അഹോരാത്രവിഭാഗശ്ച നക്ഷത്രാണി സമാസതഃ। മുഹൂര്ത്താഃ സര്വനക്ഷത്രാ അഹോരാത്രവിദസ്തഥാ ।। ൫.
പകൽ-രാത്രി വിഭജനവും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും സംക്ഷിപ്തമായ വിവരണവും, എല്ലാ മുഹൂർത്തങ്ങളും പകൽ-രാത്രിയെ അറിയുന്നവരും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
അഹോരാത്രകലാനാന്തു ഷട്ശതീത്യധികാ സ്മൃതാ। രവേര്ഗതിവിശേഷേണ സര്വേഷു ഋതുമിച്ഛതഃ ।। ൫.
പകൽ-രാത്രിയുടെ ഘടകങ്ങൾ ആറുനൂറും അതിലധികവും ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; സൂര്യന്റെ പ്രത്യേകമായ സഞ്ചാരമനുസരിച്ച്, എല്ലാ ঋതുക്കളും അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കാണ് ഇത്.
തതോ വേദവിദശ്ചൈതാം തിഥിമിച്ഛന്തി പര്വസു। അവിശേഷേഷു കാലേഷു യോജ്യഃ സ പിതൃദാനതഃ ।। ൫.
അതിനാൽ, വേദം പഠിച്ചവർ ഈ തിഥിയെ പര്വദിനങ്ങളിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാലത്തിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തപ്പോൾ, പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് ഇത് ചേർക്കേണ്ടതാണ്.
രൌദ്രഃ സാര്വസ്തഥാ മൈത്രഃ പിണ്ഡ്യവാസവ ഏവ ച। ആപ്യോഽഥ വൈശ്വദേവശ്ച ബ്രാഹ്മോ മധ്യാഹ്നസംശ്രിതഃ ।। ൫.
രൗദ്രം, സർവം, മൈത്രം, പിണ്ഡ്യവാസവം, ആപ്യം, വൈശ്വദേവം, ബ്രാഹ്മം, ഉച്ചയ്ക്ക് ബന്ധപ്പെട്ടതെന്നിങ്ങനെ ഇവയാണ് പേരുകൾ.
പ്രാജാപത്യസ്തഥാ ഐന്ദ്രസ്തഥേന്ദ്രോ നിഋതിസ്തഥാ। വാരുണശ്ച തഥാര്യമ്ണോ ഭാഗാശ്ചാപി ദിനാശ്രിതാഃ ।। ൫.
പ്രജാപത്യ, ഐന്ദ്ര, ഇന്ദ്രൻ, നിരൃതി, വാരുണൻ, അർയമന്റെ പങ്ക് എന്നിവയും പകൽക്കാലത്തോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഏതേ ദിനമുഹൂര്ത്താശ്ച ദിവാകരവിനിര്മിതാഃ। ശങ്കുച്ഛായാനിശേഷേണ വോദേതവ്യാഃ പ്രമാണതഃ ।। ൫.
ദിവസത്തിലെ ഈ മുഹൂർത്തങ്ങൾ സൂര്യൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്; ശങ്കു നിഴലിന്റെ അളവുപിടിച്ച് ഇവയെ കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കണം.
അജാസ്തഥാഹിര്ബുധ്ന്യശ്ച പൂഷാ ഹി യമദേവതാഃ। ആഗ്നേയശ്ചാപി വിജ്ഞേയഃ പ്രാജാപത്യസ്തഥൈവ ച ।। ൫.
അജ, അഹിബുധ്ന്യൻ, പൂഷൻ, യമൻ, അഗ്നേയൻ, പ്രജാപത്യൻ ഇവയും അറിയേണ്ടവയാണ്.
ബ്രഹ്മസൌമ്യസ്തഥാദിത്യോ ബാര്ഹസ്പത്യോഽഥ വൈഷ്ണവഃ। സാവിത്രോഽഥ തഥാ ത്വാഷ്ട്രോ വായവ്യശ്ചേതി സംഗ്രഹഃ ।। ൫.
ബ്രഹ്മസൗമ്യൻ, ആദിത്യൻ, ബാർഹസ്പത്യൻ, വൈഷ്ണവൻ, സാവിത്രൻ, ത്വഷ്ട്രൻ, വായവ്യൻ — ഇതാണ് ഈ കൂട്ടം.
ഏകരാത്രിമുഹൂര്ത്താഃ സ്യുഃ ക്രമോക്താ ദശ പഞ്ച ച। ഇന്ദോര്ഗത്യുദയാ ജ്ഞേയാ നാലികാഃ പാദികാസ്തഥാ। കാലാവസ്ഥാസ്വിഗാസ്ത്വേതേ മുഹൂര്താ ദേവതാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൫.
ഒരു രാത്രിയിൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങളാണ് ക്രമത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; ചന്ദ്രന്റെ സഞ്ചാരവും ഉദയവും നോക്കി നാളികയും പാടികയും അറിയാം; ഈ സമയവിഭാഗങ്ങളിൽ ഇവയാണ് മുഹൂർത്തദേവതകൾ.
സര്വഗ്രഹാണാം ത്രീണ്യേവ സ്ഥാനാനി വിഹിതാനി ച। ദക്ഷിണോത്തരമധ്യാനി താനി വിദ്യാദ്യഥാക്രമമ് ।। ൫.
എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങൾക്കും മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു: തെക്ക്, വടക്ക്, നടുവെന്നിങ്ങനെ അവ ക്രമത്തിൽ അറിയണം.
സ്ഥാനം ജാരദ്ഗവം മധ്യേ തഥൈരാവതമുത്തരമ്। വൈശ്വാനരം ദക്ഷിണതോ നിര്ദ്ദിഷ്ടമിഹ തത്ത്വതഃ ।। ൫.
നടുവിലുള്ള സ്ഥാനം ജാരദ്ഗവം, വടക്കേത് ഐരാവതം, തെക്കേത് വൈശ്വാനരം എന്നിങ്ങനെയാണ് സത്യമായി ഇവിടെ പറയുന്നത്.
അശ്വിനീ കൃത്തികാ യാമ്യാ നാഗവീഥിരിതി സ്മൃതാ । പുഷ്യോഽശ്ലേഷാ പുനര്വസൂ വീഥിരൈരാവതീ മതാ। തിസ്രസ്തു വീഥയോ ഹ്യേതാ ഉത്തരേ മാര്ഗ ഉച്യതേ ।। ൫.
അശ്വിനി, കൃത്തിക, യാമ്യ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയാണ് നാഗവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; പുഷ്യ, ആശ്ലേഷ, പുനർവസു എന്നിവ ഐരാവതവീഥി എന്നാണ് കരുതുന്നത്; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് വടക്കൻ പാതയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
പൂര്വോത്തരേ ഫാല്ഗുന്യൌ ച മഘാ ചൈവാര്യമീ സ്മൃതാ । ഹസ്തചിത്രേ തഥാ സ്വാതീ ഗോവീഥീത്യഭിശബ്ധിതാ ।। ൫.
കിഴക്കും വടക്കുമുള്ള ഫാൽഗുനികൾ, മഘയും ചേർന്ന് ആര്യമൻവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഹസ്ത, ചിത്ര, സ്വാതി എന്നിവയാണ് ഗോവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
ജ്യേഷ്ഠാ വിശാഖാനുരാധാ വീഥീ ജാരദ്ഗവീ സ്മൃതാ। ഏതാസ്തു വീഥയസ്തിസ്രോ മധ്യമേ മാര്ഗ ഉച്യതേ ।। ൫.
ജ്യേഷ്ഠ, വിശാഖ, അനുരാധ — ഇവയാണ് ജാരദ്ഗവവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് നടുവൻ പാതയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
മൂലഞ്ചാഷാഢേ ദ്വേ ചാപി അജവീഥ്യഭിശബ്ദിതാ । ശ്രവണഞ്ച ധനിഷ്ഠാ ച ഗാര്ഗീ ശതഭിഷക്തഥാ ।। ൫.
മൂലം, രണ്ട് ആശാഢങ്ങൾ എന്നിവ അജവീഥി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ശ്രവണവും ധനിഷ്ഠയും ഗാർഗീയും ശതഭിഷക്കും കൂടെ.
വൈശ്വാനരീ ഭാദ്രപദേ രേവതീ ചൈവ കീര്തിതാ। സ്മൃതാ വീഥ്യസ്തു തിസ്രസ്താ മാര്ഗേ വൈ ദക്ഷിണേ ബുധൈഃ ।। ൫.
വൈശ്വാനരീ, ഭാദ്രപദ, രേവതി എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു; ഈ മൂന്നു വഴികളാണ് ദക്ഷിണപാതയെന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
സപ്തവിംശത്തു യാഃ കന്യാ ദക്ഷഃ സോമായ താ ദദൌ। സര്വാ നക്ഷത്രനാമ്ന്യസ്താ ജ്യോതിഷേ ചൈവ കീര്ത്തിതാഃ। താസാമപത്യാന്യഭവന് ദീപ്താന്യമിതതേജസാ ।। ൫.
ദക്ഷൻ ഇരുപത്തേഴു കന്യാക്കളെ സോമനു നൽകി. അവരൊക്കെയും നക്ഷത്രങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു, ജ്യോതിഷശാസ്ത്രത്തിലും ഇവർ പ്രസിദ്ധരാണ്. ഇവരുടെ മക്കൾ അതീവ പ്രകാശമുള്ളവരും അതിരില്ലാത്ത തേജസ്സുള്ളവരുമായിരുന്നു.
യാസ്തു ശേഷാസ്തദാ കന്യാഃ പ്രതിജഗ്രാഹ കശ്യപഃ। ചതുര്ദശ മഹാഭാഗാഃ സര്വാസ്താ ലോകമാതരഃ ।। ൫.
അവശേഷിച്ച കന്യാക്കളെ അന്നപ്പോൾ കശ്യപൻ സ്വീകരിച്ചു. ആ പതിനാലു മഹത്വമുള്ള സ്ത്രീകൾ ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായി.
അദിതിര്ദിതിര്ദനുഃ കാലാ അരിഷ്ടാ സുരസാ തഥാ। സുരഭിര്വിനതാ ചൈവ താമ്രാ ക്രോധവശാ ഇരാ। കദ്രുര്മുനിശ്ച ധര്മജ്ഞഃ പ്രജാസ്താസാം നിബോധത ।। ൫.
അദിതി, ദിതി, ദനു, കാല, അരിഷ്ട, സുരസ, സുരഭി, വിനത, താമ്ര, ക്രോധവശ, ഇര, കദ്രു, ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന മുനി—ഇവരാണ് അവരുടെ സന്തതികൾ.
ചാരിഷ്ണവേഽന്തരേഽതീതേ യേ ദ്വാദശ പുരോഗമാഃ। വൈകുണ്ഠാനാമ തേ സാത്ര്യാ ബഭൂവുശ്ചാക്ഷുഷേഽന്തരേ ।। ൫.
ചാരിഷ്ണവ മണുവിന്റെയും ചാക്ഷുഷ മണുവിന്റെയും ഇടവേളയിൽ, വൈകുണ്ഠന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ പന്ത്രണ്ടുപേരും ജനിച്ചു.
ഉപസ്ഥിതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് പുനര്വൈവസ്വതസ്യ ഹ। ആരാധിതാ ഹ്യദിത്യാ തേ സമേത്യാഹുഃ പരസ്പരമ് ।। ൫.
വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടം എത്തിയപ്പോൾ, ആ ആദിത്യന്മാർ ആരാധിക്കപ്പെട്ട് ഒന്നിച്ചു കൂടിയതും പരസ്പരം സംസാരിച്ചതുമാണ്.
ഏതാമേവ മഹാഭാഗാമദിതിം സംപ്രവിശ്യ വൈ। വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് യോഗാദര്ദ്ധേന ചേതസഃ ।। ൫.
അവർക്കൊക്കെയും മഹത്വമുള്ള അദിതിയിൽ, ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, യോഗശക്തിയാൽ മനസ്സിന്റെ പാതി പങ്കുവെച്ച് പ്രവേശിച്ചു.
ഗച്ഛാമഃ പുത്രതാമസ്യാസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി। അദിത്യാസ്തു പ്രസൂതാനാമാദിത്യത്വം ഭവിഷ്യതി ।। ൫.
"നാം അവളുടെ മക്കളാകാൻ പോകാം; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്. അദിതിയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നവർക്ക് ആദിത്യപദവി ലഭിക്കും."
ഏവമുക്ത്വാ തു തേ സര്വേ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ। ജജ്ഞിരേ ദ്വാദശാദിത്യാ മാരീചാത് കശ്യപാത്പുനഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ എല്ലാവരും ചാക്ഷുഷ മണുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു. അവർ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരായി, മരീചിയുടെ മകൻ കശ്യപനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
ശതക്രതുശ്ച വിഷ്ണുശ്ച ജജ്ഞാതേ പുനരേവ ഹി । വൈവസ്വതേഽന്തരേ ഹ്യസ്മിന് നരനാരായണൌ സുരൌ ।। ൫.
ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും വീണ്ടും ജനിച്ചു; ഈ വൈവസ്വത മണുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ നരനും നാരായണനും ദൈവസ്വരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.
തേഷാമപി ഹി ദേവാനാം നിധനോത്പത്തിരുച്യതേ। യഥാ സൂര്യസ്യ ലോകേഽസ്മിന് ഉദയാസ്തമയാവുഭൌ। പ്രജാപതേശ്ച വിഷ്ണോശ്ച ഭവസ്യ ച മഹാത്മനഃ ।। ൫.
ഈ ദേവന്മാർക്കും സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; ഈ ലോകത്ത് സൂര്യൻ ഉദയവും അസ്തമയവും കാണുന്നതുപോലെ, പ്രജാപതി, വിഷ്ണു, മഹാത്മാവായ ഭവൻ എന്നിവർക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ശ്രേഷ്ഠാനുശ്രവികേ യസ്മാച്ഛക്താഃ ശബ്ദാദിലക്ഷണേ। അഷ്ടാത്മകേഽണിമാദ്യേ ച തസ്മാത്തേ ചജ്ഞിരേ സുരാഃ ।। ൫.
കേൾവിയിൽ ശ്രേഷ്ഠതയും ശബ്ദാദി ഗുണങ്ങളും അണിമാദി എട്ടു ശക്തികളും ഉള്ളതിനാൽ, ആ ദേവന്മാർ അങ്ങനെ ജനിച്ചു.
ഇത്യേഷ വിഷ്യേ രാഗഃ സമ്ഭൂത്യാഃ കാരണം സ്മൃതമ്। ബ്രഹ്മശാപേന സമ്ഭൂതാ ജയാഃ സ്വായമ്ഭുവേ ജിതാഃ ।। ൫.
ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിലെ ആകർഷണമാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണം എന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപത്താൽ ജയന്മാർ സ്വായംഭുവ മണുവിന്റെ കാലത്ത് ജനിച്ചു, അവർ ജയിക്കപ്പെട്ടു.
സ്വാരോചിഷേ വൈ തുഷിതാഃ സത്യാശ്ചൈവോത്തമേ പുനഃ। താമസേ ഹരയോ ദേവാ ജാതാശ്ചാരിഷ്ണവേ തു വൈ। വൈകുണ്ഠാശ്ചാക്ഷുഷേ സാധ്യാ ആദിത്യാഃ സാമ്പ്രതേ പുനഃ ।। ൫.
സ്വാരോചിഷ മണുവിന്റെ കാലത്ത് അവർ തുഷിതന്മാരായിരുന്നു; ഉത്തമ മണുവിൽ സത്യന്മാർ; താമസ മണുവിൽ ഹരികൾ; ചാരിഷ്ണവ മണുവിൽ വൈകുണ്ഠന്മാർ; ചാക്ഷുഷ മണുവിൽ സാദ്ധ്യന്മാർ; ഇപ്പോൾ, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, ആദിത്യന്മാരാണ്.
ധാതാഽര്യമാ ച മിത്രശ്ച വരുണോംഽശോ ഭഗസ്തഥാ। ഇന്ദ്രോ വിവസ്വാന് പൂഷാ ച പര്ജന്യോ ദശമഃ സ്മൃതഃ ।। ൫.
ധാതാവ്, അര്യാമൻ, മിത്രൻ, വരുണൻ, അംശൻ, ഭാഗൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷൻ, പർജന്യൻ—ഇവരാണ് പത്ത് പേരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.