വായുപുരാണമ്

ഭൂതേന്ദ്രിയേഷു യുഘപദ്ഭൂതാദൌ സംസ്ഥിതേഷു വൈ। അഭിമാനാത്മകോ ഹ്യേഷ ഭൂതാദിസ്താമസഃ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

ഭൂതാദിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അഹങ്കാരസ്വഭാവമുള്ള ഈ ഭൂതാദി താമസികം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാന്വൈ ബുദ്ധിലക്ഷണഃ। മഹാനാത്മാ തു വിജ്ഞേയഃ സംകല്പോ വ്യവസായകഃ ।। ൪൦.

ഭൂതാദി പിന്നീട് ബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണമുള്ള മഹതിൽ ലയിക്കുന്നു; മഹത് എന്നത് നിർണയവും ദൃഢനിശ്ചയവുമാണ്, അതിനെ മഹാന്മാ എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ബുദ്ധിര്മനശ്ച ലിങ്ഗശ്ച മഹാനക്ഷര ഏവ ച। പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈസ്തമാഹുസ്തത്ത്വചിന്തകാഃ ।। ൪൦.

ബുദ്ധി, മനസ്, ലിംഗശരീരം, മഹത്, അക്ഷരം — ഇവയെല്ലാം തത്വചിന്തകർ പര്യായപദങ്ങൾ ആയി പറയുന്നു.

സമ്പ്രലീനേഷു ഭൂതേഷു ഗുണസാമ്യേ തമോമയേ। സ്വാത്മന്യേവ സ്ഥിതേ ചൈവ കാരണേ ലോകകാരണേ ।। ൪൦.

സകല ജീവികളും ലയിച്ചപ്പോൾ, ഗുണങ്ങൾ സമത്വത്തിൽ ഇരുട്ടിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ലോകങ്ങളുടെ കാരണമാകുന്ന അതു കാര്യം മാത്രം സ്വയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ—

വിനിവൃത്തേ തദാ സര്ഗേ പ്രകൃത്യാവസ്ഥിതേന വൈ । തദാദ്യന്തപരോക്ഷത്വാ ദദൃഷ്ടത്വാച്ച കസ്യചിത് ।। ൪൦.

അപ്പോഴാണ് സൃഷ്ടി നിലച്ചു പോകുന്നത്, പ്രകൃതി അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന് ആരംഭവും അവസാനും വ്യക്തമായി കാണാനാവില്ല, ആരും അതിനെ നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല.

അനാഖ്യാനാദബോധത്വാദജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനിനാമപി। ആഗതാഗതികത്വാച്ച ഗ്രഹണം തന്ന വിദ്യതേ ।। ൪൦.

അത് വിവരിക്കപ്പെടാത്തതും, മനസ്സിലാക്കാനാവാത്തതും, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും അറിയാത്തതും, വരവോ പോകലോ ഇല്ലാത്തതുമായതിനാൽ, അതിനെ പിടികൂടാനാവില്ല.

ഭാവഗ്രാഹ്യാനുമാനാച്ച ചിന്തയിത്വേദമുച്യതേ। സ്ഥിതേ തു കാരണേ തസ്മിന്നിത്യേ സദസദാത്മികേ ।। ൪൦.

എന്നിരുന്നാലും, ഭാവങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്ന അനുമാനത്തിലൂടെ ഇതാണ് ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നത്: സതും അസതുമായ ശാശ്വതമായ കാര്യം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ—

അനിര്ദ്ദേശ്യാ പ്രവൃത്തിര്വൈ സ്വാത്മികാ കാരണേ ന തു। ഏവം സപ്താദയോഽഭ്യസ്താത്ക്രമാത്പ്രകൃതയസ്തു വൈ ।। ൪൦.

അങ്ങനെയുള്ള കാരണത്തിൽ, അതിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കാനാവാത്തതും, അതിൽ സ്വയം നിലനിൽക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയും വ്യക്തമല്ല. അങ്ങനെ ഏഴും മറ്റു ഘടകങ്ങളും ക്രമത്തിൽ പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു.

പ്രത്യാഹാരേ തദാ സര്ഗേ പ്രവിശ്യന്തി പരസ്പരമ്। യേനേദമാവൃതം സര്വം മണ്ഡലന്തു പ്രലീയതേ ।। ൪൦.

പ്രതിഹാരത്തിനിടയിൽ, ആ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം അകത്തേക്ക് ചേർന്ന് ലയിക്കുന്നു; അതിലൂടെയാണ് ഈ മുഴുവൻ ലോകം, ആ വലയം മുഴുവൻ, മറഞ്ഞ് ലയിക്കുന്നത്.

സപ്തദ്വീപസമുദ്രാന്തം സപ്തലോകം സപര്വതമ്। ഉദകാവരണം യച്ച ജ്യോതിഷാം ലീയതേ തു തത് ।। ൪൦.

ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും, ഏഴു ലോകങ്ങളും പർവതങ്ങളുമായി, ജലാവരണം ഉൾപ്പെടെ, നക്ഷത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെല്ലാം അതിൽ ലയിക്കുന്നു.

യത്തൈജസം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത്। യദ്വായവ്യം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത് ।। ൪൦.

തേജസ്സിന്റെ ആവരണം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ ആവരണവും ആകാശത്തിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

ആകാശാവരണം യച്ച ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ തു തത്। ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാന്വൈ ബുദ്ധി ലക്ഷണഃ ।। ൪൦.

ആകാശത്തിന്റെ ആവരണം ഭൂതാദിയിൽ ലയിക്കുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്വത്തിൽ, അതായത് ബുദ്ധിയിൽ, ലയിക്കുന്നു.

മഹാന്തം ഗ്രസതേഽവ്യക്തം ഗുണസാമ്യം തതഃ പരമ്। ഏതൌ സംഹാരവിസ്താരൌ ബ്രഹ്മാവ്യക്തൌ തതഃ പുനഃ ।। ൪൦.

മഹത്തത് അവ്യക്തത്തിൽ, അതായത് ഗുണങ്ങളുടെ സമത്വത്തിൽ, ലയിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടും, ബ്രഹ്മവും അവ്യക്തവും, സംഹാരത്തിന്റെ പരിധിയാണ്.

സൃജതേ ഗ്രസതേ ചൈവ വികാരാന്സര്ഗസംയമേ। സംഹാരകാര്യകരണാഃ സംസിദ്ധാ ജ്ഞാനിനസ്തു യേ ।। ൪൦.

സൃഷ്ടി-ലയം എന്ന ചക്രത്തിൽ അവൻ ഭേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സംഹാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവരാണ് ജ്ഞാനികൾ.

ഗത്വാ ജവഞ്ജവീഭാവേ സ്ഥാനേഷ്വേഷു പ്രസംയമാന്। പ്രത്യാഹാരേ വിയുജ്യന്തേ ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ കരണൈഃ പുനഃ ।। ൪൦.

വേഗതയിലേക്കെത്തി, ഓരോത് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രതിഹാരത്തിനിടയിൽ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാർ അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വേർപെടുന്നു.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രമിത്യാഹുര്ബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഉച്യതേ। സാധര്മ്യവൈധര്മ്മകൃതസംയോഗോഽനാദിമാംസ്തയോഃ ।। ൪൦.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രം എന്നാണ് പറയുന്നത്, ബ്രഹ്മം ക്ഷേത്രജ്ഞനാണ്; ഇവ രണ്ടിന്റെയും യോജനം സാമ്യമോ വ്യത്യാസമോ മൂലം ആരംഭമില്ലാത്തതായാണ്.

ഏവം സര്ഗേഷു വിജ്ഞേയം ക്ഷേത്രജ്ഞേഷ്വിഹ ബ്രാഹ്മണാഃ । ബ്രഹ്മവിച്ചൈവ വിജ്ഞേയഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാത്പൃഥക്പൃഥക് ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ, സൃഷ്ടികളിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ ഓരോരുത്തരിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മം വേറെയാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

വിഷയാവിഷയത്വഞ്ച ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോഃ സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മാ തു വിഷയോ ജ്ഞേയോഽവിഷയഃ ക്ഷേത്രമുച്യതേ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിൽ, വിഷയം അല്ലാത്തതും വിഷയം ആകുന്നതുമായ വ്യത്യാസം പറയുന്നു; ബ്രഹ്മം അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത്, ക്ഷേത്രം വിഷയം അല്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതം ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രജ്ഞാര്ഥം പ്രചക്ഷതേ। ബഹുത്വാച്ച ശരീരാണാം ശരീരീ ബഹുധാ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ക്ഷേത്രം, ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ ഉദ്ദേശത്താലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ശരീരങ്ങൾ അനേകമായതിനാൽ, ശരീരിയേ അനേകവതാരത്തിൽ ഓർക്കുന്നു.

അവ്യൂഹാ ശങ്കരാച്ചൈവ ജ്യോതിര്വച്ച വ്യവസ്ഥിതഃ। യസ്മാത്പ്രതിശരീരം ഹി സുഖദുഃഖോപലബ്ധിതാ। തസ്മാത്പുരുഷനാനാത്വം വിജ്ഞേയം തു വിജാനതാ ।। ൪൦.

ശങ്കരനിൽനിന്ന് വേർപെടാതെ, പ്രകാശംപോലെ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, ഓരോ ശരീരത്തിലും സുഖദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നുവെന്നാൽ, വ്യക്തികളുടെ ഭേദം വിവേകികൾ മനസ്സിലാക്കണം.

യദാ പ്രവര്ത്തതേ ചൈഷാം ഭേദാനാം ചൈവ സംയമാഃ। സ്വഭാവകാരിതാഃ സര്വേ കാലേന മഹതാ തദാ ।। ൪൦.

ഇവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, അവയെല്ലാം സ്വഭാവത്താലും, അതിവിശാലമായ കാലത്താലുമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

നിവര്ത്തതേ തദാ തസ്യ സ്ഥിതിരാഗഃ സ്വയമ്ഭുവഃ। സഹസാ യോജ്യകൈഃ സര്വൈര്ബ്രഹ്മലോക നിവാസിഭിഃ ।। ൪൦.

അപ്പോള്‍ സ്വയംഭുവന്റെ ജീവതത്തോടുള്ള ആസക്തി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ എല്ലാ വാസികളും ഒരുമിച്ച് ശ്രമിച്ചപ്പോള്‍.

വിനിവൃത്തേ തദാ രാഗേ സ്ഥിതാവാത്മനിവാസിനാമ്। തത്കാലവാസിനാം തേഷാം തദാ തദ്ദോഷദര്ശിനാമ് ।। ൪൦.

അപ്പോള്‍ ആ ആസക്തി ഇല്ലാതാകുമ്പോള്‍, ആത്മാവില്‍ തങ്ങുന്നവരുടെയും, അപ്പോള്‍ അവിടെ വസിക്കുന്നവരുടെയും, ആ ദോഷം കാണുന്നവരുടെയും അവിടെയുള്ള സ്ഥിരതയും അവസാനിക്കുന്നു.

ഉത്പദ്യതേഽഥ വൈരാഗ്യമാത്മവാദ പ്രണാശനമ്। ഭോജ്യഭോക്തൃത്വനാനാത്വേ തേഷാം തദ്ഭവദര്ശിനാമ് ।। ൪൦.

അതിനുശേഷം വൈരാഗ്യം ഉദിക്കുന്നു, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭ്രമം അകറ്റുന്നു; അനുഭവിക്കുന്നവനും അനുഭവ്യവസ്തുക്കളും വേറെയാണെന്ന് കാണുന്നവരില്‍ ആ ഭ്രാന്തും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

പൃഥഗ്ജ്ഞാനേന ക്ഷേത്രജ്ഞാസ്തതസ്തേ ബ്രഹ്മലൌകികാഃ। പ്രകൃതൌ കരണാ നീതാഃ സര്വേ നാനാപ്രദര്ശിനഃ ।। ൪൦.

വ്യത്യസ്തമായ അറിവിലൂടെ, ബ്രഹ്മലോകവാസികളായ ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാര്‍ അവരുടെ ഉപകരണങ്ങളോടൊപ്പം പ്രകൃതിയില്‍ ലയിക്കുന്നു; അവര്‍ പലവിധ രൂപങ്ങള്‍ കാണിക്കുന്നു.

സ്വാത്മന്യേവാവതിഷ്ഠന്തേ പ്രശാന്താ ദര്ശനാത്മകാഃ। ശുദ്ധാ നിരഞ്ജനാഃ സര്വേ ചേതനാചേതനാസ്തഥാ ।। ൪൦.

അവര്‍ സ്വന്തം ആത്മാവില്‍ മാത്രം തങ്ങുന്നു, സമാധാനവും ദർശനസ്വഭാവവും ഉള്ളവരായി; അവരൊക്കെയും ശുദ്ധരും കളങ്കരഹിതരുമാണ്, ചൈതന്യമുള്ളവരും ഇല്ലാത്തവരും ഒരുപോലെ.

തത്രൈവ പരിനിര്വാണാഃ സ്മൃതാ നാഗാമിനസ്തു തേ। നിര്ഗുണത്വാനിരാത്മാനഃ പ്രകൃത്യന്തേ വ്യതിക്രമാത് ।। ൪൦.

അവിടെത്തന്നെ അവര്‍ പൂര്‍ണമായ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നെയും ജനിക്കേണ്ടതില്ല; ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവരും ആത്മാവില്ലാത്തവരുമായ അവര്‍ പ്രകൃതിയില്‍ ലയിക്കുന്നു.

ഇത്യേവം പ്രാകൃതഃ പ്രോക്തഃ പ്രതിസര്ഗഃ സ്വയമ്ഭുവഃ। ഭിദ്യന്തേ സര്വഭൂതാനാം കരണാനി പ്രസംയമേ ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ സ്വയംഭുവന്റെ പ്രഥമ ലയാവസ്ഥ വിവരിച്ചു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉപകരണങ്ങളും സമാധാനത്തില്‍ ലയിക്കുന്നു.

ഇത്യേഷ സംയമശ്ചൈവ തത്ത്വാനാം കരണൈഃ സഹ। തത്ത്വപ്രസംയമോ ഹ്യേഷ സ്മൃതോ ഹ്യാവര്ത്തകോ ദ്വിജാഃ ।। ൪൦.

ഇതാണ് തത്ത്വങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് സംയമനം; ഈ തത്ത്വസംയമനം ആവര്‍ത്തനമായ ലയമായി അറിയപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.