കണ്ഠേ ച മഥുരാപീഠം കാഞ്ചീപീഠം കടിസ്ഥിതമ്। ജാലന്ധരം തഥാ പീഠം സ്തനദേശേഷ്വദൃശ്യത ।। ൪൨.
കഴുത്തിൽ മഥുരാപീഠവും, കട്ടിയിൽ കാഞ്ചിപീഠവും, അതുപോലെ, മുലകളിൽ ജാലന്ധരപീഠവും കാണപ്പെട്ടു.
ഭൃഗുപീഠം കര്ണദേശേ ഹ്യയോധ്യാം നാസികാപുടേ। ബ്രഹ്മരന്ധ്രേ സ്ഥിതം ബ്രാഹ്യം ശൈവം സീമന്തസീമനി ।। ൪൨.
ചെവികളിൽ ഭൃഗുപീഠവും, മൂക്കിന്റെ അറ്റത്ത് അയോധ്യയും, തലയുടെ മുകളിൽ ബ്രാഹ്മപീഠവും, സീമന്തത്തിൽ ശൈവപീഠവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ശാക്തം ജിഹ്വാഗ്ര ധിഷണം വൈഷ്ണവം ഹൃദയാമ്ബുജേ। സൌരം ചക്ഷുഃപ്രദേശസ്ഥം ബൌദ്ധഞ്ഛായാസു സങ്ഗതമ് ।। ൪൨.
നാവിന്റെ അറ്റത്ത് ശാക്തപീഠം, താലുവിൽ ധിഷണപീഠം, ഹൃദയത്തിലെ താമരയിൽ വൈഷ്ണവപീഠം, കണ്ണുകളുടെ പ്രദേശത്ത് സൗരപീഠം, നിഴലുകളിൽ ബൗദ്ധപീഠം ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
സൌത്രാമണിം കണ്ഠദേശേ പശുബന്ധമഥോരസി। വാജപേയം കടിതടേ ഹ്യഗ്നിഹോത്രം തഥാനനേ ।। ൪൨.
കഴുത്തിൽ സൗത്രാമണി പീഠം, നെഞ്ചിൽ പശുബന്ധം, കട്ടിയിൽ വാജപേയപീഠം, വായിൽ അഗ്നിഹോത്രപീഠം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അശ്വമേധം കടിതടേ നരമേധമഥോദരേ। രാജസൂയം ശിരോദേശേ ആവസഥ്യം തഥാഽധരേ ।। ൪൨.
കഴുത്തിലാണ് അശ്വമേധം, വയറ്റിനുള്ളിലാണ് നരമേധം, തലയിൽ രാജസൂയം, അതുപോലെ താഴെ ആവസത്യയാഗം.
ഊര്ദ്ധ്വോഷ്ഠേ ദക്ഷിണാഗ്നിഞ്ച ഗാര്ഹപത്യം മുഖാന്തരേ। ഹവ്യം ശ്രുതൌ മന്ത്രഭേദാംസ്തഥാ രോമസ്വവസ്ഥിതാന്। ഭൃത്യൈരിവ മഹാരാജം പുരാണൈര്ന്യായമിശ്രിതൈഃ ।। ൪൨.
മുകളിലത്തെ അധത്തിൽ ദക്ഷിണാഗ്നി, വായ്ക്കുള്ളിൽ ഗാർഹപത്യാഗ്നി, ചെവിയിൽ ഹവ്യങ്ങൾ, രോമങ്ങളിൽ മന്ത്രഭേദങ്ങൾ—പഴയതും നീതിയോടുകൂടിയതുമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന ഭൃത്യന്മാർ പോലെ.
സംഹിതാഭിശ്ച തന്ത്രൈശ്ച പൃഥക്പൃഥഗുപാസിതാന്। കര്മ ജ്ഞാനോപാസനാഭിര്ജനാനുഗ്രഹകാരകാന് ।। ൪൨.
സംഹിതകളും തന്ത്രങ്ങളും വേറേ വേറേ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; അവയാണ് മനുഷ്യരുടെ ഭാവുകത്വത്തിനായി ചെയ്യപ്പെടുന്ന കർമ്മങ്ങൾ, ജ്ഞാനം, ധ്യാനം എന്നിവ.
ദൃഷ്ട്വാ സുവിസ്മിതമനാ മുനിഃ കൃഷ്ണോ ബഭൂവ താന് । ബ്രഹ്മതേജോമയാന്ദിവ്യാംസ്തപതോഽര്കാനിവച്യുതാന്। ജ്ലതോഽഗ്നീ നിവോദര്കാന്കോടീന്ദുസമദര്ശനാന് ।। ൪൨.
അവയെ കണ്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണമുനി അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അവ ദൈവികമായ ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു, തപസ്സിന്റെ ചൂടിൽ പിറന്ന സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയും, ഇന്ധനത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയും, കോടികൾ ചന്ദ്രന്മാർ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
വവന്ദേ സഹസോത്ഥായ ദണ്ഡവത്പതിതോ മുനിഃ। കൃതാര്ഥോഽഹം കൃതാര്ഥോഽഹം കൃതാര്ഥോഽഹമിതീരയന് ।। ൪൨.
മുനി ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു, 'ഞാൻ പൂർണ്ണനായിരിക്കുന്നു, ഞാൻ പൂർണ്ണനായിരിക്കുന്നു, ഞാൻ പൂർണ്ണനായിരിക്കുന്നു' എന്ന് പറഞ്ഞു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലം മനഃ। അദ്യ മേ സഫലഞ്ചായുര്യദ്ഭവന്തോഽക്ഷിഗോചരാഃ ।। ൪൨.
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ഇന്ന് എന്റെ മനസ്സ് ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ഇന്ന് എന്റെ ആയുസ്സ് ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, കാരണം നിങ്ങൾ എന്റെ കാഴ്ചയിൽ എത്തി.
അലൌകികംലൌകികഞ്ച യത് കിഞ്ചിദപി വിദ്യതേ। ന തദ്വോഽവിദിതം വേദ്യം ഭൂത ഭവ്യം ഭവച്ച യത് ।। ൪൨.
ലൗകികമായതോ അല്ലാത്തതോ, എന്ത് ഉണ്ടായാലും, അതിൽ ഒന്നും നിങ്ങൾക്ക് അറിയാത്തതോ അറിയാൻ കഴിയാത്തതോ ഇല്ല—ഭൂതകാലം, ഭാവി, ഇപ്പോൾ എന്നിങ്ങനെ.
ന പ്രവൃത്തിഫലാ യൂയം ദര്ശയന്തോഽപി താന്സദാ। യദൃച്ഛാകരസങ്കോചവിധാനായേഹ രാഗിണാമ് ।। ൪൨.
നിങ്ങൾ പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ എപ്പോഴും കാണിച്ചാലും അതിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; പ്രവർത്തിയിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ മാത്രമാണ് അത്.
പ്രപഞ്ചസ്യാപി മിഥ്യാത്വേ ബ്രഹ്മത്വേ വാ നിധീതരൌ। ന മൃഷാരാഗവിഷയൌ തത്സങ്കോചവിധിക്ഷയൌ ।। ൪൨.
ലോകം മിഥ്യയാണോ ബ്രഹ്മമാണോ എന്നതിൽ, നിങ്ങൾക്ക് കള്ളപ്രേമവും അതിന്റെ നിയന്ത്രണവും നാശവും ഇല്ല.
അതോ ലോകഹിതൈര്നൂനം പരമാര്ഥനിരൂപണേ। സ്വോക്താഃ സ്വര്ഗാദിവിഷയാഃ നശ്വരാ ഇതി നിന്ദിതാഃ ।। ൪൨.
അതിനാൽ ലോകഹിതത്തിനും പരമാർത്ഥനിർണ്ണയത്തിനും, സ്വർഗ്ഗാദിവിഷയങ്ങൾ നശ്വരമാണെന്ന് നിങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു, അവയെ അപമാനിച്ചു.
അധികാരിവിഭേദേന കര്മജ്ഞാനോപദേശതഃ। ത്രാതം സര്വം ജഗന്നൂനം ശബ്ദബ്രഹ്മാത്മമൂര്ത്തിഭിഃ ।। ൪൨.
യോഗ്യതയുടെ വ്യത്യാസവും കർമ്മജ്ഞാനോപദേശവും അനുസരിച്ച്, ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിന്റെ രൂപമായ നിങ്ങൾ ഈ ലോകം മുഴുവനും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
അതോഽഹം പ്രഷ്ടുമിച്ഛമി ഭവന്തശ്ചേത്കൃപാലവഃ । കര്മണാം ഫലമാദിഷ്ടം സര്ഗഃ കാമൈകചേതസാമ് ।। ൪൨.
അതിനാൽ, ദയയുള്ളവർ ആയാൽ, ഞാൻ ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: പ്രവർത്തികളുടെ നിർദ്ദിഷ്ടഫലവും, ആഗ്രഹത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് നിൽക്കുന്നവർക്കുള്ള സൃഷ്ടിയും എന്താണ്?
ഈശാര്പിതധിയാം പുംസാം കൃതസ്യാപി ച കര്മണഃ। ചിത്തശുദ്ധിസ്തതോ ജ്ഞാനം മോക്ഷശ്ച തദനന്തരമ് ।। ൪൨.
ഭഗവാനെ സമർപ്പിച്ച മനസ്സുള്ളവർക്ക്, പ്രവർത്തി ചെയ്താലും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി ഉണ്ടാകും; അതിനുശേഷം ജ്ഞാനം, പിന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
മോക്ഷോ ബ്രഹ്മൈക്യമിത്യേവം സച്ചിദാനന്ദമേവ യത്। സര്വം സമാപ്യതേ തസ്മിഞ്ജ്ഞാതേ യദ്ധി കൃതാകൃതമ് ।। ൪൨.
മോക്ഷം ബ്രഹ്മസമാനത്വം തന്നെയാണ്—അത് സത്ത്വം, ചൈതന്യം, ആനന്ദം. അതറിയുമ്പോൾ ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതും എല്ലാം അവിടെ ലയിക്കുന്നു.
യന്നിഃസങ്ഗം ചിദാകാശം ജ്ഞാനരൂപമസംവൃതമ്। നിരീഹമചലം ശുദ്ധമഗുണം വ്യാപകം സ്മൃതമ് ।। ൪൨.
യാതൊന്നും ചേർന്നില്ലാത്തത്, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, ജ്ഞാനസ്വഭാവം, മറവില്ലാത്തത്, ആഗ്രഹമില്ലാത്തത്, അചഞ്ചലം, ശുദ്ധം, ഗുണരഹിതം, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്—അത് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
വികാരേഷു വിനശ്യത്സു നിര്വികാരം ന നശ്യതി। യഥാന്ധതമസാ വ്യാപ്തലോകസ്യ രവിരോജസാ ।। ൪൨.
പരിവർത്തനങ്ങൾ നശിച്ചാലും, പരിണാമമില്ലാത്തത് നശിക്കില്ല; കനൽമൂടിയ ലോകത്ത് സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശം പകർന്നതുപോലെ.
ലോഹസ്യേവ മണിസ്തദ്വദരണിശ്ചാനലേ യഥാ। യദാഭാസേന സാ സത്താം പ്രതിപദ്യ വിജൃമ്ഭതേ ।। ൪൨.
ഇരുമ്പിൽ മണി പോലെയും, മരത്തിൽ അഗ്നി പോലെയും, അതിന്റെ പ്രതിഫലനം കൊണ്ടാണ് ആ സത്ത്വം ഉണർന്ന് വ്യാപിക്കുന്നത്.
ജീവേശ്വരാദിരൂപേണ വിശ്വാകാരേണ ചാപ്യഹോ। തസ്യാമപി പ്രലീനായാം കൂടസ്ഥഞ്ച യദേകലമ് ।। ൪൨.
ജീവൻ, ഈശ്വരൻ, ലോകം എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങളിൽ—even when all that dissolves—അചഞ്ചലമായത് മാത്രം ശേഷിക്കും.
ഭവദ്ഭിരേവം നിര്ണീതം തത്തഥൈവ ന സംശയഃ। തഥാപി മമ ജിജ്ഞാസാ വര്ത്തതേ കേവലം ഹൃദി ।। ൪൨.
നിങ്ങൾ ഇതു നിർണയിച്ചതാണ്, അതു തന്നെ ശരിയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എങ്കിലും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇനിയും അറിവ് നേടാനുള്ള ആഗ്രഹം നിലനിൽക്കുന്നു.
അതോഽപി പരമം കിഞ്ചിദ്വര്ത്തതേ കില വാ ന വാ। തദ്വദന്തു മഹാഭാഗാ ഭവന്തസ്തത്ത്വദര്ശനാഃ ।। ൪൨.
ഇതിൽക്കൂടിയും എന്തെങ്കിലും പരമമായത് ഉണ്ടോ, ഇല്ലയോ എന്നറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സത്യത്തെ കാണുന്ന മഹാഭാഗ്യശാലികൾ ആയ നിങ്ങൾ ദയവായി അതു പറയൂ.
യച്ഛ്രവഃ ഫലമേവേഹ ജനുഷോ മേ കൃതാര്ഥതാ। ഏവം ബ്രുവന്തമനഘം വ്യാസം സത്യവതീസുതമ്। സാധു സാധ്വിതി സങ്കീര്ത്യ പ്രത്യൂചു ര്നിഗമാ വചഃ ।। ൪൨.
ഇത് കേൾക്കുന്നതു തന്നെ ഫലമാണ്, എന്റെ ജന്മം സഫലമായി. അങ്ങനെ പാപമില്ലാത്ത സത്യവതിയുടെ മകൻ വ്യാസൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവർ 'നന്നായി പറഞ്ഞു, നന്നായി പറഞ്ഞു' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു, പിന്നെ വേദവാക്യങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ചു.
വേദാ ഊചുഃ ।। സാധു സാധു മഹാപ്രാജ്ഞാ വിഷ്ണുരാത്മാ ശരീരിണാമ്। അജോഽപി ജന്മ സമ്പദ്യ ലോകാനുഗ്രഹമീഹസേ ।। ൪൨.
വേദങ്ങൾ പറഞ്ഞു: 'നന്നായി പറഞ്ഞു, മഹാപണ്ഡിതനേ! വിഷ്ണു എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവാണ്; ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ ആയിട്ടും ലോകക്ഷേമത്തിനായി ജനിക്കുന്നു.'
അന്യഥാ തേ ന ഘടതേ സംസാരകര്മ്മബന്ദനമ്। അസ്പൃഷ്ടോ മായയാ ദേവ്യാ കദാചിജ്ജ്ഞാനഗൂഹയാ ।। ൪൨.
ഇല്ലെങ്കിൽ, സാംസാരിക കർമങ്ങളുടെ ബന്ധം നിന്നെ ബാധിക്കില്ല. ദേവിയായ മായയാൽ അകമഴിഞ്ഞവനും, ചിലപ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ മറഞ്ഞവനുമാണ് നീ.
ബിഭര്ഷി സ്വേച്ഛയാ രൂപം സ്വേച്ഛയൈവ നിഗൂഹസേ। അസ്മത്സമ്മത ഏവാര്ഥോ ഭവതാ സമ്പ്രദര്ശിതഃ ।। ൪൨.
നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ നീ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു, അതേ ഇച്ഛയാൽ തന്നെ അവ മറയ്ക്കുന്നു. നീ കാണിച്ച അർത്ഥം ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സിലായതുപോലെയാണ്.
പുരാണേഷ്വിതിഹാസേഷു സൂത്രേഷ്വപി ച നൈകധാ। അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സര്വകാരണകാരണമ് ।। ൪൨.
പുരാണങ്ങളിലും ഇതിഹാസങ്ങളിലും സൂത്രങ്ങളിലും പലവിധത്തിൽ അക്ഷരമായ പരബ്രഹ്മം, എല്ലാകാരണങ്ങളുടെ കാരണം എന്ന നിലയിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്യാത്മനോഽപ്യാത്മ ഭാവതയാ പുഷ്പസ്യ ഗന്ധവത്। രസവദ്വാ സ്ഥിതം രൂപമവേഹി പരമം ഹി തത് ।। ൪൨.
ആ ആത്മാവിൽ, പുഷ്പത്തിൽ ഗന്ധം നിലനിൽക്കുന്നപോലെയും, ജലത്തിൽ രസം നിലനിൽക്കുന്നപോലെയും, പരമമായ രൂപം നിലനിൽക്കുന്നു; അതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം എന്ന് അറിയണം.