തതഃ പശ്യന്തി ശര്വാണം പരം ബ്രഹ്മാണമേവ ച। ദേവ്യാ വൈ സഹിതാഃ സപ്ത യാ ദേവ്യഃ പരികീര്ത്തിതാഃ ।। ൩൯.
അതിനുശേഷം അവർ ശർവ്വനെയും പരബ്രഹ്മാവിനെയും, മുമ്പ് പറഞ്ഞ ഏഴ് ദേവികളോടൊപ്പം, ദർശിക്കുന്നു.
യത്തത്സഹസ്രം സിംഹാനാമാദിത്യാനാം തഥൈവ ച। വൈശ്വാനരഭൂതഭവ്യവ്യാഘ്രാശ്ചൈവാനുഗാമിനഃ ।। ൩൯.
അത് ആയിരം സിംഹങ്ങളും, അതുപോലെ ആദിത്യന്മാരും, അഗ്നിസ്വഭാവമുള്ള ഭൂതങ്ങളും, ഭാവിയും, അവയെ അനുഗമിക്കുന്ന കടുവകളും ആകുന്നു.
ആവേശ്യാത്മനി താന്സര്വാന്സംഖ്യായോപദ്രവാംസ്തഥാ। ലോകാന് സപ്ത ഇമാന്സര്വ്വാന്മഹാഭൂതാനി പഞ്ച ച ।। ൩൯.
അവയെല്ലാം, അനേകം കഷ്ടങ്ങൾ, ഏഴ് ലോകങ്ങൾ, അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾ എന്നിവയെ ആത്മാവിൽ ആകർഷിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
വിഷ്ണുനാ സഹ സംയുക്തം കരോതി വികരോതി ച। സ രുദ്രോ യഃ സാമമയസ്തഥൈവ ച യജുര്മയഃ ।। ൩൯.
വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ഐക്യമായി, സൃഷ്ടിയും മാറ്റവും നടത്തുന്നു; അവൻ സമവേദസ്വരൂപനും യജുർവേദസ്വരൂപനും ആയ രുദ്രനാണ്.
സ ഏഷ ഓതഃ പ്രോതശ്ച ബഹിരന്തശ്ച നിശ്ചയാത്। ഏകോ ഹി ഭഗവാന്നാഥോ ഹ്യനാദിശ്ചാന്തകൃദ്ദ്വിജാഃ ।। ൩൯.
അവൻ അകത്തും പുറത്തും എല്ലായിടത്തും പടർന്നിരിക്കുന്ന ഏക ഭഗവാനാണ്; ആദിയില്ലാത്തവനും അന്തംവരുത്തുന്നവനും ആകുന്നു.
തതസ്തേ ഋഷയഃ സര്വേ ദിവാകരസമപ്രഭാഃ। സ്വംസ്വമാശ്രമസംവാസമാരോപ്യാഗ്നിം തഥാത്മനി ।। ൩൯.
അതിനുശേഷം സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള എല്ലാ ഋഷികളും, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ അശ്രമങ്ങളിൽ അഗ്നിയെ ആത്മാവിൽ ആകർഷിക്കുന്നു.
കര്മണാ മനസാ വാചാ വിശുദ്ധേനാന്തരാത്മനാ । അനന്യമനസോ ഭൂത്വാ പ്രപദ്യന്തേ മഹേശ്വരമ് ।। ൩൯.
കർമം, മനസ്സ്, വാക്ക്, ശുദ്ധമായ അന്തരാത്മാവ് എന്നിവയിലൂടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, അവർ മഹേശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
വ്രതോപവാസനിരതാഃ സര്വഭൂതദയാപരാഃ। യോഗം ഹ്യനുപമന്ദിവ്യം പ്രാപ്തം തൈശ്ഛിന്നസംശയൈഃ ।। ൩൯.
വ്രതങ്ങളിലും ഉപവാസങ്ങളിലും ലീനരായി, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയോടെ, സംശയങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കി, അവർ അതുല്യമായ ദിവ്യയോഗം നേടുന്നു.
പ്രപദ്യ പരയാ ഭക്ത്യാ ജ്ഞാനയുക്തേന ചേതസാ। തൈര്ലബ്ധം രുദ്രസാലോക്യം ശാശ്വതം പദമവ്യയമ് ।। ൩൯.
പരമഭക്തിയോടും ജ്ഞാനപൂർണ്ണമായ മനസ്സോടും ശരണം പ്രാപിച്ച്, അവർ രുദ്രന്റെ സാന്നിധ്യവും ശാശ്വതമായ, അക്ഷയമായ സ്ഥിതിയും നേടുന്നു.
യഃ പഠേത്തപസാ യുക്തോ വായുപ്രോക്താമിമാം സ്തുതിമ്। ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ വാപി വൈശ്യോ വാ സ്വക്രിയാപരഃ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞ ഈ സ്തുതിയെ, തപസ്സോടെ, ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, അല്ലെങ്കിൽ വൈശ്യൻ, തങ്ങളുടെ കർമ്മത്തിൽ ലീനരായി, ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ,
ലഭതേ രുദ്രസാലോക്യം ഭക്തിമാന്വിഗതജ്വരഃ। അമദ്യപശ്ച യഃ ശൂദ്രോ ഭവഭക്തോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ।। ൩൯.
അവൻ ഭക്തിയോടെ, ദുഃഖരഹിതനായി, രുദ്രന്റെ സാന്നിധ്യം നേടുന്നു; മദ്യം ഉപേക്ഷിച്ച, ശിവഭക്തനായ, ഇന്ദ്രിയജയമുള്ള ശൂദ്രനും അങ്ങനെ തന്നെ.
ആഭൂത സംപ്ലവസ്ഥായീ ഹ്യപ്രതീഘാതലക്ഷണഃ। ഗാണപത്യം സ ലഭതേ സ്ഥാനം വാ സര്വകാമികമ് ।। ൩൯.
അവൻ ഭൂതങ്ങളുടെ ലയകാലത്തും നിലനിൽക്കുന്ന, തടസ്സമില്ലാത്ത ഗണപത്യസ്ഥിതിയും അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന സ്ഥിതിയും നേടുന്നു.
മദ്യപോ മദ്യപൈഃ സാര്ദ്ധം ഭൂതസങ്ഘൈശ്ച മോദതേ। സോഽര്ച്യമാനോ മഹീപൃഷ്ഠോ മര്ത്ത്യാനാം വരദോ ഭവേത്। ഇതി ഹോവാച ഭഗവാന്വായുര്വാക്യമിദം വരഃ ।। ൩൯.
മദ്യം കുടിക്കുന്നവൻ, മറ്റു കുടിയന്മാരോടും ഭൂതഗണങ്ങളോടും കൂടി ആനന്ദിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മനുഷ്യർക്കു വരങ്ങൾ നൽകുന്നവനായി മാറുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭാഗ്യവാൻ വായു ഈ ഉത്തമവാക്യം പറഞ്ഞു.
പ്രത്യാഹാരം പ്രവക്ഷ്യാമി പരസ്യാന്തേ സ്വയമ്ഭുവഃ। ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥിതികാലേ തു ക്ഷീണേ തസ്മിംസ്തദാ പ്രഭോഃ ।। ൪൦.
പരമനായ സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലാവധിയുടെ അവസാനം, അതായത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലം തീർന്നപ്പോൾ, പ്രഭുവിന്റെ പ്രത്യാഹാരം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു.
യഥേദം കുരുതേഽധ്യാത്മം സുസൂക്ഷ്മം വിശ്വമീശ്വരഃ । അവ്യക്താന്ഗ്രസതേ വ്യക്തം പ്രത്യാഹാരേ ച കൃത്സ്നശഃ ।। ൪൦.
ഇശ്വരൻ എങ്ങനെ ഈ സൂക്ഷ്മമായ വിശ്വം ആത്മാവിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അതുപോലെ, പ്രകടമായതെല്ലാം അവ്യക്തത്തിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു; പ്രത്യാഹാരത്തിൽ എല്ലാം ഒറ്റയടിക്ക് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
പരം തദനുകല്പാനാമപൂര്ണേ കല്പസങ്ക്ഷയേ। ഉപസ്ഥിതേ മഹാഘോരേ ഹ്യപ്രത്യക്ഷേ തു കസ്യചിത് ।। ൪൦.
അനന്തരകല്പങ്ങളിൽ, കല്പം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, മഹാഭയങ്കരമായ സമയമെത്തുമ്പോൾ, ആ പരമാവസ്ഥ ആരും കാണുന്നില്ല.
അന്തേ ദ്രുമസ്യ യമ്പ്രാപ്തേ പശ്ചിമസ്യ മനോസ്തദാ । അന്തേ കലിയുഗേ തസ്മിന്ക്ഷീണേ സംഹാര ഉച്യതേ ।। ൪൦.
ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അവസാനം എത്തിയപ്പോഴും മനസ്സിന്റെ അവസാനാവസ്ഥയിലുമാണ്, കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം അതു തീരുമ്പോൾ, അതിനെ സംഹാരം എന്നു പറയുന്നു.
സമ്പ്രക്ഷാലേ തദാ വൃത്തേ പ്രത്യാഹാരേ ഹ്യുപസ്ഥിതേ। പ്രത്യാഹാരേ തദാ തസ്മിന് ഭൂതതന്മാത്രസംക്ഷയേ ।। ൪൦.
ആ മഹാപ്രളയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം പിൻവലിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിന്റെ ഭാഗമായി ഭൂതങ്ങളും അതിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും നശിക്കുന്നു.
മഹദാദേര്വികാരസ്യ വിശേഷാന്തസ്യ സംക്ഷയേ। സ്വഭാവകാരിതേ തസ്മിന്പ്രവൃത്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ ।। ൪൦.
മഹത് മുതൽ പ്രത്യേകതകളെ വരെ ഉള്ള മാറ്റങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ, സ്വഭാവം കൊണ്ടു തന്നെ ആ പ്രക്രിയ പുനഃലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്വ്വം ഭൂമേര്ഗന്ധാത്മകം ഗുണമ്। ആത്തഗന്ധാ തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയത്വായ കല്പതേ । പ്രവിഷ്ടേ ഗന്ധതന്മാത്രേ തോയാവസ്ഥാ ധരാ ഭവേത് ।। ൪൦.
ആ സമയത്ത്, വെള്ളം ആദ്യം ഭൂമിയുടെ ഗന്ധഗുണം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; ഗന്ധം എടുത്തതോടെ ഭൂമി പ്രളയത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു; ഗന്ധതന്മാത്രം വെള്ളത്തിൽ ലയിച്ചാൽ ഭൂമി വെള്ളമായിത്തീരും.
ആപസ്തദാ പ്രനഷ്ടാ വൈ വേഗവത്യോ മഹാസ്വനാഃ। സര്വമാപൂരയിത്വേദം തിഷ്ഠന്തി വിചരന്തി ച ।। ൪൦.
അപ്പോൾ ശക്തിയും ഗർജ്ജനവും ഉള്ള വെള്ളം എല്ലാം നിറച്ച് വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അപാമസ്തി ഗുണോ യസ്തു ജ്യോതിഷേ ലീയതേ രസഃ। നശ്യന്ത്യാപസ്തദാന്തേ ച രസതന്മാത്രസങ്ക്ഷയാത് ।। ൪൦.
വെള്ളത്തിന്റെ ഗുണമായ രുചി അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് ലയിക്കുന്നു; വെള്ളം നശിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ രുചിതന്മാത്രം ഇല്ലാതാകുന്നതുകൊണ്ടാണ്.
തേജസാ സംഹൃതരസാ ജ്യോതിഷ്ട്വം പ്രാപ്നുവന്ത്യുത । ഗ്രസ്തേ ച സലിലേ തേജഃ സര്വ്വതോമുഖമീക്ഷ്യതേ ।। ൪൦.
അഗ്നി വെള്ളത്തിന്റെ രുചി ഏറ്റെടുത്താൽ, അതിന് അഗ്നിയുടെ രൂപം ലഭിക്കുന്നു; അഗ്നി വെള്ളം മുഴുവൻ ഗ്രസിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ജ്വാലകൾ എല്ലാടും കാണപ്പെടുന്നു.
അഥാഗ്നിഃ സര്വതോ വ്യാപ്ത ആദത്തേ തജ്ജലന്തദാ। സര്വമാപൂര്യ്യതേഽര്ചിര്ഭിസ്തദാ ജഗദിദം ശനൈഃ ।। ൪൦.
അപ്പോൾ അഗ്നി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച്, വെള്ളത്തിൽ നിന്നുള്ളതെല്ലാം ഏറ്റെടുത്തു, തന്റെ ജ്വാലകൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ ക്രമേണ നിറയ്ക്കുന്നു.
അര്ചിര്ഭിഃ സന്തതേ തസ്മിംസ്തിര്യഗൂര്ദ്ധ്വമധസ്തതഃ । ജ്യോതിഷോഽപി ഗുണം രൂപം വായുരന്തി പ്രകാശകമ്। പ്രലീയതേ തദാ തസ്മിന്ദീപാര്ചിരിവ മാരുതേ ।। ൪൦.
അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ എല്ലായിടത്തും, മേലും താഴെയും അങ്ങോട്ടും വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിയുടെ ഗുണമായ രൂപം വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു; അപ്പോൾ, ദീപത്തിന്റെ ജ്വാല വായുവിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ അതും അങ്ങോട്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകും.
പ്രനഷ്ടേ രൂപതന്മാത്രേ ഹൃതരൂപോ വിഭാവസുഃ। ഉപശാമ്യതി തേജോ ഹി വായുനാ ധൂയതേ മഹത് ।। ൪൦.
രൂപതന്മാത്രം നശിച്ചാൽ, അഗ്നി രൂപം ഇല്ലാതെ അണയുന്നു; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശം വായുവാൽ പടർന്നുപോകുന്നു, അതിനാൽ അതിന്റെ ശക്തി കുറയുന്നു.
നിരാലോകേ തദാ ലോകേ വായുഭൂതേ ച തേജസി। തതസ്തു മൂലമാസാദ്യ വായുഃ സമ്ഭവമാത്മനഃ ।। ൪൦.
അപ്പോൾ ലോകത്ത് പ്രകാശം ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും അഗ്നി വായുവായി മാറുമ്പോഴും, വായു തന്റെ മൂലത്തിലേക്ക് എത്തി സ്വഭാവത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു.
ഊര്ദ്ധ്വം ചാധശ്ച തിര്യക്ച ദോധവീതി ദിശോ ദശ । വായോരപി ഗുണം സ്പര്ശമാകാശം ഗ്രസതേ ച തത് ।। ൪൦.
വായു മേലും താഴെയും അങ്ങോട്ടും പത്തു ദിശകളിലേക്കും സഞ്ചരിച്ച്, തന്റെ ഗുണമായ സ്പർശം ആകാശത്തിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രശാമ്യതി തദാ വായുഃ ഖന്തു തിഷ്ഠത്യനാവൃതമ്। അരൂപമരസസ്പര്ഘമഗന്ധം ന ച മൂര്തിമത് ।। ൪൦.
അപ്പോൾ വായു ശാന്തമാകുന്നു, ആകാശം മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു; അതിന് രൂപമോ രുചിയോ സ്പർശമോ ഗന്ധമോ ഇല്ല, അതിൽ യാതൊരു രൂപവും കാണപ്പെടില്ല.
സര്വമാപൂരയന്നാദൈഃ സുമഹത്തത്പ്രകാശതേ। പരിമണ്ഡലന്തത്സുഷിരമാകാശം ശബ്ദലക്ഷണമ് ।। ൪൦.
ആകാശം അതിന്റെ മഹത്തായ ശബ്ദങ്ങളാൽ എല്ലാം നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു; ആകാശം വൃത്താകാരവും പൊള്ളയുമാണ്, അതിന്റെ ലക്ഷണം ശബ്ദമാണ്.