വായുപുരാണമ്

അപാമസ്തി ഗുണോ യസ്തു ജ്യോതിഷേ ലീയതേ രസഃ। നശ്യന്ത്യാപസ്തദാന്തേ ച രസതന്മാത്രസങ്ക്ഷയാത് ।। ൪൦.

വെള്ളത്തിന്റെ ഗുണമായ രുചി അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് ലയിക്കുന്നു; വെള്ളം നശിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ രുചിതന്മാത്രം ഇല്ലാതാകുന്നതുകൊണ്ടാണ്.

തേജസാ സംഹൃതരസാ ജ്യോതിഷ്ട്വം പ്രാപ്നുവന്ത്യുത । ഗ്രസ്തേ ച സലിലേ തേജഃ സര്വ്വതോമുഖമീക്ഷ്യതേ ।। ൪൦.

അഗ്നി വെള്ളത്തിന്റെ രുചി ഏറ്റെടുത്താൽ, അതിന് അഗ്നിയുടെ രൂപം ലഭിക്കുന്നു; അഗ്നി വെള്ളം മുഴുവൻ ഗ്രസിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ജ്വാലകൾ എല്ലാടും കാണപ്പെടുന്നു.

അഥാഗ്നിഃ സര്വതോ വ്യാപ്ത ആദത്തേ തജ്ജലന്തദാ। സര്വമാപൂര്യ്യതേഽര്ചിര്ഭിസ്തദാ ജഗദിദം ശനൈഃ ।। ൪൦.

അപ്പോൾ അഗ്നി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച്, വെള്ളത്തിൽ നിന്നുള്ളതെല്ലാം ഏറ്റെടുത്തു, തന്റെ ജ്വാലകൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ ക്രമേണ നിറയ്ക്കുന്നു.

അര്ചിര്ഭിഃ സന്തതേ തസ്മിംസ്തിര്യഗൂര്ദ്ധ്വമധസ്തതഃ । ജ്യോതിഷോഽപി ഗുണം രൂപം വായുരന്തി പ്രകാശകമ്। പ്രലീയതേ തദാ തസ്മിന്ദീപാര്ചിരിവ മാരുതേ ।। ൪൦.

അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ എല്ലായിടത്തും, മേലും താഴെയും അങ്ങോട്ടും വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിയുടെ ഗുണമായ രൂപം വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു; അപ്പോൾ, ദീപത്തിന്റെ ജ്വാല വായുവിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ അതും അങ്ങോട്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകും.

പ്രനഷ്ടേ രൂപതന്മാത്രേ ഹൃതരൂപോ വിഭാവസുഃ। ഉപശാമ്യതി തേജോ ഹി വായുനാ ധൂയതേ മഹത് ।। ൪൦.

രൂപതന്മാത്രം നശിച്ചാൽ, അഗ്നി രൂപം ഇല്ലാതെ അണയുന്നു; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശം വായുവാൽ പടർന്നുപോകുന്നു, അതിനാൽ അതിന്റെ ശക്തി കുറയുന്നു.

നിരാലോകേ തദാ ലോകേ വായുഭൂതേ ച തേജസി। തതസ്തു മൂലമാസാദ്യ വായുഃ സമ്ഭവമാത്മനഃ ।। ൪൦.

അപ്പോൾ ലോകത്ത് പ്രകാശം ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും അഗ്നി വായുവായി മാറുമ്പോഴും, വായു തന്റെ മൂലത്തിലേക്ക് എത്തി സ്വഭാവത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു.

ഊര്ദ്ധ്വം ചാധശ്ച തിര്യക്ച ദോധവീതി ദിശോ ദശ । വായോരപി ഗുണം സ്പര്ശമാകാശം ഗ്രസതേ ച തത് ।। ൪൦.

വായു മേലും താഴെയും അങ്ങോട്ടും പത്തു ദിശകളിലേക്കും സഞ്ചരിച്ച്, തന്റെ ഗുണമായ സ്പർശം ആകാശത്തിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു.

പ്രശാമ്യതി തദാ വായുഃ ഖന്തു തിഷ്ഠത്യനാവൃതമ്। അരൂപമരസസ്പര്ഘമഗന്ധം ന ച മൂര്തിമത് ।। ൪൦.

അപ്പോൾ വായു ശാന്തമാകുന്നു, ആകാശം മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു; അതിന് രൂപമോ രുചിയോ സ്പർശമോ ഗന്ധമോ ഇല്ല, അതിൽ യാതൊരു രൂപവും കാണപ്പെടില്ല.

സര്വമാപൂരയന്നാദൈഃ സുമഹത്തത്പ്രകാശതേ। പരിമണ്ഡലന്തത്സുഷിരമാകാശം ശബ്ദലക്ഷണമ് ।। ൪൦.

ആകാശം അതിന്റെ മഹത്തായ ശബ്ദങ്ങളാൽ എല്ലാം നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു; ആകാശം വൃത്താകാരവും പൊള്ളയുമാണ്, അതിന്റെ ലക്ഷണം ശബ്ദമാണ്.

ശബ്ദമാത്രം തദാകാശം സര്വമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി। തന്തു ശബ്ദഗുണന്തസ്യ ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ പുനഃ ।। ൪൦.

അപ്പോൾ ശബ്ദം മാത്രം ഉള്ള ആകാശം എല്ലാം മൂടി നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നീട് അതിന്റെ ശബ്ദഗുണം ലയിച്ച് ഭൂതാദി വീണ്ടും ഏറ്റെടുക്കുന്നു.

ഭൂതേന്ദ്രിയേഷു യുഘപദ്ഭൂതാദൌ സംസ്ഥിതേഷു വൈ। അഭിമാനാത്മകോ ഹ്യേഷ ഭൂതാദിസ്താമസഃ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

ഭൂതാദിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒരേസമയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അഹങ്കാരസ്വഭാവമുള്ള ഈ ഭൂതാദി താമസികം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാന്വൈ ബുദ്ധിലക്ഷണഃ। മഹാനാത്മാ തു വിജ്ഞേയഃ സംകല്പോ വ്യവസായകഃ ।। ൪൦.

ഭൂതാദി പിന്നീട് ബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണമുള്ള മഹതിൽ ലയിക്കുന്നു; മഹത് എന്നത് നിർണയവും ദൃഢനിശ്ചയവുമാണ്, അതിനെ മഹാന്മാ എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ബുദ്ധിര്മനശ്ച ലിങ്ഗശ്ച മഹാനക്ഷര ഏവ ച। പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈസ്തമാഹുസ്തത്ത്വചിന്തകാഃ ।। ൪൦.

ബുദ്ധി, മനസ്, ലിംഗശരീരം, മഹത്, അക്ഷരം — ഇവയെല്ലാം തത്വചിന്തകർ പര്യായപദങ്ങൾ ആയി പറയുന്നു.

സമ്പ്രലീനേഷു ഭൂതേഷു ഗുണസാമ്യേ തമോമയേ। സ്വാത്മന്യേവ സ്ഥിതേ ചൈവ കാരണേ ലോകകാരണേ ।। ൪൦.

സകല ജീവികളും ലയിച്ചപ്പോൾ, ഗുണങ്ങൾ സമത്വത്തിൽ ഇരുട്ടിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ലോകങ്ങളുടെ കാരണമാകുന്ന അതു കാര്യം മാത്രം സ്വയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ—

വിനിവൃത്തേ തദാ സര്ഗേ പ്രകൃത്യാവസ്ഥിതേന വൈ । തദാദ്യന്തപരോക്ഷത്വാ ദദൃഷ്ടത്വാച്ച കസ്യചിത് ।। ൪൦.

അപ്പോഴാണ് സൃഷ്ടി നിലച്ചു പോകുന്നത്, പ്രകൃതി അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന് ആരംഭവും അവസാനും വ്യക്തമായി കാണാനാവില്ല, ആരും അതിനെ നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല.

അനാഖ്യാനാദബോധത്വാദജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനിനാമപി। ആഗതാഗതികത്വാച്ച ഗ്രഹണം തന്ന വിദ്യതേ ।। ൪൦.

അത് വിവരിക്കപ്പെടാത്തതും, മനസ്സിലാക്കാനാവാത്തതും, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും അറിയാത്തതും, വരവോ പോകലോ ഇല്ലാത്തതുമായതിനാൽ, അതിനെ പിടികൂടാനാവില്ല.

ഭാവഗ്രാഹ്യാനുമാനാച്ച ചിന്തയിത്വേദമുച്യതേ। സ്ഥിതേ തു കാരണേ തസ്മിന്നിത്യേ സദസദാത്മികേ ।। ൪൦.

എന്നിരുന്നാലും, ഭാവങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്ന അനുമാനത്തിലൂടെ ഇതാണ് ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നത്: സതും അസതുമായ ശാശ്വതമായ കാര്യം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ—

അനിര്ദ്ദേശ്യാ പ്രവൃത്തിര്വൈ സ്വാത്മികാ കാരണേ ന തു। ഏവം സപ്താദയോഽഭ്യസ്താത്ക്രമാത്പ്രകൃതയസ്തു വൈ ।। ൪൦.

അങ്ങനെയുള്ള കാരണത്തിൽ, അതിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കാനാവാത്തതും, അതിൽ സ്വയം നിലനിൽക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയും വ്യക്തമല്ല. അങ്ങനെ ഏഴും മറ്റു ഘടകങ്ങളും ക്രമത്തിൽ പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു.

പ്രത്യാഹാരേ തദാ സര്ഗേ പ്രവിശ്യന്തി പരസ്പരമ്। യേനേദമാവൃതം സര്വം മണ്ഡലന്തു പ്രലീയതേ ।। ൪൦.

പ്രതിഹാരത്തിനിടയിൽ, ആ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം അകത്തേക്ക് ചേർന്ന് ലയിക്കുന്നു; അതിലൂടെയാണ് ഈ മുഴുവൻ ലോകം, ആ വലയം മുഴുവൻ, മറഞ്ഞ് ലയിക്കുന്നത്.

സപ്തദ്വീപസമുദ്രാന്തം സപ്തലോകം സപര്വതമ്। ഉദകാവരണം യച്ച ജ്യോതിഷാം ലീയതേ തു തത് ।। ൪൦.

ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും, ഏഴു ലോകങ്ങളും പർവതങ്ങളുമായി, ജലാവരണം ഉൾപ്പെടെ, നക്ഷത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെല്ലാം അതിൽ ലയിക്കുന്നു.

യത്തൈജസം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത്। യദ്വായവ്യം ചാവരണമാകാശം ഗ്രസതേ തു തത് ।। ൪൦.

തേജസ്സിന്റെ ആവരണം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ ആവരണവും ആകാശത്തിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

ആകാശാവരണം യച്ച ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ തു തത്। ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാന്വൈ ബുദ്ധി ലക്ഷണഃ ।। ൪൦.

ആകാശത്തിന്റെ ആവരണം ഭൂതാദിയിൽ ലയിക്കുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്വത്തിൽ, അതായത് ബുദ്ധിയിൽ, ലയിക്കുന്നു.

മഹാന്തം ഗ്രസതേഽവ്യക്തം ഗുണസാമ്യം തതഃ പരമ്। ഏതൌ സംഹാരവിസ്താരൌ ബ്രഹ്മാവ്യക്തൌ തതഃ പുനഃ ।। ൪൦.

മഹത്തത് അവ്യക്തത്തിൽ, അതായത് ഗുണങ്ങളുടെ സമത്വത്തിൽ, ലയിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടും, ബ്രഹ്മവും അവ്യക്തവും, സംഹാരത്തിന്റെ പരിധിയാണ്.

സൃജതേ ഗ്രസതേ ചൈവ വികാരാന്സര്ഗസംയമേ। സംഹാരകാര്യകരണാഃ സംസിദ്ധാ ജ്ഞാനിനസ്തു യേ ।। ൪൦.

സൃഷ്ടി-ലയം എന്ന ചക്രത്തിൽ അവൻ ഭേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സംഹാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ പൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവരാണ് ജ്ഞാനികൾ.

ഗത്വാ ജവഞ്ജവീഭാവേ സ്ഥാനേഷ്വേഷു പ്രസംയമാന്। പ്രത്യാഹാരേ വിയുജ്യന്തേ ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ കരണൈഃ പുനഃ ।। ൪൦.

വേഗതയിലേക്കെത്തി, ഓരോത് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രതിഹാരത്തിനിടയിൽ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാർ അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വേർപെടുന്നു.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രമിത്യാഹുര്ബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഉച്യതേ। സാധര്മ്യവൈധര്മ്മകൃതസംയോഗോഽനാദിമാംസ്തയോഃ ।। ൪൦.

അവ്യക്തം ക്ഷേത്രം എന്നാണ് പറയുന്നത്, ബ്രഹ്മം ക്ഷേത്രജ്ഞനാണ്; ഇവ രണ്ടിന്റെയും യോജനം സാമ്യമോ വ്യത്യാസമോ മൂലം ആരംഭമില്ലാത്തതായാണ്.

ഏവം സര്ഗേഷു വിജ്ഞേയം ക്ഷേത്രജ്ഞേഷ്വിഹ ബ്രാഹ്മണാഃ । ബ്രഹ്മവിച്ചൈവ വിജ്ഞേയഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാത്പൃഥക്പൃഥക് ।। ൪൦.

ഇങ്ങനെ, സൃഷ്ടികളിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ ഓരോരുത്തരിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മം വേറെയാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

വിഷയാവിഷയത്വഞ്ച ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോഃ സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മാ തു വിഷയോ ജ്ഞേയോഽവിഷയഃ ക്ഷേത്രമുച്യതേ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിൽ, വിഷയം അല്ലാത്തതും വിഷയം ആകുന്നതുമായ വ്യത്യാസം പറയുന്നു; ബ്രഹ്മം അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത്, ക്ഷേത്രം വിഷയം അല്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതം ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രജ്ഞാര്ഥം പ്രചക്ഷതേ। ബഹുത്വാച്ച ശരീരാണാം ശരീരീ ബഹുധാ സ്മൃതഃ ।। ൪൦.

ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ക്ഷേത്രം, ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ ഉദ്ദേശത്താലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ശരീരങ്ങൾ അനേകമായതിനാൽ, ശരീരിയേ അനേകവതാരത്തിൽ ഓർക്കുന്നു.