ഉപസ്ഥിതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് പുനര്വൈവസ്വതസ്യ ഹ। ആരാധിതാ ഹ്യദിത്യാ തേ സമേത്യാഹുഃ പരസ്പരമ് ।। ൫.
വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടം എത്തിയപ്പോൾ, ആ ആദിത്യന്മാർ ആരാധിക്കപ്പെട്ട് ഒന്നിച്ചു കൂടിയതും പരസ്പരം സംസാരിച്ചതുമാണ്.
ഏതാമേവ മഹാഭാഗാമദിതിം സംപ്രവിശ്യ വൈ। വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് യോഗാദര്ദ്ധേന ചേതസഃ ।। ൫.
അവർക്കൊക്കെയും മഹത്വമുള്ള അദിതിയിൽ, ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, യോഗശക്തിയാൽ മനസ്സിന്റെ പാതി പങ്കുവെച്ച് പ്രവേശിച്ചു.
ഗച്ഛാമഃ പുത്രതാമസ്യാസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി। അദിത്യാസ്തു പ്രസൂതാനാമാദിത്യത്വം ഭവിഷ്യതി ।। ൫.
"നാം അവളുടെ മക്കളാകാൻ പോകാം; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്. അദിതിയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നവർക്ക് ആദിത്യപദവി ലഭിക്കും."
ഏവമുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ। ജജ്ഞിരേ ദ്വാദശാദിത്യാ മാരീചാത് കശ്യപാത്പുനഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ എല്ലാവരും ചാക്ഷുഷ മണുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു. അവർ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരായി, മരീചിയുടെ മകൻ കശ്യപനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
ശതക്രതുശ്ച വിഷ്ണുശ്ച ജജ്ഞാതേ പുനരേവ ഹി । വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് നരനാരായണൌ സുരൌ ।। ൫.
ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ നരനും നാരായണനും ദൈവസ്വരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
തേഷാമപി ഹി ദേവാനാം നിധനോത്പത്തിരുച്യതേ। യഥാ സൂര്യസ്യ ലോകേഽസ്മിന് ഉദയാസ്തമയാവുഭൌ। പ്രജാപതേശ്ച വിഷ്ണോശ്ച ഭവസ്യ ച മഹാത്മനഃ ।। ൫.
ഈ ദേവന്മാർക്കും സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; ഈ ലോകത്ത് സൂര്യൻ ഉദയവും അസ്തമയവും കാണുന്നതുപോലെ, പ്രജാപതി, വിഷ്ണു, മഹാത്മാവായ ഭവൻ എന്നിവർക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ശ്രേഷ്ഠാനുശ്രവികേ യസ്മാച്ഛക്താഃ ശബ്ദാദിലക്ഷണേ। അഷ്ടാത്മകേഽണിമാദ്യേ ച തസ്മാത്തേ ചജ്ഞിരേ സുരാഃ ।। ൫.
കേൾവിയിൽ ശ്രേഷ്ഠതയും ശബ്ദാദി ഗുണങ്ങളും അണിമാദി എട്ടു ശക്തികളും ഉള്ളതിനാൽ, ആ ദേവന്മാർ അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ഇത്യേഷ വിഷ്യേ രാഗഃ സമ്ഭൂത്യാഃ കാരണം സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മശാപേന സമ്ഭൂതാ ജയാഃ സ്വായമ്ഭുവേ ജിതാഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിലെ ആകർഷണമാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണം എന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപത്താൽ ജയന്മാർ സ്വായംഭുവ മണുവിന്റെ കാലത്ത് ജനിച്ചു, അവർ ജയിക്കപ്പെട്ടു.
സ്വാരോചിഷേ വൈ തുഷിതാഃ സത്യാശ്ചൈവോത്തമേ പുനഃ। താമസേ ഹരയോ ദേവാ ജാതാശ്ചാരിഷ്ണവേ തു വൈ। വൈകുണ്ഠാശ്ചാക്ഷുഷേ സാധ്യാ ആദിത്യാഃ സാമ്പ്രതേ പുനഃ ।। ൫.
സ്വാരോചിഷ മണുവിന്റെ കാലത്ത് അവർ തുഷിതന്മാരായിരുന്നു; ഉത്തമ മണുവിൽ സത്യന്മാർ; താമസ മണുവിൽ ഹരികൾ; ചാരിഷ്ണവ മണുവിൽ വൈകുണ്ഠന്മാർ; ചാക്ഷുഷ മണുവിൽ സാദ്ധ്യന്മാർ; ഇപ്പോൾ, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, ആദിത്യന്മാരാണ്.
ധാതാഽര്യമാ ച മിത്രശ്ച വരുണോംഽശോ ഭഗസ്തഥാ। ഇന്ദ്രോ വിവസ്വാന് പൂഷാ ച പര്ജന്യോ ദശമഃ സ്മൃതഃ ।। ൫.
ധാതാവ്, അര്യാമൻ, മിത്രൻ, വരുണൻ, അംശൻ, ഭാഗൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷൻ, പർജന്യൻ—ഇവരാണ് പത്ത് പേരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
തതസ്ത്വഷ്ടാ തതോ വിഷ്ണുരജഘന്യോഽജഘന്യജഃ। ഇത്യേതേ ദ്വാദശാദിത്യാഃ കശ്യപസ്യ സുതാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫.
അതിനുശേഷം ത്വഷ്ടാവ്, പിന്നെ വിഷ്ണു, ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞവനും മുതിർന്നവനും; ഇങ്ങനെ ഈ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരെ കശ്യപന്റെ മക്കളായി ഓർക്കുന്നു.
സുരഭീ കശ്യപാദ്രുദ്രാനേകാദശ വിജജ്ഞിരേ। മഹാദേവപ്രസാദേന തപസാ ഭാവിതാ സതീ ।। ൫.
സുരഭിയും കശ്യപനും ചേർന്ന് പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; മഹാദേവന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും കഠിനതപസ്സിനാലും അവർ വിശുദ്ധരായി.
അങ്ഗാരകം തഥാ സര്പം നിഋതിം സദസസ്പതിമ്। അജൈകപാദഹിര്ബുഘ്ന്യമൂര്ദ്ധ്വകേതും ജ്വരം തഥാ ।। ൫.
അംഗാരകൻ, സർപ്പൻ, നിരൃതി, സദസസ്പതി, അജൈകപാത്, അഹിർഭുജ്യ, ഊർദ്ധ്വകേതു, ജ്വരം—ഇവരും ജനിച്ചു.
ഭുവനഞ്ചേശ്വരം മൃത്യും കപാലഞ്ചൈവ വിശ്രുതമ്। ദേവാനേകാദശൈതാംസ്തു രുദ്രാംസ്ത്രിഭുവനേശ്വരാന്। തപസാ തേന മഹതാ സുരഭീ താനജീജനത് ।। ൫.
ഭുവനേശ്വരൻ, മൃത്യു, പ്രശസ്തനായ കപാലൻ—ഇവരും ചേർന്ന് പതിനൊന്ന് ദേവന്മാർ, ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഇശ്വരന്മാരായ രുദ്രന്മാർ; വലിയ തപസ്സിലൂടെ സുരഭി ഇവരെ പ്രസവിച്ചു.
തതോ ദുഹിതരാവന്യേ സുരഭീ ദ്വേ വ്യജായത। രോഹിണീ ചൈവ രുദ്രാഭാ ഗാന്ധാരീ ച യശസ്വിനീ ।। ൫.
അപ്പോൾ സുരഭിക്കു രണ്ടുപേർ പുത്രിമാരായി ജനിച്ചു; രോഹിണിയും, രുദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവളും, മഹത്വമുള്ള ഗന്ധാരിയും.
രോഹിണ്യാം ജജ്ഞിരേ കന്യാശ്ചതസ്രോ ലോകവിശ്രുതാഃ। സുരൂപാ ഹംസകീലാ ച ഭദ്രാ കാമദുഘാ തഥാ। സുഷുവേ കാമദുഘാ തു സുരൂപാ തനയദ്വയമ് ।। ൫.
രോഹിണിയിൽ നിന്ന് ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ നാലു പുത്രിമാർ ജനിച്ചു: സുരൂപ, ഹംസകീല, ഭദ്ര, കാമദുഘ. അതിൽ കാമദുഘയ്ക്ക് സുരൂപയും തനയയും എന്ന രണ്ടു പുത്രിമാർ ജനിച്ചു.
ഹംസകീലാ നൃപ മൃഷീന് ഭദ്രായാസ്തു വ്യജായത। വിശ്രുതാസ്തു മഹാഭാഗാ ഗന്ധര്വാ വാജിനഃ സുതാഃ ।। ൫.
രാജാവേ, ഹംസകീലയിൽ നിന്ന് മൃഷികൾ ജനിച്ചു; ഭദ്രയിൽ നിന്ന് മഹാഭാഗ്യമുള്ള ഗന്ധർവർ, അഥവാ വാജിന്റെ പുത്രന്മാർ, പ്രസിദ്ധരായി ജനിച്ചു.
ഉച്ചൈഃശ്രവാസ്തദാ ജാതാഃ ഖേചരാസ്തേ മനോജവാഃ। ശ്വേതാഃ ശ്യേനാഃ പിശങ്ഗാശ്ച സാരങ്ഗാ ഹരിതാര്ജുനാഃ। രുദ്രാ ദേവോപബാഹ്യാസ്തേ ഗന്ധര്വയോനയോ ഹയാഃ ।। ൫.
അപ്പോൾ ഉച്ചൈശ്രവസും, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന മനസ്സിനേക്കാൾ വേഗമുള്ളവയും, വെള്ളയും, ചിതപ്പുള്ളയും, പുള്ളിക്കരികളായ കുതിരകളും, മാൻകളും, പച്ചയും വെള്ളയും നിറമുള്ളവയും ജനിച്ചു. ഇവ ഗന്ധർവർ വംശത്തിൽപ്പെട്ട കുതിരകൾ, ദേവന്മാരാലും രുദ്രനാലും പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.
ഭൂയോ ജജ്ഞേ സുരഭ്യാസ്തു ശ്രീമാന് ചന്ദ്രാഭസുപ്രഭഃ। സ്രഗ്വീ കകുഝീ ദ്യുതിമാനമൃതാലയസമ്ഭവഃ। സുരഭ്യനുമതേ ദത്തോ ധ്വജോ മാഹേശ്വരസ്തു സഃ ।। ൫.
പിന്നീട് സുരഭിയിൽ നിന്ന് ശ്രീമാനായ ചന്ദ്രാഭാസുപ്രഭ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ മാലയണിഞ്ഞവനും, കിരീടം ധരിച്ചവനും, പ്രകാശമുള്ളവനും, അമൃതനിലയത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനും, സുരഭിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മഹേശ്വരന്റെ പതാകയായവനും ആയിരുന്നു.
ഇത്യേതേ കശ്യപസുതാ രുദ്രാദിത്യാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ। ധര്മപുത്രാഃ സ്മൃതാഃ സാധ്യാ വിശ്വേ ച വസവസ്തഥാ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ കശ്യാപന്റെ പുത്രന്മാരായ രുദ്രന്മാരെയും ആദിത്യന്മാരെയും വിവരിച്ചു. ധർമ്മന്റെ പുത്രന്മാരായ സാധ്യർ, വിശ്വദേവന്മാർ, വസുക്കൾ ഇവരും അറിയപ്പെടുന്നു.
അരിഷ്ടനേമിപത്നീനാമപത്യാനീഹ ഷോഡശ। ബഹുപുത്രസ്യ വിദുഷശ്ചതസ്രോ വിദ്യുതഃ സ്മൃതാഃ। പ്രത്യങ്ഗിരസജാഃ ശ്രേഷ്ഠാ ഋചോ ബ്രഹ്മര്ഷിസത്കൃതാഃ ।। ൫.
അരിഷ്ടനേമിയുടെ ഭാര്യമാർക്ക് പതിനാറു മക്കൾ ജനിച്ചു; പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ നാലുപേർ വിദ്യുത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ അങ്കിരസിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവരും, ബ്രഹ്മർഷിമാർ ആദരിച്ച വേദപാഠങ്ങളുമാണ്.
കൃശാശ്വസ്യ തു ദേവര്ഷേര്ദേവപ്രഹരണാഃ സ്മൃതാഃ । ഏതേ യുഗസഹസ്രാന്തേ ജായന്തേ പുനരേവ ഹി ।। ൫.
ദേവർഷിയായ കൃഷ്ണാശ്വന്റെ സന്തതികളാണ് ദേവന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഓരോ ആയിരം യുഗം കഴിഞ്ഞ് ഇവ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
സര്വേ ദേവഗണാ വിപ്രാസ്ത്രയ സ്ത്രിംശത്തു ഛന്ദജാഃ। ഏതേഷാമപി ദേവാനാം നിരോധോത്പത്തിരുച്യതേ ।। ൫.
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരും, ഇവർക്കും ഉത്ഭവവും ലയവും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
യഥാ സൂര്യസ്യ ലോകേഽസ്മിന് ഉദയാസ്തമയാവുഭൌ। ഏതേ ദേവനികായാസ്തേ സമ്ഭവന്തി യുഗേ യുഗേ ।। ൫.
ഈ ലോകത്ത് സൂര്യൻ ഉദയവും അസ്തമയവും കാണിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവഗണങ്ങൾ ഓരോ യുഗത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
സാധ്യാശ്ച വസവോ വിശ്വേ രുദ്രാദിത്യാസ്തഥൈവ ച। അഭിജാത്യാ പ്രഭാവൈശ്ച കര്മഭിശ്ചൈവ വിശ്രുതാഃ ।। ൫.
സാധ്യർ, വസുക്കൾ, വിശ്വദേവന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ ഇവർ ഉന്നത വംശത്തിലും, ശക്തിയിലും, പ്രവൃത്തികളിലും പ്രശസ്തരാണ്.
പ്രജാപതേശ്ച വിഷ്ണോശ്ച ഭവസ്യ ച മഹാത്മനഃ। അന്തരം ജ്ഞാതുമിച്ഛാമോ യശ്ച യസ്മാദ്വിശിഷ്യതേ ।। ൫.
പ്രജാപതി, വിഷ്ണു, മഹാത്മാവായ ഭവൻ ഇവരിൽ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആരാണ് ആരിൽ നിന്ന് ശ്രേഷ്ഠൻ എന്ന് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ഇച്ഛിക്കുന്നു.
യശ്ച യസ്മാത് പ്രഭവതി യശ്ച യസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതഃ। ജ്യായാന്യോ മധ്യമശ്ചൈവ കനീയാന് യശ്ച തേഷു വൈ ।। ൫.
ആരിൽ നിന്ന് ആരാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, ആരിൽ ആരാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, ഇവരിൽ ആരാണ് വലിയവൻ, ആരാണ് മദ്ധ്യസ്ഥൻ, ആരാണ് ചെറുത് എന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രധാനഭൂതോ യസ്തേഷാം ഗുണഭൂതശ്ച തേഷു യഃ। കര്മഭിശ്ചാഭിജാത്യാ ച പ്രഭാവേണ ച യോ മഹാന്। ഏതത് പ്രഭ്രൂഹി നഃ സര്വം ത്വം ഹി വേത്ഥ യഥായഥമ് ।। ൫.
ഇവരിൽ ആരാണ് പ്രധാനൻ, ആരാണ് അനുയായി, പ്രവൃത്തിയിലും ജന്മത്തിലും ശക്തിയിലും ആരാണ് മഹാനെന്ന് ഞങ്ങൾക്കു പറയണം. നീയല്ലാതെ ഇതെല്ലാം ശരിയായി അറിയുന്നവൻ ഇല്ല.
അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യേഹമന്തരന്തേഷു യത് സ്മൃതമ്। യദ്ബ്രഹ്മവിഷ്ണുരുദ്രാണാം ശ്രൃണുധ്വം മേ വിവക്ഷതഃ ।। ൫.
ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും രുദ്രനുമിടയിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ എങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് വിശദീകരിക്കും; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
രാജസീ താമസീ ചൈവ സാത്ത്വികീ ചൈവ താഃ സ്മൃതാഃ । തന്വഃ സ്വയമ്ഭുവഃ പ്രോക്താഃ കാലേ കാലേ ഭവന്തി യാഃ ।। ൫.
സ്വയംഭുവന്റെ രൂപങ്ങൾ രാജസികം, താമസികം, സാത്വികം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു; ഓരോ കാലത്തും അവ ജനിക്കുന്നു.