ഏതദ്ബ്രഹ്മപദം ദിവ്യം പരമം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരമ്। ഗത്വാ ന യത്ര ശോചന്തി ഹ്യമരാ ബ്രഹ്മണാ സഹ ।। ൩൯.
ഇതാണ് ദൈവികമായ ബ്രഹ്മപദം, പരമവും പ്രകാശമുള്ളതും ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും. അതിൽ എത്തുന്ന അമരന്മാർക്ക്, ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം വസിച്ച്, ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ഋഷയ ഊചുഃ।। കസ്മാദേഷ പരാര്ദ്ധശ്ച കശ്ചൈഷ പര ഉച്യതേ। ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമസ്തന്നോ നിഗദ സത്തമ ।। ൩൯.
മഹർഷികൾ പറഞ്ഞു: ഈ പരാർദ്ധം എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്? എന്താണ് പരം എന്ന് പറയുന്നത്? ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി ഞങ്ങൾക്കായി വിശദീകരിക്കണമേ.
സൂത ഉവാച।। ശ്രൃണുധ്വം മേ പരാര്ദ്ധഞ്ച പരിസംഖ്യാം പരസ്യ ച। ഏവം ദശ ശതഞ്ചൈവ സഹസ്രഞ്ചൈവ സങ്ഖ്യയാ ।। ൩൯.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഞാൻ പരാർദ്ധവും പരത്തിന്റെ എണ്ണവും വിശദീകരിക്കാം. അങ്ങനെ, പത്ത്, നൂറ്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ എണ്ണത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു.
വിജ്ഞേയമാസഹസ്രന്തു സഹസ്രാണി ദശായുതമ്। ഏകം ശതസഹസ്രന്തു നിയുതം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ ।। ൩൯.
പതിനായിരം ആയിരങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ ആസസഹസ്രം എന്നു അറിയണം. നൂറ് ആയിരം ആയിരങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ, ജ്ഞാനികൾ നിയുതം എന്നു പറയുന്നു.
തഥാ ശതസഹസ്രാണാമര്ബുദം കോടിരുച്യതേ। അര്ബുദം ദശകോട്യസ്തു ഹ്യബ്ജം കോടിശതം വിദുഃ ।। ൩൯.
അങ്ങനെ, നൂറ് ആയിരം ആയിരങ്ങൾ അർബുദം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പത്ത് കോടി അർബുദം, പത്ത് അർബുദം അബ്ജം, നൂറ് കോടി അബ്ജം എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സഹസ്രമപി കോടീനാം ഖര്വമാഹുര്മനീഷിണഃ। ദശകോടിസഹസ്രാണി നിഖര്വമിതി തം വിദുഃ ।। ൩൯.
ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ ഖർവം എന്നു പണ്ഡിതർ പറയുന്നു. പത്ത് ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ നിഖർവം എന്നാണ് അവർ വിളിക്കുന്നത്.
ശതം കോടിസഹസ്രാണാം സങ്കുരിത്യഭിധീയതേ। കോടി സഹസ്ര സ്രാണാം കോടീനാം ദശധാ പുനഃ। ഗുണിതാനി സമുദ്രം വൈ പ്രാഹുഃ സംഖ്യാവിദോ ജനാഃ ।। ൩൯.
നൂറ് ആയിരം കോടി സംഖ്യ ശങ്കു എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ആയിരം കോടി, അതിന് പത്ത് ഇരട്ടി കൂട്ടിയതിനെ സംഖ്യാ വിദഗ്ധർ സമുദ്രം എന്ന് പറയുന്നു.
കോടീനാം സഹസ്രമയുതമിത്യയം മധ്യ ഉച്യതേ। കോടി സഹസ്ര നിയുതാ സ ചാന്ത ഇതി സംജ്ഞിതഃ ।। ൩൯.
ആയിരം കോടി കൂടാതെ ഒരു അയുതം ചേർന്നത് മധ്യമാണ്. നൂറ് ആയിരം കോടി, ഒരു നിയുതം ചേർന്നത് അന്ത്യമാണ്.
കോടികോടിസഹസ്രാണിം പരാര്ദ്ധ ഇതി കീര്ത്യതേ । പരാര്ദ്ധദ്വിഗുണഞ്ചാപി പരമാഹുര്മനീഷിണഃ ।। ൩൯.
നൂറ് ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ പരാർദ്ധം എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ ഇരട്ടിയെ ജ്ഞാനികൾ പരമം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ശതമാഹുഃ പരിദൃഢം സഹസ്രം പരിപദ്മകമ്। വിജ്ഞേയമയുതം തസ്മാന്നിയുതം പ്രയുതം തതഃ ।। ൩൯.
നൂറ് സംഖ്യ പരിദൃഢം എന്നാണു പറയുന്നത്. ആയിരം സംഖ്യ പരിപദ്മം. അതിനുശേഷം അയുതം, പിന്നെ നിയുതം, പിന്നെ പ്രയുതം എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയേണ്ടത്.
അര്ബുദം നിര്ബുദഞ്ചൈവ ഖര്ബുദഞ്ച തതഃ സ്മൃതമ്। ഖര്വഞ്ചൈവ നിഖര്വഞ്ച ശങ്കുഃ പദ്മം തഥൈവ ച ।। ൩൯.
അർബുദം, നിർബുദം, ഖർബുദം, പിന്നെ ഖർവം, നിഖർവം, ശങ്കു, പദ്മം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
സമുദ്രം മധ്യമഞ്ചൈവ പരാര്ദ്ധമപരം തതഃ। ഏവമഷ്ടാദശൈതാനി സ്ഥാനാനി ഗണനാവിധൌ ।। ൩൯.
സമുദ്രം, മധ്യവും, പരാർദ്ധവും, മറ്റ് സംഖ്യകളും ചേർന്ന്, ഈ പതിനെട്ട് പേരുകളും എണ്ണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
ശതാനീതി വിജാനീയാത് സംജ്ഞിതാനി മഹര്ഷിഭിഃ। കല്പസംഖ്യാ പ്രവൃത്തസ്യ പരാര്ദ്ധം ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ് ।। ൩൯.
ഈ നൂറുകൾ മഹർഷികൾ നൽകിയ പേരുകളാണെന്ന് അറിയണം. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു കല്പത്തിന്റെ കാലം പരാർദ്ധം എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
താവച്ഛേഷോഽപി കാലോഽസ്യ തസ്യാന്തേ പ്രതിസൃജ്യതേ। പര ഏഷ പരാര്ദ്ധഞ്ച സംഖ്യാതഃ സംഖ്യയാ മയാ ।। ൩൯.
അവന്റെ കാലം ഇത്രയാണു ശേഷിക്കുന്നത്; അതിന്റെ അവസാനം ലയം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഞാൻ സംഖ്യ പ്രകാരം പറഞ്ഞ പരം, പരാർദ്ധം.
യസ്മാദസ്യ പരം വീര്യം പരമായുഃ പരന്തപഃ। പരാ ശക്തിഃ പരോ ധര്മ്മഃ പരാ വിദ്യാ പരാ ധൃതിഃ ।। ൩൯.
അവന്റെ ശക്തി അത്യുത്തമം, ആയുസ്സ് അത്യുത്തമം, ശക്തിയും ധർമ്മവും ജ്ഞാനവും ധൈര്യവും എല്ലാം അത്യുത്തമം തന്നെയാണ്.
പരം ബ്രഹ്മ പരം ജ്ഞാനം പരമൈശ്വര്യമേവ ച। തസ്മാത്പരതരം ഭൂതം ബ്രഹ്മണോഽന്യന്ന വിദ്യതേ ।। ൩൯.
പരമബ്രഹ്മവും പരമജ്ഞാനവും പരമാധിപതിയും അവനിൽ തന്നെയാണ്. ബ്രഹ്മത്തിൽക്കാൾ ഉയർന്നതോ അതിനപ്പുറം ഉള്ളതോ ഒന്നുമില്ല.
പരേ സ്ഥിതോ ഹ്യേഷ പരഃ സര്വാര്ഥേഷു തതഃ പരഃ। സംഖ്യാതസ്തു പരോ ബ്രഹ്മാ തസ്യാര്ദ്ധം തു പരാര്ദ്ധതാ ।। ൩൯.
അവൻ പരമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അത്യുത്തമനാണ്, അതിനാൽ അവൻ അതിനപ്പുറത്തുള്ളവനാണ്. സംഖ്യകളിൽ ബ്രഹ്മം ഏറ്റവും വലിയതും, അതിന്റെ പാതി പരാർദ്ധം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സംഖ്യേയം ചാപ്യസംഖ്യേയം സതതം ചാപി തം ത്രികമ്। സംഖ്യേയം സംഖ്യയാ ദൃഷ്ടമപാരാര്ദ്ധാദ്വിഭാഷ്യതേ ।। ൩൯.
ഈ സംഖ്യകൾ എണ്ണാവുന്നതും എണ്ണാനാവാത്തതും ആണ്, ആ ത്രയം എല്ലായ്പ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. എണ്ണാവുന്നത് സംഖ്യയാൽ കാണപ്പെടുന്നു, അത്യുത്തമ പാതിക്കപ്പുറം ഉള്ളത് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
രാശൌ ദൃഷ്ടേ ന സംഖ്യാസ്തി തദസംഖ്യസ്യ ലക്ഷണമ്। ആനന്ത്യം സികതാഖ്യേഷു ദൃഷ്ടവാന് പഞ്ചലക്ഷണമ് ।। ൩൯.
ഒരു കൂമ്പാരം കാണുമ്പോൾ അവിടെ സംഖ്യയില്ല; അതാണ് എണ്ണാനാവാത്തതിന്റെ ലക്ഷണം. മണലിന്റെ കണികകളിൽ അനന്തത കാണാം, അങ്ങനെ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
ഈശ്വരൈസ്തത്പ്രസംഖ്യാതം ശുദ്ധത്വാദ്ദിവ്യദൃഷ്ടിഭിഃ। ഏവം ജ്ഞാനപ്രതിഷ്ഠത്വാത് സര്വ്വം ബ്രഹ്മാനുപശ്യതി ।। ൩൯.
ഭഗവാന്മാരുടെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ, വിശുദ്ധിയാൽ ഇവ സംഖ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം ഉറപ്പായതുകൊണ്ട് എല്ലാം ബ്രഹ്മമായി കാണപ്പെടുന്നു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു തേ സര്വേ നൈമിഷേയാസ്തപസ്വിനഃ। ബാഷ്പപര്യ്യാകുലാക്ഷാസ്തു പ്രഹര്ഷാദ്ഘദ്ഘദസ്വരാഃ ।। ൩൯.
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ, നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ എല്ലാ തപസ്സുകാരുടെയും കണ്ണുകൾ ആനന്ദാശ്രുവിൽ നിറഞ്ഞു, സന്തോഷത്തിൽ അവരുടെ വാക്കുകൾ വിറയലോടെ പുറത്ത് വന്നു.
പപ്രച്ഛുര്മാതരിശ്വാനം സര്വ്വേ തേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। ബ്രഹ്മലോകസ്തു ഭഗവന് യാവന്മാത്രാന്തരഃ പ്രഭോ ।। ൩൯.
അവരിൽ എല്ലാ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്കും മാതരിശ്വാനോടു ചോദിച്ചു: 'ഭഗവാനേ, ബ്രഹ്മലോകത്തിന്റെ അളവു എത്രയാണെന്ന് അറിയാമോ?'
യോജനാഗ്രേണ സംഖ്യാതഃ സാധനം യോജനസ്യ തു। ക്രോശസ്യ ച പരീമാണം ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ ।। ൩൯.
യോജനത്തിന്റെ അളവും, അതിന്റെ ഘടകങ്ങളും, ക്രോഷത്തിന്റെ അളവും ഞാൻ സത്യമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മാതരിശ്വാ വിനീതവാക്। ഉവാച മധുരം വാക്യം യഥാദൃഷ്ടം യഥാക്രമമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട മാതരിശ്വാൻ വിനയപൂർവ്വം, മധുരമായി, കണ്ടതുപോലും ക്രമത്തിൽ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വായുരുവാച।। ഏതദ്വോഽഹം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൃണുധ്വം മേ വിവക്ഷിതമ്। അവ്യക്താദ്വ്യക്തഭാഗോ വൈ മഹാസ്ഥൂലോ വിഭാഷ്യതേ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിങ്ങളെക്കായി ഇതു വിശദീകരിക്കും; എന്റെ ഉദ്ദേശം ശ്രദ്ധിക്കൂ. അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ ഭാഗം മഹത്തായ സ്ഥൂലരൂപം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ദശൈവ മഹതാം ഭാഗാ ഭൂതാദിഃ സ്ഥൂല ഉച്യതേ। ദശഭാഗാധികം ചാപി ഭൂതാദിഃ പരമാണുകഃ ।। ൩൯.
പത്ത് മഹത്തായ ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നത് സ്ഥൂലഭൂതം എന്നു പറയുന്നു; അതിൽ പത്ത് ഭാഗം കൂടുതലുള്ളത് പരമാണുവാണ്.
പരമാണുഃ സുസൂക്ഷ്മസ്തു ബാവഗ്രാഹ്യോ ന ചക്ഷുഷാ। യദഭേദ്യതമം ലോകേ വിജ്ഞേയം പരമാണു തത് ।। ൩൯.
പരമാണു വളരെ സൂക്ഷ്മമാണ്, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാനാവില്ല. ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും വിഭജിക്കാനാവാത്തത് പരമാണു എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്.
ജാലാന്തരഗതം ഭാനോര്യത്സൂക്ഷ്മം ദൃശ്യതേ രജഃ। പ്രഥമം തത്പ്രമാണാനാം പരമാണും പ്രചക്ഷതേ ।। ൩൯.
വലയിൽകൂടി കടന്നുവരുന്ന സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ കാണുന്ന സൂക്ഷ്മമായ പൊടി, അതാണ് പരമാണുവിന്റെ ആദ്യ അളവെന്ന് പറയുന്നു.
അഷ്ടാനാം പരമാണൂനാം സമവായോ യദാ ഭവേത് । ത്രസരേണുഃ സമാഖ്യാതസ്തത്പദ്മരജ ഉച്യതേ ।। ൩൯.
എട്ട് പരമാണുക്കൾ ചേർന്നാൽ അതിനെ ത്രസരേണു എന്നു പറയുന്നു; അതാണ് താമരപ്പൊടി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
ത്രസരേണവശ്ച യേഽപ്യഷ്ടൌ രഥരേണുസ്തു സ സ്മൃതഃ । തേഽപ്യഷ്ടൌ സമവായസ്ഥാ ബാലാഗ്രം തത്സ്മൃതം ബുധൈഃ ।। ൩൯.
എട്ട് ത്രസരേണുക്കൾ ചേർന്നാൽ അതിനെ രഥരേണു എന്നു പറയുന്നു; അതിൽ എട്ട് കൂടി ചേർന്നാൽ അതിനെ ബലാഗ്രം എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.