വായുപുരാണമ്

യത്തൈജസം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത്। യദ്വായവ്യം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത് ।। ൪൦.

തേജസ്സിന്റെ ആവരണം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ ആവരണവും ആകാശത്തിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

ആകാശാവരണം യച്ച ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ തു തത്। ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാന്വൈ ബുദ്ധി ലക്ഷണഃ ।। ൪൦.

ആകാശത്തിന്റെ ആവരണം ഭൂതാദിയിൽ ലയിക്കുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്വത്തിൽ, അതായത് ബുദ്ധിയിൽ, ലയിക്കുന്നു.

മഹാന്തം ഗ്രസതേഽവ്യക്തം ഗുണസാമ്യം തതഃ പരമ്। ഏതൌ സംഹാരവിസ്താരൌ ബ്രഹ്മാവ്യക്തൌ തതഃ പുനഃ ।। ൪൦.

മഹത്തത് അവ്യക്തത്തിൽ, അതായത് ഗുണങ്ങളുടെ സമത്വത്തിൽ, ലയിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടും, ബ്രഹ്മവും അവ്യക്തവും, സംഹാരത്തിന്റെ പരിധിയാണ്.

സൃജതേ ഗ്രസതേ ചൈവ വികാരാന്സര്ഗസംയമേ। സംഹാരകാര്യകരണാഃ സംസിദ്ധാ ജ്ഞാനിനസ്തു യേ ।। ൪൦.

സൃഷ്ടി-ലയം എന്ന ചക്രത്തിൽ അവൻ ഭേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സംഹാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവരാണ് ജ്ഞാനികൾ.

ഗത്വാ ജവഞ്ജവീഭാവേ സ്ഥാനേഷ്വേഷു പ്രസംയമാന്। പ്രത്യാഹാരേ വിയുജ്യന്തേ ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ കരണൈഃ പുനഃ ।। ൪൦.

വേഗതയിലേക്കെത്തി, ഓരോത് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രതിഹാരത്തിനിടയിൽ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാർ അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വേർപെടുന്നു.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രമിത്യാഹുര്ബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഉച്യതേ। സാധര്മ്യവൈധര്മ്മകൃതസംയോഗോഽനാദിമാംസ്തയോഃ ।। ൪൦.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രം എന്നാണ് പറയുന്നത്, ബ്രഹ്മം ക്ഷേത്രജ്ഞനാണ്; ഇവ രണ്ടിന്റെയും യോജനം സാമ്യമോ വ്യത്യാസമോ മൂലം ആരംഭമില്ലാത്തതായാണ്.

ഏവം സര്ഗേഷു വിജ്ഞേയം ക്ഷേത്രജ്ഞേഷ്വിഹ ബ്രാഹ്മണാഃ । ബ്രഹ്മവിച്ചൈവ വിജ്ഞേയഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാത്പൃഥക്പൃഥക് ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ, സൃഷ്ടികളിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ ഓരോരുത്തരിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മം വേറെയാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

വിഷയാവിഷയത്വഞ്ച ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോഃ സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മാ തു വിഷയോ ജ്ഞേയോഽവിഷയഃ ക്ഷേത്രമുച്യതേ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിൽ, വിഷയം അല്ലാത്തതും വിഷയം ആകുന്നതുമായ വ്യത്യാസം പറയുന്നു; ബ്രഹ്മം അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത്, ക്ഷേത്രം വിഷയം അല്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതം ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രജ്ഞാര്ഥം പ്രചക്ഷതേ। ബഹുത്വാച്ച ശരീരാണാം ശരീരീ ബഹുധാ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ക്ഷേത്രം, ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ ഉദ്ദേശത്താലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ശരീരങ്ങൾ അനേകമായതിനാൽ, ശരീരിയേ അനേകവതാരത്തിൽ ഓർക്കുന്നു.

അവ്യൂഹാ ശങ്കരാച്ചൈവ ജ്യോതിര്വച്ച വ്യവസ്ഥിതഃ। യസ്മാത്പ്രതിശരീരം ഹി സുഖദുഃഖോപലബ്ധിതാ। തസ്മാത്പുരുഷനാനാത്വം വിജ്ഞേയം തു വിജാനതാ ।। ൪൦.

ശങ്കരനിൽനിന്ന് വേർപെടാതെ, പ്രകാശംപോലെ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, ഓരോ ശരീരത്തിലും സുഖദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നുവെന്നാൽ, വ്യക്തികളുടെ ഭേദം വിവേകികൾ മനസ്സിലാക്കണം.

യദാ പ്രവര്ത്തതേ ചൈഷാം ഭേദാനാം ചൈവ സംയമാഃ। സ്വഭാവകാരിതാഃ സര്വേ കാലേന മഹതാ തദാ ।। ൪൦.

ഇവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, അവയെല്ലാം സ്വഭാവത്താലും, അതിവിശാലമായ കാലത്താലുമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

നിവര്ത്തതേ തദാ തസ്യ സ്ഥിതിരാഗഃ സ്വയമ്ഭുവഃ। സഹസാ യോജ്യകൈഃ സര്വൈര്ബ്രഹ്മലോക നിവാസിഭിഃ ।। ൪൦.

അപ്പോള്‍ സ്വയംഭുവന്റെ ജീവതത്തോടുള്ള ആസക്തി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ എല്ലാ വാസികളും ഒരുമിച്ച് ശ്രമിച്ചപ്പോള്‍.

വിനിവൃത്തേ തദാ രാഗേ സ്ഥിതാവാത്മനിവാസിനാമ്। തത്കാലവാസിനാം തേഷാം തദാ തദ്ദോഷദര്ശിനാമ് ।। ൪൦.

അപ്പോള്‍ ആ ആസക്തി ഇല്ലാതാകുമ്പോള്‍, ആത്മാവില്‍ തങ്ങുന്നവരുടെയും, അപ്പോള്‍ അവിടെ വസിക്കുന്നവരുടെയും, ആ ദോഷം കാണുന്നവരുടെയും അവിടെയുള്ള സ്ഥിരതയും അവസാനിക്കുന്നു.

ഉത്പദ്യതേഽഥ വൈരാഗ്യമാത്മവാദ പ്രണാശനമ്। ഭോജ്യഭോക്തൃത്വനാനാത്വേ തേഷാം തദ്ഭവദര്ശിനാമ് ।। ൪൦.

അതിനുശേഷം വൈരാഗ്യം ഉദിക്കുന്നു, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭ്രമം അകറ്റുന്നു; അനുഭവിക്കുന്നവനും അനുഭവ്യവസ്തുക്കളും വേറെയാണെന്ന് കാണുന്നവരില്‍ ആ ഭ്രാന്തും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

പൃഥഗ്ജ്ഞാനേന ക്ഷേത്രജ്ഞാസ്തതസ്തേ ബ്രഹ്മലൌകികാഃ। പ്രകൃതൌ കരണാ നീതാഃ സര്വേ നാനാപ്രദര്ശിനഃ ।। ൪൦.

വ്യത്യസ്തമായ അറിവിലൂടെ, ബ്രഹ്മലോകവാസികളായ ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാര്‍ അവരുടെ ഉപകരണങ്ങളോടൊപ്പം പ്രകൃതിയില്‍ ലയിക്കുന്നു; അവര്‍ പലവിധ രൂപങ്ങള്‍ കാണിക്കുന്നു.

സ്വാത്മന്യേവാവതിഷ്ഠന്തേ പ്രശാന്താ ദര്ശനാത്മകാഃ। ശുദ്ധാ നിരഞ്ജനാഃ സര്വേ ചേതനാചേതനാസ്തഥാ ।। ൪൦.

അവര്‍ സ്വന്തം ആത്മാവില്‍ മാത്രം തങ്ങുന്നു, സമാധാനവും ദർശനസ്വഭാവവും ഉള്ളവരായി; അവരൊക്കെയും ശുദ്ധരും കളങ്കരഹിതരുമാണ്, ചൈതന്യമുള്ളവരും ഇല്ലാത്തവരും ഒരുപോലെ.

തത്രൈവ പരിനിര്വാണാഃ സ്മൃതാ നാഗാമിനസ്തു തേ। നിര്ഗുണത്വാനിരാത്മാനഃ പ്രകൃത്യന്തേ വ്യതിക്രമാത് ।। ൪൦.

അവിടെത്തന്നെ അവര്‍ പൂര്‍ണമായ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നെയും ജനിക്കേണ്ടതില്ല; ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവരും ആത്മാവില്ലാത്തവരുമായ അവര്‍ പ്രകൃതിയില്‍ ലയിക്കുന്നു.

ഇത്യേവം പ്രാകൃതഃ പ്രോക്തഃ പ്രതിസര്ഗഃ സ്വയമ്ഭുവഃ। ഭിദ്യന്തേ സര്വഭൂതാനാം കരണാനി പ്രസംയമേ ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ സ്വയംഭുവന്റെ പ്രഥമ ലയാവസ്ഥ വിവരിച്ചു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉപകരണങ്ങളും സമാധാനത്തില്‍ ലയിക്കുന്നു.

ഇത്യേഷ സംയമശ്ചൈവ തത്ത്വാനാം കരണൈഃ സഹ। തത്ത്വപ്രസംയമോ ഹ്യേഷ സ്മൃതോ ഹ്യാവര്ത്തകോ ദ്വിജാഃ ।। ൪൦.

ഇതാണ് തത്ത്വങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് സംയമനം; ഈ തത്ത്വസംയമനം ആവര്‍ത്തനമായ ലയമായി അറിയപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.

സൂത ഉവാച।। ധര്മാധര്മൌ തപോ ജ്ഞാനം ശുഭേ സത്യാനൃതേ തഥാ। ഊര്ദ്ധ്വ ഭാവോ ഹ്യധോഭാവോ സുഖദുഃഖേ പ്രിയാപ്രിയേ ।। ൪൦.

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: ധര്‍മവും അധര്‍മവും, തപസ്സും ജ്ഞാനവും, നല്ലതും ചീത്തയും, സത്യം അസത്യം, ഉയര്‍ച്ചയും താഴ്ചയും, സുഖം ദുഃഖം, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും—

സര്വമേതത്പ്രയാതസ്യ ഗുണമാത്രാത്മകം സ്മൃതമ്। നിരിന്ദ്രിയാണാം ച തദാ ജ്ഞാനിനാം യച്ഛുഭാശുഭമ് ।। ൪൦.

ഇതെല്ലാം, ദേഹമൊഴിഞ്ഞവനു ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവമായതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാത്ത ജ്ഞാനികള്‍ക്ക്, നല്ലതും ചീത്തയും അപ്പോള്‍ അത്രമേല്‍.

പ്രകൃത്യാം ചൈവ തത്സര്വം പുണ്യം പാപം പ്രതിഷ്ഠതി। യോന്യവസ്ഥാ സ്വഭാവേ ച ദേഹിനാം തു നിഷിച്യതേ ।। ൪൦.

അവയെല്ലാം, പുണ്യവും പാപവും ഉള്‍പ്പെടെ, പ്രകൃതിയില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു; ഗര്‍ഭാവസ്ഥയിലും സ്വഭാവത്തിലും അനുസരിച്ച് അവ ജീവികളില്‍ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.

ജന്തൂനാം പാപപുണ്യന്തു പ്രകൃതൌ യത്പ്രതിഷ്ഠിതമ് । അവ്യക്ത സ്ഥാനി താന്യേവ പുണ്യപാപാനി ജന്തവഃ। യേ ജയന്തി പുനര്ദേഹേ ദേഹാന്യത്വേ തഥൈവ ച ।। ൪൦.

ജന്തുക്കളുടെ പാപപുണ്യങ്ങള്‍ പ്രകൃതിയില്‍ സ്ഥാപിതമായവ, അവ്യക്തത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു; അവ തന്നെ, മറ്റൊരു ശരീരത്തില്‍ ജനിക്കുന്നവര്‍ക്ക് വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നു.

ധര്മാധര്മൌ തു ജന്തൂനാം ഗുണമാത്രാത്മകാവുഭൌ । കരണൈഃ സ്വൈഃ പ്രചീയേതേ കായത്വേനേഹ ജന്തുഭിഃ ।। ൪൦.

ജന്തുക്കളുടെ ധര്‍മവും അധര്‍മവും ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ, ശരീരരൂപത്തില്‍, ഇവ ഇവിടെ സമ്പാദിക്കുന്നു.

സുചേതനാഃ പ്രലീയന്തേ ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതാ ഗുണാഃ। സര്ഗേ ച പ്രതിസര്ഗേ ച സംസാരേ ചൈവ ജന്തവഃ। സംയുജ്യന്തേ വിയുജ്യന്തേ കരണൈഃ സഞ്ചരന്തി ച ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള നല്ല ഗുണങ്ങള്‍ ലയിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയിലും ലയത്തിലും സഞ്ചാരത്തിലും ജീവികള്‍ ഉപകരണങ്ങളോടെ ചേരുകയും വേര്‍പിരിയുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

രാജസീ താമസീ ചൈവ സാത്വികീ ചൈവ വൃത്തയഃ। ഗുണമാത്രാഃ പ്രവര്ത്തന്തേ പുരുഷാധിഷ്ഠിതാസ്ത്രിധാ ।। ൪൦.

രാജസികം, താമസികം, സാത്വികം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങള്‍ പുരുഷന്റെ നിയന്ത്രണത്തില്‍ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഊര്ദ്ധ്വം ദേവാത്മകം സത്ത്വമധോഭാഗാത്മകം തമഃ। തയോഃ പ്രവര്ത്തകം മദ്യേ ഇഹൈവാവര്ത്തകം രജഃ ।। ൪൦.

മുകളിലേക്ക് ദൈവസ്വഭാവമായ സത്ത്വം, താഴേക്ക് തമോഗുണം; ഇടയില്‍ രാജസികം പ്രവർത്തനത്തിനും ആവര്‍ത്തനത്തിനും കാരണമാകുന്നു.

ഇത്യേവം പരിവര്ത്തന്തേ ത്രയഃ സ്രോതോഗുണാത്മകാഃ। ലോകേഷു സര്വഭൂതാനാം തന്ന കാര്യം വിജാനതാ ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങളാല്‍ നിറഞ്ഞ മൂന്നു പ്രവാഹങ്ങളും ലോകങ്ങളിലുടനീളം എല്ലാ ജീവികളിലും ചുറ്റിപ്പറയുന്നു; ഇതിന്റെ ഫലങ്ങളില്‍ ബന്ധം പുലര്‍ത്തേണ്ടതില്ലെന്ന് അറിയുന്നവന്.

അവിദ്യാപ്രത്യയാരമ്ഭാ ആരഭ്യന്തേ ഹി മാനവൈഃ । ഏതാസ്തു ഗതയസ്തിസ്രഃ ശുഭാഃ പാപാത്മികാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൦.

അജ്ഞാനവും അതിന്റെ കാരണങ്ങളും മനുഷ്യര്‍ ആരംഭിക്കുന്നു; ഈ മൂന്നു വഴികളും നല്ലതോ പാപസ്വഭാവമുള്ളതോ ആയതായി ഓര്‍മ്മിക്കപ്പെടുന്നു.