കീടകാദിമൃതാനാഞ്ച പിതൄണാം താരണായ ച। തസ്മാത്സര്വ്വപ്രയത്നേന കര്ത്തവ്യം സുവിചക്ഷണൈഃ ।। ൪൩.
കീടങ്ങളായോ മറ്റേതെങ്കിലും രൂപത്തിൽ മരിച്ച പിതാക്കളുടെ മോക്ഷത്തിനായി, അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവർ എല്ലാ ശ്രമവുംകൊണ്ട് ഈ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
ബ്രഹ്മപ്രകല്പിതാന്വിപ്രാന്ഹവ്യകവ്യാദിനാഽര്ച്ചയേത്। തൈസ്തുഷ്ടൈസ്തോഷിതാഃ സര്വ്വാഃ പിതൃഭിഃ സഹ ദേവതാഃ ।। ൪൩.
ബ്രഹ്മാവു നിയോഗിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഹവ്യവും കവ്യവും പോലുള്ള അർപ്പണങ്ങളാൽ ആരാധിക്കണം. അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ, എല്ലാ ദേവതകളും പിതാക്കളോടൊപ്പം സന്തുഷ്ടരാകും.
മുണ്ഡനം ചോപവാസശ്ച സര്വ്വതീര്ഥേഷ്വയം വിധിഃ। വര്ജയിത്വാ കുരുക്ഷേത്രം വിശാലാം വിരജാം ഗയാമ് ।। ൪൩.
മുണ്ഡനം ചെയ്യലും ഉപവാസവും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; പക്ഷേ കുരുക്ഷേത്രം, വിശാലം, വിരജ, ഗയ എന്നിവയിൽ ഇത് ബാധകമല്ല.
ദണ്ഡംപ്രദര്ശയേദ്ഭിക്ഷുര്ഗയാം ഗത്വാ ന പിണ്ഡദഃ। ദണ്ഡം ന്യസ്താ വിഷ്ണുപദേ പിതൃഭിഃ സഹ മുച്യതേ ।। ൪൩.
ഗയയിലേക്കു പോയ ഭിക്ഷുകൻ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കാതിരുന്നാൽ, അവൻ തന്റെ ദണ്ഡം കാണിക്കണം; ദണ്ഡം വിഷ്ണുപാദത്തിൽ വെച്ചാൽ, അവനും പിതാക്കളും മോചിതരാകും.
ന ദണ്ഡീ കില്ബിഷം ധത്തേ പുണ്യം വാ പരമാര്ഥതഃ। അതഃ സര്വ്വാം ക്രിയാം ത്യക്ത്വാ വിഷ്ണും ധ്യായതി ഭാവുകഃ ।। ൪൩.
ദണ്ഡധാരി പാപം ഏറ്റെടുക്കുകയോ, സത്യത്തിൽ വലിയ പുണ്യം നേടുകയോ ചെയ്യില്ല. അതിനാൽ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഭാവുകൻ വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു.
സംന്യസേത്സര്വ്വകര്മ്മാണി വേദമേകം ന സംന്യസേത്। മുണ്ഡം കുര്യ്യാച്ച പൂര്വ്വേഽസ്മിന്പശ്ചിമേ ദക്ഷിണോത്തരേ ।। ൪൩.
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം, പക്ഷേ വേദം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്. തല മുണ്ഡനം കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും തെക്കും വടക്കും ചെയ്യാം.
സാര്ദ്ധം ക്രോശദ്വയം മാനം ഗയേതി ബ്രഹ്മണേരിതമ്। പഞ്ചക്രോശം ഗയാക്ഷേത്രം ക്രോശമേകം ഗയാശിരഃ ।। ൪൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഗയയുടെ അളവ് രണ്ടര ക്രോഷമാണ്; ഗയാക്ഷേത്രം അഞ്ചു ക്രോഷവും, ഗയാശിരസ് ഒരു ക്രോഷവുമാണ്.
തന്മധ്യേ സര്വ്വതീര്ഥാനി ത്രൈലോക്യേ യാനി സന്തി വൈ। ശ്രാദ്ധകൃദ്യോ ഗയാക്ഷേത്രേ പിതൄണാമനൃണോ ഹി സഃ ।। ൪൩.
ആ ഇടയിൽ മൂന്നുലോകത്തുമുള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ട്. ഗയാക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പിതാക്കൾക്കുള്ള കടം തീർത്ത് മോചിതനാകും.
ശിരസി ശ്രാദ്ധകൃദ്യസ്തു കുലാനാം ശതമുദ്ധരേത്। ഗൃഹാച്ചലിതമാത്രേണ ഗയായാം ഗമനം പ്രതി। സ്വര്ഗാ രോഹണസോപാനം പിതൄണാഞ്ച പദേ പദേ ।। ൪൩.
തലയിൽ മുണ്ടു ധരിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ വംശത്തിലെ നൂറ് തലമുറയെ മോചിപ്പിക്കും. ഗയയിലേക്കു പോകാൻ വീട്ടിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ, ഓരോ കാൽവയ്പ്പിലും പിതാക്കന്മാർക്കു സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പടിക്കെട്ട് ഒരുക്കുന്നു.
പദേ പദേഽശ്വമേധസ്യ യത്ഫലം ഗച്ഛതോ ഗയാമ്। തത്ഫലഞ്ച ഭവേന്നൂനം സമഗ്രം നാത്ര സംശയഃ ।। ൪൩.
ഗയയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ ഓരോ കാൽവയ്പ്പിലും അശ്വമേധയാഗം നടത്തിയതിന്റെ മുഴുവൻ ഫലവും ലഭിക്കും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
പായസേനാപി ചരുണാ സക്തുനാ പിഷ്ടകേന വാ। തണ്ഡുലൈഃ ഫലമൂലാദ്യൈര്ഗയായാം പിണ്ഡപാതനമ് ।। ൪൩.
പാലിൽ വേവിച്ച അരി, ചോറുവട, സക്തു, പിണ്ഡം, അരി, പഴങ്ങൾ, കിഴങ്ങുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഗയയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ അതിനുള്ള ഫലം വളരെ വലിയതാണ്.
തിലകല്കേന ഖണ്ഡേന ഗുഡേന സഘൃതേന വാ। കേവലേനൈവ ദധ്നാ വാ ഊര്ജേന മധുനാഽഥ വാ ।। ൪൩.
എള്ളുപൊടി, പഞ്ചസാര, നെയ്യ് കലർന്ന ശർക്കര, തൈര് മാത്രം, നെയ്യ്, തേൻ എന്നിവകൊണ്ട് അർപ്പിച്ചാൽ അതും ഫലപ്രദമാണ്.
പിണ്യാകം സഘൃതം ഖണ്ഡം പിതൃഭ്യോഽക്ഷയമിത്യുത। ഇജ്യതേ വാര്ത്തവം ഭോജ്യം ഹവിഷ്യാന്നം മുനീരിതമ് ।। ൪൩.
പിണ്യാക്കം നെയ്യ് ചേർത്ത്, പഞ്ചസാര ചേർത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ ഭോജ്യമായ അന്നം, ഹവിഷ്യന്നം മുതലായവ കൊണ്ടു പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല.
ഏകതഃ സര്വ്വവസ്തൂനി രസവന്തി മധൂനി ഹി। സ്മൃത്വാ ഗദാധരാങഘ്ര്യബ്ജം ഫല്ഗുതീര്ഥാമ്ബു ചൈകതഃ ।। ൪൩.
ഒരു വശത്ത് എല്ലാ രുചികരമായ വിഭവങ്ങളും, മറ്റൊരു വശത്ത് ഗദാധരന്റെ കമലപാദവും ഫൽഗു തീർത്ഥജലവും ഓർക്കുന്നത് — ഇവ തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല.
പിണ്ഡാസനം പിണ്ഡദാനം പുനഃ പ്രത്യവനേജനമ്। ദക്ഷിണാ ചാന്ന സങ്കല്പസ്തീര്ഥശ്രാദ്ധേഷ്വയം വിധിഃ ।। ൪൩.
തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, പിണ്ഡത്തിന് ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കുക, പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുക, ശേഷം ശുദ്ധീകരണം, ദക്ഷിണ, അന്നം, സങ്കല്പം എന്നിവയാണ് ക്രമം.
നാവാഹനം ന ദിഗ്ബന്ധോ ന ദോഷോ ദൃഷ്ടിസമ്ഭവഃ। സകാരുണ്യേന കര്ത്തവ്യം തീര്ഥശ്രാദ്ധം വിചക്ഷണൈഃ ।। ൪൩.
ഇവിടെ ആഹ്വാനം വേണ്ട, ദിശാബന്ധം വേണ്ട, കാണപ്പെടുന്നതിൽ ദോഷമില്ല; കരുണയോടെ തീർത്ഥ ശ്രാദ്ധം നിർവ്വഹിക്കണം.
അന്യത്രാവാഹിതാഃ കാലേ പിതരോ യാന്ത്യമും പ്രതി। തീര്ഥേ സദാ വസന്ത്യേതേ തസ്മാദാവാഹനം ന ഹി ।। ൪൩.
മറ്റിടങ്ങളിൽ പിതാക്കന്മാരെ സമയത്ത് ആഹ്വാനം ചെയ്യണം; എന്നാൽ തീർത്ഥത്തിൽ അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും സന്നിഹിതരാണ്, അതിനാൽ ആഹ്വാനം ആവശ്യമില്ല.
തീര്ഥശ്രാദ്ധം പ്രയച്ഛദ്ഭിഃ പുരുഷൈഃ ഫലകാങ്ക്ഷിഭിഃ। കാമം ക്രോധം തഥാ ലോഭം ത്യക്ത്വാ കാര്യ്യാ ക്രിയാഽനിശമ് ।। ൪൩.
തീർത്ഥ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ആസക്തിയും കോപവും ലോഭവും ഉപേക്ഷിച്ച് എപ്പോഴും ഈ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
ബ്രഹ്മചാര്യ്യകഭോജീ ച ഭൂശായീ സത്യവാക്ഛുചിഃ। സര്വ്വഭൂതഹിതേ രക്തഃ സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ ।। ൪൩.
ബ്രഹ്മചാരിയായ്, ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, നിലത്ത് കിടന്ന്, സത്യവാദിയായ്, ശുദ്ധനായ്, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവൻ തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.
തീര്ഥാന്യനുസരന്ധീരഃ പാഷണ്ഡം പൂര്വ്വതസ്ത്യജേത്। പാഷണ്ഢഃ സ ച വിജ്ഞേയോ യോ ഭവേത്കാമകാരതഃ ।। ൪൩.
തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുന്ന ജ്ഞാനികൾ ആദ്യം പാശണ്ഡത്വം ഉപേക്ഷിക്കണം; സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ് പാശണ്ഡൻ എന്ന് അറിയണം.
തീര്ഥേഷു യേ നരാ ധീരാഃ കര്മ്മ കുര്വ്വന്തി തദ്ഘതാഃ। യഥാ ബ്രഹ്മവിദോ വേദ്യം വസ്തു ചാനന്യചേതസഃ। പ്രവിശന്തി പരേശാഖ്യം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മപരായണാഃ ।। ൪൩.
തീർത്ഥങ്ങളിൽ ധൈര്യത്തോടെ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന, മനസ്സു ഒരുമയോടെ ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവർ, പരമേശ്വരനെന്ന ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കും.
യാസ്തേ വൈതരണീ നാമ നദീ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതാ। സാഽവതീര്ണാ ഗയാക്ഷേത്രേ പിതൄണാം താരണായ വൈ। സ്നാതോ ഗോദോ വൈതരണ്യാം ത്രിഃസപ്തകുലമുദ്ധരേത് ।। ൪൩.
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ വൈതരണി എന്ന നദി, ഗയാക്ഷേത്രത്തിൽ പിതാക്കന്മാരുടെ മോചനത്തിനായി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈതരണിയിൽ കുളിച്ച് ഒരു പശു ദാനം ചെയ്താൽ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറയെ മോചിപ്പിക്കും.
തഥാഽക്ഷയവടം ഗത്വാ വിപ്രാന്സന്തോഷയിഷ്യതി। ബ്രഹ്മപ്രകല്പിതാന്വിപ്രാന്ഹവ്യകവ്യാദിനാഽര്ച്ചയേത്। തൈസ്തുഷ്ടൈസ്തോഷിതാഃ സര്വ്വാഃ പിതൃഭിഃ സഹ ദേവതാഃ ।। ൪൩.
അങ്ങനെ തന്നെ, അക്ഷയവടത്തിൽ ചെന്നു ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ബ്രഹ്മാവു നിർദ്ദേശിച്ച ഹവ്യകവ്യാദികൾ അർപ്പിച്ചാൽ, അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ ദേവതകളും പിതാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ച് സന്തോഷിക്കും.
ഗയായാം ന ഹി തത്സ്ഥാനം യത്ര തീര്ഥം ന വിദ്യതേ। സാന്നിധ്യം സര്വ്വതീര്ഥാനാം ഗയാതീര്ഥം തതോ വരമ് ।। ൪൩.
ഗയയിൽ തീർത്ഥമില്ലാത്ത സ്ഥലം ഒന്നുമില്ല; എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ സന്നിഹിതമായതിനാൽ ഗയാതീർത്ഥം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
മീനേ മേഷേ സ്ഥിതേ സൂര്യ്യേ കന്യായാം കാര്മുകേ ഘടേ। ദുര്ല്ലഭം ത്രിഷു ലോകേഷു ഗയായാം പിണ്ഡപാതനമ് ।। ൪൩.
മീനത്തിൽ, മേഷത്തിൽ, കന്യയിൽ, ധനുസ്സിൽ, കുംഭത്തിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഗയയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നത് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദുർലഭമാണ്.
മകരേ വര്ത്തമാനേ ച ഗ്രഹണേ ചന്ദ്രസൂര്യ്യയോഃ । ദുര്ല്ലഭം ത്രിഷു ലോകേഷു ഗയാശ്രാദ്ധം സുദുര്ല്ലഭമ് ।। ൪൩.
മകരത്തിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, ചന്ദ്രനോ സൂര്യനോ ഗ്രഹണത്തിനിടയിലുമാണ്, ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നത് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ഗയായാം പിണ്ഡദാനേന യത്ഫലം ലഭതേ നരഃ। ന തച്ഛക്യം മയാ വക്തും കല്പകോടിശതൈരപി ।। ൪൩.
ഗയയിൽ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചാൽ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം എത്രയോ കാലം പറഞ്ഞാലും ഞാൻ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
നാരദ ഉവാച।। ഗയാസുരഃ കഥം ജാതഃ കിംപ്രഭാവഃ കിമാത്മകഃ । തപസ്തപ്തം കഥം തേന കഥം ദേഹപവിത്രതാ ।। ൪൪.
നാരദൻ ചോദിച്ചു: ഗയാസുരൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? അവന്റെ ശക്തി എന്ത്? സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണ്? അവൻ എങ്ങനെ തപസ്സ് ചെയ്തു? അവന്റെ ശരീരം എങ്ങനെ വിശുദ്ധമായി?
സനത്കുമാര ഉവാച।। വിഷ്ണോര്നാഭ്യമ്ബുജാജ്ജാതോ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ। പ്രജാഃ സസര്ജ സംപ്രോക്തഃ പൂര്വ്വം ദേവേന വിഷ്ണുനാ ।। ൪൪.
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിൽ നിന്ന് ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു. ദേവൻ വിഷ്ണു മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ അവൻ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആസുരേണൈവ ഭാവേന ഹ്യസുരാനസൃജത്പുരാ। സൌമനസ്യേന ഭാവേന ദേവാന്സുമനസോഽസൃജത് ।। ൪൪.
അസുരസ്വഭാവത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് ആദ്യം അസുരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; മനസ്സിൽ സാന്ത്വനത്തോടെ ദേവന്മാരെയും സുമനസ്സുള്ളവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.