സ്ഥാനം ജാരദ്ഗവം മധ്യേ തഥൈരാവതമുത്തരമ്। വൈശ്വാനരം ദക്ഷിണതോ നിര്ദ്ദിഷ്ടമിഹ തത്ത്വതഃ ।। ൫.
നടുവിലുള്ള സ്ഥാനം ജാരദ്ഗവം, വടക്കേത് ഐരാവതം, തെക്കേത് വൈശ്വാനരം എന്നിങ്ങനെയാണ് സത്യമായി ഇവിടെ പറയുന്നത്.
അശ്വിനീ കൃത്തികാ യാമ്യാ നാഗവീഥിരിതി സ്മൃതാ । പുഷ്യോഽശ്ലേഷാ പുനര്വസൂ വീഥിരൈരാവതീ മതാ। തിസ്രസ്തു വീഥയോ ഹ്യേതാ ഉത്തരേ മാര്ഗ ഉച്യതേ ।। ൫.
അശ്വിനി, കൃത്തിക, യാമ്യ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയാണ് നാഗവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; പുഷ്യ, ആശ്ലേഷ, പുനർവസു എന്നിവ ഐരാവതവീഥി എന്നാണ് കരുതുന്നത്; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് വടക്കൻ പാതയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
പൂര്വോത്തരേ ഫാല്ഗുന്യൌ ച മഘാ ചൈവാര്യമീ സ്മൃതാ । ഹസ്തചിത്രേ തഥാ സ്വാതീ ഗോവീഥീത്യഭിശബ്ധിതാ ।। ൫.
കിഴക്കും വടക്കുമുള്ള ഫാൽഗുനികൾ, മഘയും ചേർന്ന് ആര്യമൻവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഹസ്ത, ചിത്ര, സ്വാതി എന്നിവയാണ് ഗോവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
ജ്യേഷ്ഠാ വിശാഖാനുരാധാ വീഥീ ജാരദ്ഗവീ സ്മൃതാ। ഏതാസ്തു വീഥയസ്തിസ്രോ മധ്യമേ മാര്ഗ ഉച്യതേ ।। ൫.
ജ്യേഷ്ഠ, വിശാഖ, അനുരാധ — ഇവയാണ് ജാരദ്ഗവവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് നടുവൻ പാതയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
മൂലഞ്ചാഷാഢേ ദ്വേ ചാപി അജവീഥ്യഭിശബ്ദിതാ । ശ്രവണഞ്ച ധനിഷ്ഠാ ച ഗാര്ഗീ ശതഭിഷക്തഥാ ।। ൫.
മൂലം, രണ്ട് ആശാഢങ്ങൾ എന്നിവ അജവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ശ്രവണവും ധനിഷ്ഠയും ഗാർഗീയും ശതഭിഷക്കും കൂടെ.
വൈശ്വാനരീ ഭാദ്രപദേ രേവതീ ചൈവ കീര്തിതാ। സ്മൃതാ വീഥ്യസ്തു തിസ്രസ്താ മാര്ഗേ വൈ ദക്ഷിണേ ബുധൈഃ ।। ൫.
വൈശ്വാനരീ, ഭാദ്രപദ, രേവതി എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് ദക്ഷിണപാതയെന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
സപ്തവിംശത്തു യാഃ കന്യാ ദക്ഷഃ സോമായ താ ദദൌ। സര്വാ നക്ഷത്രനാമ്ന്യസ്താ ജ്യോതിഷേ ചൈവ കീര്ത്തിതാഃ। താസാമപത്യാന്യഭവന് ദീപ്താന്യമിതതേജസാ ।। ൫.
ദക്ഷൻ ഇരുപത്തേഴു കന്യാക്കളെ സോമനു നൽകി. അവരൊക്കെയും നക്ഷത്രങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു, ജ്യോതിഷശാസ്ത്രത്തിലും ഇവർ പ്രസിദ്ധരാണ്. ഇവരുടെ മക്കൾ അതീവ പ്രകാശമുള്ളവരും അതിരില്ലാത്ത തേജസ്സുള്ളവരുമായിരുന്നു.
യാസ്തു ശേഷാസ്തദാ കന്യാഃ പ്രതിജഗ്രാഹ കശ്യപഃ। ചതുര്ദശ മഹാഭാഗാഃ സര്വാസ്താ ലോകമാതരഃ ।। ൫.
അവശേഷിച്ച കന്യാക്കളെ അന്നപ്പോൾ കശ്യപൻ സ്വീകരിച്ചു. ആ പതിനാലു മഹത്വമുള്ള സ്ത്രീകൾ ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായി.
അദിതിര്ദിതിര്ദനുഃ കാലാ അരിഷ്ടാ സുരസാ തഥാ। സുരഭിര്വിനതാ ചൈവ താമ്രാ ക്രോധവശാ ഇരാ। കദ്രുര്മുനിശ്ച ധര്മജ്ഞഃ പ്രജാസ്താസാം നിബോധത ।। ൫.
അദിതി, ദിതി, ദനു, കാല, അരിഷ്ട, സുരസ, സുരഭി, വിനത, താമ്ര, ക്രോധവശ, ഇര, കദ്രു, ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന മുനി—ഇവരാണ് അവരുടെ സന്തതികൾ.
ചാരിഷ്ണവേഽന്തരേഽതീതേ യേ ദ്വാദശ പുരോഗമാഃ। വൈകുണ്ഠാനാമ തേ സാത്ര്യാ ബഭൂവുശ്ചാക്ഷുഷേഽന്തരേ ।। ൫.
ചാരിഷ്ണവ മണുവിന്റെയും ചാക്ഷുഷ മണുവിന്റെയും ഇടവേളയിൽ, വൈകുണ്ഠന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ പന്ത്രണ്ടുപേരും ജനിച്ചു.
ഉപസ്ഥിതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് പുനര്വൈവസ്വതസ്യ ഹ। ആരാധിതാ ഹ്യദിത്യാ തേ സമേത്യാഹുഃ പരസ്പരമ് ।। ൫.
വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടം എത്തിയപ്പോൾ, ആ ആദിത്യന്മാർ ആരാധിക്കപ്പെട്ട് ഒന്നിച്ചു കൂടിയതും പരസ്പരം സംസാരിച്ചതുമാണ്.
ഏതാമേവ മഹാഭാഗാമദിതിം സംപ്രവിശ്യ വൈ। വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് യോഗാദര്ദ്ധേന ചേതസഃ ।। ൫.
അവർക്കൊക്കെയും മഹത്വമുള്ള അദിതിയിൽ, ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, യോഗശക്തിയാൽ മനസ്സിന്റെ പാതി പങ്കുവെച്ച് പ്രവേശിച്ചു.
ഗച്ഛാമഃ പുത്രതാമസ്യാസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി। അദിത്യാസ്തു പ്രസൂതാനാമാദിത്യത്വം ഭവിഷ്യതി ।। ൫.
"നാം അവളുടെ മക്കളാകാൻ പോകാം; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്. അദിതിയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നവർക്ക് ആദിത്യപദവി ലഭിക്കും."
ഏവമുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ। ജജ്ഞിരേ ദ്വാദശാദിത്യാ മാരീചാത് കശ്യപാത്പുനഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ എല്ലാവരും ചാക്ഷുഷ മണുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു. അവർ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരായി, മരീചിയുടെ മകൻ കശ്യപനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
ശതക്രതുശ്ച വിഷ്ണുശ്ച ജജ്ഞാതേ പുനരേവ ഹി । വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് നരനാരായണൌ സുരൌ ।। ൫.
ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ നരനും നാരായണനും ദൈവസ്വരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
തേഷാമപി ഹി ദേവാനാം നിധനോത്പത്തിരുച്യതേ। യഥാ സൂര്യസ്യ ലോകേഽസ്മിന് ഉദയാസ്തമയാവുഭൌ। പ്രജാപതേശ്ച വിഷ്ണോശ്ച ഭവസ്യ ച മഹാത്മനഃ ।। ൫.
ഈ ദേവന്മാർക്കും സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; ഈ ലോകത്ത് സൂര്യൻ ഉദയവും അസ്തമയവും കാണുന്നതുപോലെ, പ്രജാപതി, വിഷ്ണു, മഹാത്മാവായ ഭവൻ എന്നിവർക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ശ്രേഷ്ഠാനുശ്രവികേ യസ്മാച്ഛക്താഃ ശബ്ദാദിലക്ഷണേ। അഷ്ടാത്മകേഽണിമാദ്യേ ച തസ്മാത്തേ ചജ്ഞിരേ സുരാഃ ।। ൫.
കേൾവിയിൽ ശ്രേഷ്ഠതയും ശബ്ദാദി ഗുണങ്ങളും അണിമാദി എട്ടു ശക്തികളും ഉള്ളതിനാൽ, ആ ദേവന്മാർ അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ഇത്യേഷ വിഷ്യേ രാഗഃ സമ്ഭൂത്യാഃ കാരണം സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മശാപേന സമ്ഭൂതാ ജയാഃ സ്വായമ്ഭുവേ ജിതാഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിലെ ആകർഷണമാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണം എന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപത്താൽ ജയന്മാർ സ്വായംഭുവ മണുവിന്റെ കാലത്ത് ജനിച്ചു, അവർ ജയിക്കപ്പെട്ടു.
സ്വാരോചിഷേ വൈ തുഷിതാഃ സത്യാശ്ചൈവോത്തമേ പുനഃ। താമസേ ഹരയോ ദേവാ ജാതാശ്ചാരിഷ്ണവേ തു വൈ। വൈകുണ്ഠാശ്ചാക്ഷുഷേ സാധ്യാ ആദിത്യാഃ സാമ്പ്രതേ പുനഃ ।। ൫.
സ്വാരോചിഷ മണുവിന്റെ കാലത്ത് അവർ തുഷിതന്മാരായിരുന്നു; ഉത്തമ മണുവിൽ സത്യന്മാർ; താമസ മണുവിൽ ഹരികൾ; ചാരിഷ്ണവ മണുവിൽ വൈകുണ്ഠന്മാർ; ചാക്ഷുഷ മണുവിൽ സാദ്ധ്യന്മാർ; ഇപ്പോൾ, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, ആദിത്യന്മാരാണ്.
ധാതാഽര്യമാ ച മിത്രശ്ച വരുണോംഽശോ ഭഗസ്തഥാ। ഇന്ദ്രോ വിവസ്വാന് പൂഷാ ച പര്ജന്യോ ദശമഃ സ്മൃതഃ ।। ൫.
ധാതാവ്, അര്യാമൻ, മിത്രൻ, വരുണൻ, അംശൻ, ഭാഗൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷൻ, പർജന്യൻ—ഇവരാണ് പത്ത് പേരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
തതസ്ത്വഷ്ടാ തതോ വിഷ്ണുരജഘന്യോഽജഘന്യജഃ। ഇത്യേതേ ദ്വാദശാദിത്യാഃ കശ്യപസ്യ സുതാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫.
അതിനുശേഷം ത്വഷ്ടാവ്, പിന്നെ വിഷ്ണു, ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞവനും മുതിർന്നവനും; ഇങ്ങനെ ഈ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരെ കശ്യപന്റെ മക്കളായി ഓർക്കുന്നു.
സുരഭീ കശ്യപാദ്രുദ്രാനേകാദശ വിജജ്ഞിരേ। മഹാദേവപ്രസാദേന തപസാ ഭാവിതാ സതീ ।। ൫.
സുരഭിയും കശ്യപനും ചേർന്ന് പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; മഹാദേവന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും കഠിനതപസ്സിനാലും അവർ വിശുദ്ധരായി.
അങ്ഗാരകം തഥാ സര്പം നിഋതിം സദസസ്പതിമ്। അജൈകപാദഹിര്ബുഘ്ന്യമൂര്ദ്ധ്വകേതും ജ്വരം തഥാ ।। ൫.
അംഗാരകൻ, സർപ്പൻ, നിരൃതി, സദസസ്പതി, അജൈകപാത്, അഹിർഭുജ്യ, ഊർദ്ധ്വകേതു, ജ്വരം—ഇവരും ജനിച്ചു.
ഭുവനഞ്ചേശ്വരം മൃത്യും കപാലഞ്ചൈവ വിശ്രുതമ്। ദേവാനേകാദശൈതാംസ്തു രുദ്രാംസ്ത്രിഭുവനേശ്വരാന്। തപസാ തേന മഹതാ സുരഭീ താനജീജനത് ।। ൫.
ഭുവനേശ്വരൻ, മൃത്യു, പ്രശസ്തനായ കപാലൻ—ഇവരും ചേർന്ന് പതിനൊന്ന് ദേവന്മാർ, ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ ഇശ്വരന്മാരായ രുദ്രന്മാർ; വലിയ തപസ്സിലൂടെ സുരഭി ഇവരെ പ്രസവിച്ചു.
തതോ ദുഹിതരാവന്യേ സുരഭീ ദ്വേ വ്യജായത। രോഹിണീ ചൈവ രുദ്രാഭാ ഗാന്ധാരീ ച യശസ്വിനീ ।। ൫.
അപ്പോൾ സുരഭിക്കു രണ്ടുപേർ പുത്രിമാരായി ജനിച്ചു; രോഹിണിയും, രുദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവളും, മഹത്വമുള്ള ഗന്ധാരിയും.
രോഹിണ്യാം ജജ്ഞിരേ കന്യാശ്ചതസ്രോ ലോകവിശ്രുതാഃ। സുരൂപാ ഹംസകീലാ ച ഭദ്രാ കാമദുഘാ തഥാ। സുഷുവേ കാമദുഘാ തു സുരൂപാ തനയദ്വയമ് ।। ൫.
രോഹിണിയിൽ നിന്ന് ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ നാലു പുത്രിമാർ ജനിച്ചു: സുരൂപ, ഹംസകീല, ഭദ്ര, കാമദുഘ. അതിൽ കാമദുഘയ്ക്ക് സുരൂപയും തനയയും എന്ന രണ്ടു പുത്രിമാർ ജനിച്ചു.
ഹംസകീലാ നൃപ മൃഷീന് ഭദ്രായാസ്തു വ്യജായത। വിശ്രുതാസ്തു മഹാഭാഗാ ഗന്ധര്വാ വാജിനഃ സുതാഃ ।। ൫.
രാജാവേ, ഹംസകീലയിൽ നിന്ന് മൃഷികൾ ജനിച്ചു; ഭദ്രയിൽ നിന്ന് മഹാഭാഗ്യമുള്ള ഗന്ധർവർ, അഥവാ വാജിന്റെ പുത്രന്മാർ, പ്രസിദ്ധരായി ജനിച്ചു.
ഉച്ചൈഃശ്രവാസ്തദാ ജാതാഃ ഖേചരാസ്തേ മനോജവാഃ। ശ്വേതാഃ ശ്യേനാഃ പിശങ്ഗാശ്ച സാരങ്ഗാ ഹരിതാര്ജുനാഃ। രുദ്രാ ദേവോപബാഹ്യാസ്തേ ഗന്ധര്വയോനയോ ഹയാഃ ।। ൫.
അപ്പോൾ ഉച്ചൈശ്രവസും, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന മനസ്സിനേക്കാൾ വേഗമുള്ളവയും, വെള്ളയും, ചിതപ്പുള്ളയും, പുള്ളിക്കരികളായ കുതിരകളും, മാൻകളും, പച്ചയും വെള്ളയും നിറമുള്ളവയും ജനിച്ചു. ഇവ ഗന്ധർവർ വംശത്തിൽപ്പെട്ട കുതിരകൾ, ദേവന്മാരാലും രുദ്രനാലും പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.
ഭൂയോ ജജ്ഞേ സുരഭ്യാസ്തു ശ്രീമാന് ചന്ദ്രാഭസുപ്രഭഃ। സ്രഗ്വീ കകുഝീ ദ്യുതിമാനമൃതാലയസമ്ഭവഃ। സുരഭ്യനുമതേ ദത്തോ ധ്വജോ മാഹേശ്വരസ്തു സഃ ।। ൫.
പിന്നീട് സുരഭിയിൽ നിന്ന് ശ്രീമാനായ ചന്ദ്രാഭാസുപ്രഭ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ മാലയണിഞ്ഞവനും, കിരീടം ധരിച്ചവനും, പ്രകാശമുള്ളവനും, അമൃതനിലയത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനും, സുരഭിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ മഹേശ്വരന്റെ പതാകയായവനും ആയിരുന്നു.
ഇത്യേതേ കശ്യപസുതാ രുദ്രാദിത്യാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ। ധര്മപുത്രാഃ സ്മൃതാഃ സാധ്യാ വിശ്വേ ച വസവസ്തഥാ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ കശ്യാപന്റെ പുത്രന്മാരായ രുദ്രന്മാരെയും ആദിത്യന്മാരെയും വിവരിച്ചു. ധർമ്മന്റെ പുത്രന്മാരായ സാധ്യർ, വിശ്വദേവന്മാർ, വസുക്കൾ ഇവരും അറിയപ്പെടുന്നു.