ശ്രുതികേവലമ് ।। ൪൪.
ഗർഗ്ഗൻ, കൗശികൻ, വാസിഷ്ഠൻ, ഭാർഗവമഹർഷി, വൃദ്ധൻ, പരാശരൻ, കണ്വൻ, മാന്ഡവ്യൻ, ശ്രുതികേവലൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശ്വേതം സുതാലം ദമനം സുഹോത്രം കങ്കമേവ ച। ലൌകാക്ഷിഞ്ച മഹാബാഹും ജൈഗീഷവ്യം തഥൈവ ച ।। ൪൪.
ശ്വേതൻ, സുതാലൻ, ദമനൻ, സുഹോത്രൻ, കങ്കൻ, മഹാബാഹുവായ ലോക്കാക്ഷി, ജൈഗീഷവ്യൻ ഇവരും,
ദധിപഞ്ചമുഖം വിപ്രമൃഷഭം കര്കമേവ ച। കാത്യായനം ഗോഭിലഞ്ച മുനിമുഗ്രമഗാവ്രതമ് ।। ൪൪.
ദധിപഞ്ചമുഖൻ, വിപ്രമൃഷഭൻ, കർക്കൻ, കാത്യായനൻ, ഗോഭിലൻ, ഉഗ്രമഗാവ്രതമെന്ന മഹർഷി ഇവരും,
സുപാലകം ഗൌതമഞ്ച തഥാ വേദശിരോവ്രതമ്। ജടാമാലിനമവ്യഗ്രം ചാടുഹാസഞ്ച ദാരുണമ് ।। ൪൪.
സുപാലകൻ, ഗൗതമൻ, വേദശിരസ്സെന്ന വ്രതസ്ഥൻ, ജടാമാലി എന്ന മനസ്സിലൊന്നും കലങ്കമില്ലാത്തവൻ, ചാട്ടുഹാസൻ എന്ന ഭയങ്കരൻ ഇവരും,
ആത്രേയം ചാപ്യങ്ഗിരസമൌപമന്യും മഹാ വ്രതമ്। ഗോകര്ണഞ്ച ഗുഹാവാസം ശിഖണ്ഡിനമുമാവ്രതമ് ।। ൪൪.
ആത്രേയൻ, അംഗിരസൻ, മഹാവ്രതസ്ഥനായ ഔപമന്യു, ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ഗോകർണൻ, ശിഖണ്ഡിനും ഉമാവ്രതനും,
ഏതാനന്യാംശ്ച വിപ്രേന്ദ്രാന്വേധാ ലോകപിതാമഹഃ । പരികല്പ്യാകരോദ്യാഗം ഗയാസുരശരീരകേ ।। ൪൪.
ഇവരും മറ്റു പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ലോകപിതാവായ സ്രഷ്ടാവു ഗയാസുരന്റെ ശരീരത്തിൽ യാഗം നടത്താൻ നിയോഗിച്ചു.
അഗ്നിശര്മാപി പഞ്ചാഗ്നീന്മുഖാദേതാനഥാസൃജത്। ദക്ഷിണാഗ്നിം ഗാര്ഹപത്യാഹവനീയൌ തപോഽവ്യയഃ ।। ൪൪.
അഗ്നിശർമൻ തന്റെ വായിൽ നിന്ന് അക്ഷയമായ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിൽ അഞ്ചു അഗ്നികളും — ദക്ഷിണാഗ്നി, ഗാർഹപത്യവും ആഹവനീയവും — സൃഷ്ടിച്ചു.
സത്യാവസഥ്യൌ ദേവര്ഷേ യേഷു യജ്ഞാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ। യജ്ഞസ്യ ച പ്രതിഷ്ഠാര്ഥം വിപ്രേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദൌ ।। ൪൪.
സത്യവാന്മാരും അസത്യവാന്മാരുമായ ദൈവമുനിമാരിൽ യാഗങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായി; യാഗം നിലനിൽക്കാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദക്ഷിണയും നൽകി.
ഹുത്വാ പൂര്ണാഹുതിം ബ്രഹ്നാ സ്നാത്വാ ചാവഭൃഥേന തു। യജ്ഞയൂപം സുരൈഃ സാര്ദ്ധം സമാനീയ വ്യരോപയത് ।। ൪൪.
പൂർണാഹുതിയും സമർപ്പിച്ച് അവഭൃഥസ്നാനം കഴിച്ച് ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരോടൊപ്പം യാഗയൂപം കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മണഃ സഹസാ ശ്രേഷ്ഠേ സരസ്യേവാശ്രിതം ശുഭമ്। ചലിതശ്ചകിതോ ബ്രഹ്മാ ധര്മ്മരാജമഭാഷത ।। ൪൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്തമമായ യാഗയൂപം ശുഭമായ തടാകത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവു ഭയത്തോടെയും ആശങ്കയോടെയും ധർമ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ജാതാ ഗൃഹേ തവ ശിലാ സമാനീയാവിചാരയന്। ദൈത്യസ്യ ശീഘ്രം ശിരസി താം ധാരയ മമാജ്ഞയാ ।। ൪൪.
നിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കല്ല് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അതു ദൈത്യന്റെ തലയിലേർപ്പിക്കൂ.
നിശ്ചലാര്ഥം യമഃ ശ്രുത്വാ ധാരയന്മസ്തകേ ശിലാമ്। ശിലായാം ധാരിതായാന്തു സശിലശ്ചാസുരോഽചലത് ।। ൪൪.
ഇത് കേട്ട യമൻ കല്ല് ദൈത്യന്റെ തലയിലേർപ്പിച്ചു, അതു അചഞ്ചലമാക്കാനായി. എന്നാൽ കല്ല് വെച്ചിട്ടും ദൈത്യൻ കല്ലുമായി കൂടി ഇനിയും ചലിച്ചു.
ദേവാനൂചേഽഥ രുദ്രാദീഞ്ഛിലായാം നിശ്ചലാഃ കില। തിഷ്ഠന്തു ദേവാഃ സകലാസ്തഥേത്യുക്ത്വാ ച തേ സ്ഥിതാഃ ।। ൪൪.
അപ്പോൾ അവൻ രുദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരോടും പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദേവന്മാരും ഈ കല്ലിൽ അചഞ്ചലമായി നില്ക്കട്ടെ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവർ അവിടെ ഉറച്ചു നിന്നു.
ദേവാഃ പാദൈര്ലക്ഷയിത്വാ തഥാപി ചലിതോഽസുരഃ। ബ്രഹ്മാഥ വ്യാകുലോ വിഷ്ണും ഗതഃ ക്ഷീരാബ്ധിശായിനമ്। തുഷ്ടാവ പ്രണതോ ഭൂത്വാ നത്വാ ചാദൃത്യ തം പ്രഭുമ് ।। ൪൪.
ദേവന്മാർ അവരുടെ കാലുകൾ കൊണ്ട് അമർത്തിയിട്ടും ദൈത്യൻ ഇനിയും ചലിച്ചു; അതോടെ ബ്രഹ്മാവു വിഷമത്തോടെ ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനരികേയ്ക്ക് പോയി, നമസ്കരിച്ചു, സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.
.ബ്രഹ്മോവാച।। ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യ പതേ നാഥ നമാമി ജഗതാം പതിമ്। കതിം കീര്ത്തിമതാം നൄണാം ബുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് ।। ൪൪.
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അധിപൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു. മഹത്വം, ഭോഗം, മോക്ഷം എന്നിവ മനുഷ്യർക്കു നൽകുന്നവൻ.'
വിഷ്വക്സേനോഽബ്രവീദ്വിഷ്ണും ദേവ ത്വാം സ്തൌതി പദ്മജഃ। ഹരിരാഹാനയ ത്വം തം വിഷ്ണൂക്തഃ സ തമാനയത്। അജമൂചേ ഹരിഃ കസ്മാദാഗതോഽസി വദസ്വ തത് ।। ൪൪.
വിഷ്വക്സേനൻ വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവാ, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവു നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു.' ഹരൻ പറഞ്ഞു: 'അവനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.' വിഷ്ണുവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊണ്ടുവന്നു. ഹരൻ അജജനോടു ചോദിച്ചു: 'നീ എന്തിനാണ് വന്നത്? പറയൂ.'
ദേവദേവ കൃതേ യോഗേ പ്രചചാല ഗയാസുരഃ। ശിലായാം ദേവരൂപിണ്യാം ന്യസ്തായാം തസ്യ മസ്തകേ ।। ൪൪.
'ദേവദേവനേ, നിന്റെ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ ദൈവികമായ കല്ല് ദൈത്യന്റെ തലയിലിട്ടിട്ടും ഗയാസുരൻ ചലിച്ചു.'
രുദ്രാദിഷു ച ദേവേഷു സംസ്ഥിതേഷ്വസുരോഽചലത്। ഇദാനീം നിശ്ചലാര്ഥം ഹി പ്രസാദം കുരു മാധവ ।। ൪൪.
'രുദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും അവിടെ നില്ക്കുമ്പോഴും ദൈത്യൻ ചലിച്ചു; ഇപ്പോൾ അചഞ്ചലതയ്ക്കായി ദയചെയ്യണം, മാധവാ.'
ബ്രഹ്മണോ വചനം ശ്രുത്വാ ഹ്യാകൃഷ്യ സ്വശരീരതഃ । മൂര്ത്തിം ദദൌ നിശ്ചലാര്ഥം ബ്രഹ്മണേ ഭഗവാന്ഹരിഃ ।। ൪൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭഗവാൻ ഹരൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു രൂപം എടുത്ത് അചഞ്ചലതയ്ക്കായി ബ്രഹ്മാവിന് നൽകി.