വായുപുരാണമ്

സ ചായം സര്വഭൂതാനാം പ്രാണസ്ഥാനേഷ്വവസ്ഥിതഃ। സമാസാത്സംവൃതേ ജ്ഞാനേ സംവൃതേഷു ച കര്മ്മസു ।। ൪൦.

ഇത് എല്ലാ ജീവികളുടെയും പ്രാണസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞാൽ, ജ്ഞാനം തടയപ്പെട്ടാൽ പ്രവർത്തികളും തടയപ്പെടും.

സ ജീവോഽനഭ്യധിഷ്ടാനഃ കര്മ്മഭിഃ സ്വൈഃ പുരാകൃതൈഃ। അഷ്ടാങ്ഗപ്രാണവൃത്തീര്വൈ സ വിച്യാവയതേ പുനഃ ।। ൪൦.

ആ ജീവൻ ഇനി അധികം ആശ്രയമില്ലാതെ, താനെടുത്ത മുൻകാർമികപ്രഭാവം കൊണ്ട്, എട്ടു വിധമായ പ്രാണവൃത്തി വീണ്ടും ഉണർത്തുന്നു.

ശരീരം പ്രജഹംസോ വൈ നിരുച്ഛ്വാസസ്തതോ ഭവേത്। ഏവം പ്രാണൈഃ പരിത്യക്തോ മൃത ഇത്യഭിധീയതേ ।। ൪൦.

ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ജീവൻ പിരിഞ്ഞാൽ ശ്വാസം നിലയ്ക്കും. ഇങ്ങനെ പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അവനെ മരിച്ചവൻ എന്നു പറയുന്നു.

യഥേഹ ലോകേ ഖദ്യോതം നീയമാനമിതസ്തതഃ । രഞ്ജനം തദ്വധേ യത്തു നേതാ നേതാ ന വിദ്യതേ ।। ൪൦.

ഈ ലോകത്ത് ഒരു മിണ്ടിപ്പൂച്ചയെപ്പോലെ ഇവിടെ നിന്നും അവിടെക്കും നയിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, വർണ്ണം സംബന്ധിച്ച കാര്യത്തിൽ നയിക്കാൻ ആരുമില്ല.

തൃഷ്ണാക്ഷയസ്തൃതീയസ്തു വ്യാഖ്യാതം മോക്ഷലക്ഷണമ്। ശബ്ദാദ്യേ വിഷയേ ദോഷവിഷയേ പഞ്ചലക്ഷണേ ।। ൪൦.

തൃശ്ണ നശിക്കൽ മോക്ഷത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ലക്ഷണമാണെന്ന് വിശദീകരിച്ചു. ശബ്ദം മുതലായ അഞ്ചു വിഷയങ്ങൾ ദോഷങ്ങളാൽ ലക്ഷ്യമാണ്.

അപ്രദ്വേഷോഽനഭിഷ്വങ്ഗഃ പ്രീതിതാപവിവര്ജനമ് । വൈരാഗ്യകാരണം ഹ്യേതേ പ്രകൃതീനാം ലയസ്യ ച ।। ൪൦.

വൈരവും ആസക്തിയും ഇല്ലാതിരിക്കുക, സന്തോഷത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും അകലം പാലിക്കുക — ഇവയാണ് വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും പ്രകൃതികളുടെ ലയത്തിന്റെയും കാരണം.

അഷ്ടൌ പ്രകൃതയോ ജ്ഞേയാഃ പൂര്വോക്താ വൈ യഥാക്രമമ്। അവ്യക്താദ്യസ്തു വിജ്ഞേയാ ഭൂതാന്താഃ പ്രകൃതേര്ലയാഃ ।। ൪൦.

പണ്ടു പറഞ്ഞതുപോലെ എട്ട് പ്രകൃതികൾ ഉണ്ട് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അവ്യക്തം മുതൽ ഭൗതിക ഘടകങ്ങൾ വരെ, അവയുടെ ലയമാണ് പ്രകൃതികളുടെ അവസാനം.

വര്ണാശ്രമാചാരയുക്താഃ ശിഷ്ടാഃ ശാസ്ത്രാവിരോധിനഃ। വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മ്മോഽയം ദേവസ്ഥാനേഷു കാരണമ് ।। ൪൦.

വർണ്ണാശ്രമ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരും, ശാസ്ത്രത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്തവരും, ശിഷ്ടന്മാരും — ഇവർക്ക് ഈ ധർമ്മമാണ് ദേവസ്ഥലങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കാനുള്ള കാരണം.

ബ്രഹ്മാദീനി പിശാചാന്താന്യഷ്ടൌ സ്ഥാനാനി ദേവതാ। ഐശ്വര്യ്യമണിമാദ്യം ഹി കാരണം ഹ്യഷ്ടലക്ഷണമ് ।। ൪൦.

ബ്രഹ്മാവ് മുതൽ പിശാച് വരെ എട്ട് ദേവതാസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഐശ്വര്യവും, അനിമാദി ശക്തികളും ഇവയ്ക്ക് കാരണം, എട്ട് ലക്ഷണങ്ങളാൽ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

നിമിത്തമപ്രതീഘാത ഇഷ്ടേ ശബ്ദാദിലക്ഷണേ। അഷ്ടാവേതാനി രൂപാണി പ്രാകൃതാനി യഥാക്രമമ് ।। ൪൦.

ശബ്ദം മുതലായ ഇഷ്ടമായ ലക്ഷണങ്ങളിൽ കാരണം തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഈ എട്ട് രൂപങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി ക്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞേഷ്വനുസജ്യന്തേ ഗണമാത്രാത്മകാനി തു। പ്രാവൃട്‌കാലേ പൃഥക്ത്വേന പശ്യന്തീഹ ന ചക്ഷുഷാ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ ഇവ കൂട്ടമായ സ്വഭാവത്തിൽ ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു; മഴക്കാലത്ത് ഇവ കണ്ണുകൊണ്ട് വേർതിരിച്ച് കാണാൻ കഴിയില്ല.

പശ്യന്ത്യേവംവിധം സിദ്ധാ ജീവം ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। ശ്വാവിതി ശ്വാനപാനശ്ച യോനീഃ പ്രവിശതസ്തഥാ ।। ൪൦.

സിദ്ധന്മാർ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ഇങ്ങനെയുള്ള ജീവനെ കാണുന്നു; നായയോ നായഭക്ഷകനോ ആയി ഇവർ വിവിധ യോനികളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

തിര്യ്യഗൂര്ദ്ധ്വമധസ്താച്ച ധാവതോഽപി യഥാക്രമമ്। ജീവപ്രാണാസ്തഥാ ലിങ്ഗം കാരണഞ്ച ചതുഷ്ടയമ് ।।. ൪൦.

അടിവും മുകളിലും അരികിലും എല്ലായിടത്തും ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവപ്രാണൻ, ലിംഗശരീരം, നാലു കാരണങ്ങൾ — ഇവയും അങ്ങനെ തന്നെ.

പര്യ്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈരേകാര്ഥൈഃ സോഽഭിലിഖ്യതേ। വ്യക്താവ്യക്തേ പ്രമാണോഽയം സ വൈ രൂപം തു കൃത്സ്നശഃ ।। ൪൦.

ഒരേ അർത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്ന സമാനപദങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ വിവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; വ്യക്തവും അവ്യക്തവും എല്ലാം ഇതാണ് അളവ്, ഇതാണ് പൂർണ്ണരൂപം.

അവ്യക്താന്ത ഗൃഹീതം ച ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതഞ്ച യത് । ഏവം ജ്ഞാത്വാ ശുചിര്ഭൂത്ത്വാ ജ്ഞാനാദ്വൈ വിപ്രമുച്യതേ ।। ൪൦.

അവ്യക്തം വരെ ഉൾക്കൊണ്ടതും ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുമായത് അറിയുമ്പോൾ, ശുദ്ധനായി, ഒരുവൻ ജ്ഞാനി എന്ന് സത്യത്തിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

നഷ്ടഞ്ചൈവ യഥാ തത്ത്വം തത്ത്വാനാം തത്ത്വദര്ശനമ്। യഥേഷ്ടം പരിനിര്യ്യാതി ഭിന്നേ ദേഹേ സുനിര്വൃതേ ।। ൪൦.

തത്ത്വം നഷ്ടമായാൽ, തത്ത്വങ്ങളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നു; ഇഷ്ടപ്രകാരം, ശരീരം തകർന്നപ്പോൾ ആൾ പൂർണ്ണമായി വിടപറയുന്നു.

ഭിദ്യതേ കരണഞ്ചാപി ഹ്യവ്യക്താജ്ഞാനിനസ്തതഃ। മുക്തോ ഗുണശരീരേണ പ്രാണാദ്യേന തു സര്വശഃ ।। ൪൦.

അവ്യക്തത്തെ അറിയാത്തവനു ഉപകരണം തകരുന്നു; മോചിതനാകുമ്പോൾ ഗുണശരീരത്തിൽ നിന്നും പ്രാണാദികളിൽ നിന്നുമൊക്കെയും പൂർണ്ണമായി മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

നാന്യച്ഛരീരമാദത്തേ ദഗ്ധേ ബീജേ യഥാങ്കുരഃ। ജീവികഃ സര്വസംസാരാദ്ബീജശാരീരമാനസഃ ।। ൪൦.

വിത്ത് ചുട്ടുപോയാൽ അങ്കുരം വരാത്തതുപോലെ, അവൻ മറ്റൊരു ശരീരം എടുക്കുന്നില്ല; വിത്തും മനസ്സും ആയ ശരീരമുള്ള ജീവൻ എല്ലാ സംസാരത്തിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു.

ജ്ഞാനാച്ചതുര്ദ്ദശാച്ഛുദ്ധഃ പ്രകൃതിം സോഽനുവര്ത്തതേ। പ്രകൃതിം സത്യമിത്യാഹു ര്വികാരോഽനൃതമുച്യതേ ।। ൪൦.

പതിനാലു ജ്ഞാനങ്ങളാൽ ശുദ്ധനായി, അവൻ പ്രകൃതിയെ അനുഗമിക്കുന്നു; പ്രകൃതിയാണ് സത്യം എന്ന് അവർ പറയുന്നു, വികാരമാണ് അസത്യം എന്ന് പറയുന്നു.

തത്സദ്ഭാവോഽനൃതം ജ്ഞേയം സദ്ഭാവഃ സത്യമുച്യതേ। അനാമരൂപക്ഷേത്രജ്ഞനാമരൂപം പ്രചക്ഷതേ ।। ൪൦.

വികാരത്തിന്റെ നില അസത്യം എന്ന് അറിയണം; സത്യം എന്നത് സത്യമായ നിലയാണ്. പേരുമോ രൂപമോ ഇല്ലാത്ത ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അങ്ങനെ തന്നെ പേരും രൂപവും ഇല്ലാത്തവൻ എന്ന് പറയുന്നു.

യസ്മാത്ക്ഷേത്രം വിജാനാതി തസ്മാത്ക്ഷേത്രജ്ഞ ഉച്യതേ। ക്ഷേത്രപ്രത്യയതോ യസ്മാത്ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ശുഭ ഉച്യതേ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രം അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവൻ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ശുഭൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ക്ഷേത്രജ്ഞഃ സ്മര്യ്യതേ തസ്മാത്ക്ഷേത്രം തജ്ജ്ഞൈര്വിഭാഷ്യതേ। ക്ഷേത്രത്വപ്രത്യയം ദൃഷ്ടം ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പ്രത്യയീ സദാ ।। ൪൦.

അതിനാൽ അവൻ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ക്ഷേത്രം അതിനെ അറിയുന്നവരാൽ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ക്ഷേത്രത്വബോധം കാണപ്പെടുന്നു, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എപ്പോഴും ബോധവാനാണ്.

ക്ഷയണാത് കരണാച്ചൈവ ക്ഷതത്രാണാത്തഥൈവ ച। ഭോജ്യത്വാദ്വിഷയത്വാച്ച ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രവിദോ വിദുഃ ।। ൪൦.

ക്ഷയവും ഉപകരണമായതും, ക്ഷതവും രക്ഷയും, അനുഭവ്യവും വിഷയം എന്നതുമൂലം, ക്ഷേത്രം എന്നത് ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവർ അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നു.

മഹദാദ്യം വിശേഷാന്തം സവൈരൂപ്യം വിലക്ഷണമ്। വികാരലക്ഷണം തദ്വൈ സാക്ഷരക്ഷരമേവ ച ।। ൪൦.

മഹത്ത്വം മുതലായവയും അതിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളും, എല്ലാം മാറ്റങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതാണ് നശ്വരവും അനശ്വരവും എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

തമേവ ച വികാരന്തു യസ്മാദ്വൈ ക്ഷരതേ പുനഃ। തസ്മാച്ച കാരണാച്ചൈവ ക്ഷരമിത്യഭിധീയതേ ।। ൪൦.

ആ മാറ്റം വീണ്ടും ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ അതിനെ നശ്വരമെന്നു പറയുന്നു. അതിന്റെ കാരണത്താൽ അതിന് നശ്വരമെന്ന പേരുണ്ട്.

സുഖദുഃഖമോഹഭാവാ ഭോജ്യമിത്യഭിധീയതേ। അചേതത്വാദ്ധി വിഷയസ്തദ്ധി ധര്മ്മവിഭുഃ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

സുഖം, ദുഃഖം, മോഹം എന്നിവ അനുഭവവിഷയങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവ ജഡമായതിനാൽ, അവ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവയാണെന്ന് പറയുന്നു.

ന ക്ഷീയതേ ന ക്ഷരതി വികാരപ്രസൃതന്തു തത്। അക്ഷരം തേന ചാപ്യുക്തമക്ഷീണത്വാത്തഥൈവ ച ।। ൪൦.

ഏതൊന്നും ക്ഷയിക്കാതെയും നശിക്കാതെയും, അതിൽ നിന്ന് മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, അതിനെ അനശ്വരമെന്നു വിളിക്കുന്നു. കാരണം അതിന് ക്ഷയം ഇല്ല.

യസ്മാത്പുര്യ്യനുശേതേ ച തസ്മാത്പുരുഷ ഉച്യതേ। പുരപ്രത്യയികോ യസ്മാത്പൂരുഷേത്യഭിധീയതേ ।। ൪൦.

ശരീരരൂപമായ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ പുരുഷൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. നഗരവുമായി ബന്ധമുള്ളതുകൊണ്ടു കൂടി അതിന് പുരുഷൻ എന്ന പേരുണ്ട്.

പുരുഷം കഥയസ്വാഥ കഥന്തജ്ജ്ഞൈര്വിഭാഷ്യതേ। ശുദ്ധോ നിരഞ്ജനാഭാസോ ജ്ഞാനാജ്ഞാനവിവര്ജിതഃ ।। ൪൦.

പിന്നീട് പുരുഷനെക്കുറിച്ച് പറയൂ. ജ്ഞാനികൾ അതിനെ എങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു? അതു ശുദ്ധവും, കളങ്കമില്ലാത്തതും, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതുപോലെയും, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.