വൈരാജേഭ്യസ്തഥൈവോര്ദ്ധ്വമന്തരേ ഷഡ്ഗുണേ തതഃ। ബ്രഹ്മലോകഃ സമാഖ്യാതോ യത്ര ബ്രഹ്മാ പുരോഹിതഃ ।। ൩൯.
വൈരാജന്മാരെക്കാൾ മുകളിൽ, ആറ് ഗുണങ്ങളുള്ള ലോകത്തിനുള്ളിൽ, ബ്രഹ്മാവ് മുഖ്യനായ ബ്രഹ്മലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തേ സര്വേ പ്രണവാത്മാനോ ബുദ്ധശുദ്ധതപാസ്തഥാ। ആനന്ദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്യാമൃതത്വഞ്ച ഭജന്ത്യുത ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും പ്രണവസ്വരൂപികളായി, ജ്ഞാനികളും, ശുദ്ധരും, തപസ്സുള്ളവരുമാണ്; ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ച് അവർ അമരത്വം അനുഭവിക്കുന്നു.
ദ്വന്ദ്വൈസ്തേ നാഭിഭൂയന്തേ ഭാവത്രയവിവര്ജ്ജിതാഃ। ആധിപത്യം വിനാ തുല്യാ ബ്രഹ്മണസ്തേ മഹൌജസഃ ।। ൩൯.
അവർ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ കീഴടങ്ങുന്നില്ല, ഭാവത്രയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാണ്; അധികാരമില്ലെങ്കിലും, മഹാശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യരാണ്.
പ്രഭാവവിജയൈശ്വര്യ്യസ്ഥിതിവൈരാഗ്യദര്ശനൈഃ। തേബ്രഹ്മലൌകികാഃ സര്വേ ഗതിം പ്രാപ്യ വിവര്ത്തനീമ് ।। ൩൯.
ശക്തി, വിജയം, ഐശ്വര്യം, സ്ഥിരത, വൈരാഗ്യം, ജ്ഞാനം എന്നിവകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ എല്ലാവരും പരിവർത്തനപരമായ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണാ സഹ ദേവൈശ്ച സമ്പ്രാപ്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ। തപസോഽന്തേ ക്രിയാത്മാനോ ബുദ്ധാവസ്ഥാ മനീഷിണഃ। അവ്യക്തേ സംപ്രലീയന്തേ സര്വേ തേ ക്ഷണദര്ശിനഃ ।। ൩൯.
ബ്രഹ്മാവിനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടെ, പ്രളയം വന്നപ്പോൾ, തപസ്സിന്റെ അവസാനം, പ്രവർത്തിയുള്ളവരും, ജ്ഞാനാവസ്ഥയിലുള്ളവരും, ക്ഷണത്തിൽ കാണുന്നവരും, അവ്യക്തത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
ഇത്യേതദമൃതം ശുക്രം നിത്യമക്ഷയമവ്യയമ്। ദേവര്ഷയോ ബ്രഹ്മസത്രം സനാതനമുപാസതേ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ഈ അമൃതം, ശുദ്ധവും, ശാശ്വതവും, ക്ഷയമില്ലാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്തതുമായത്, ദേവർഷിമാർ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മയാഗത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു.
അപുനര്മാര്ഗഗാദീനാം തേഷാം ചൈവോര്ദ്ധ്വരേതസാമ് । കര്മാഭ്യാസകൃതാ ശുദ്ധിര്വേദാന്തേഷൂപലക്ഷ്യതേ ।। ൩൯.
പുനരാഗമിക്കാത്തവർക്കും, ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായിത്തിനും, വീണ്ടും വീണ്ടും ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ശുദ്ധി, വേദാന്തങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
തത്ര തേഽഭ്യാസിനോ യുക്താഃ പരാം കാഷ്ഠാമുപാസതേ। ഹിത്വാ ശരീരം പാപ്മാനമമൃതത്വായ തേ ഗതാഃ ।। ൩൯.
അവിടെ, അഭ്യാസത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും, യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരായവരും, ശരീരവും പാപവും വിട്ട്, അത്യുത്തമമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തി, അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
വീതരാഗാ ജിതക്രോധാഃ നിര്മോഹാഃ സത്യവാദിനഃ। ശാന്താഃ പ്രണിഹിതാത്മാനോ ദയാവന്തോ ജിതേന്ദ്രിയാഃ ।। ൩൯.
രാഗം വിട്ടവരും, ക്രോധം ജയിച്ചവരും, മോഹം ഇല്ലാത്തവരും, സത്യം പറയുന്നവരും, ശാന്തരും, ആത്മാവിൽ ഏകാഗ്രതയുള്ളവരും, കാരുണ്യവാനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരുമാണ്.
നിഃസങ്ഗാഃ ശുചയശ്ചൈവ ബ്രഹ്മസായുജ്യഗാഃ സ്മൃതാഃ । അകാമയുക്തൈര്യേ വീരാസ്തപോഭിര്ദ്ദഗ്ധകില്ബിഷാഃ। തേഷാമഭ്രംശിനോ ലോകാ അപ്രമേയസുഖാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൩൯.
അസ്വാര്ഥവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവർ ബ്രഹ്മസായുജ്യം പ്രാപിച്ചവരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ആ വീരന്മാർ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ചവരും, അവർക്കുള്ള ലോകങ്ങൾ അക്ഷയവും അളവറ്റ സന്തോഷവും ഉള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏതദ്ബ്രഹ്മപദം ദിവ്യം പരമം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരമ്। ഗത്വാ ന യത്ര ശോചന്തി ഹ്യമരാ ബ്രഹ്മണാ സഹ ।। ൩൯.
ഇതാണ് ദൈവികമായ ബ്രഹ്മപദം, പരമവും പ്രകാശമുള്ളതും ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും. അതിൽ എത്തുന്ന അമരന്മാർക്ക്, ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം വസിച്ച്, ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ഋഷയ ഊചുഃ।। കസ്മാദേഷ പരാര്ദ്ധശ്ച കശ്ചൈഷ പര ഉച്യതേ। ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമസ്തന്നോ നിഗദ സത്തമ ।। ൩൯.
മഹർഷികൾ പറഞ്ഞു: ഈ പരാർദ്ധം എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്? എന്താണ് പരം എന്ന് പറയുന്നത്? ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി ഞങ്ങൾക്കായി വിശദീകരിക്കണമേ.
സൂത ഉവാച।। ശ്രൃണുധ്വം മേ പരാര്ദ്ധഞ്ച പരിസംഖ്യാം പരസ്യ ച। ഏവം ദശ ശതഞ്ചൈവ സഹസ്രഞ്ചൈവ സങ്ഖ്യയാ ।। ൩൯.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഞാൻ പരാർദ്ധവും പരത്തിന്റെ എണ്ണവും വിശദീകരിക്കാം. അങ്ങനെ, പത്ത്, നൂറ്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ എണ്ണത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു.
വിജ്ഞേയമാസഹസ്രന്തു സഹസ്രാണി ദശായുതമ്। ഏകം ശതസഹസ്രന്തു നിയുതം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ ।। ൩൯.
പതിനായിരം ആയിരങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ ആസസഹസ്രം എന്നു അറിയണം. നൂറ് ആയിരം ആയിരങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ, ജ്ഞാനികൾ നിയുതം എന്നു പറയുന്നു.
തഥാ ശതസഹസ്രാണാമര്ബുദം കോടിരുച്യതേ। അര്ബുദം ദശകോട്യസ്തു ഹ്യബ്ജം കോടിശതം വിദുഃ ।। ൩൯.
അങ്ങനെ, നൂറ് ആയിരം ആയിരങ്ങൾ അർബുദം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പത്ത് കോടി അർബുദം, പത്ത് അർബുദം അബ്ജം, നൂറ് കോടി അബ്ജം എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സഹസ്രമപി കോടീനാം ഖര്വമാഹുര്മനീഷിണഃ। ദശകോടിസഹസ്രാണി നിഖര്വമിതി തം വിദുഃ ।। ൩൯.
ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ ഖർവം എന്നു പണ്ഡിതർ പറയുന്നു. പത്ത് ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ നിഖർവം എന്നാണ് അവർ വിളിക്കുന്നത്.
ശതം കോടിസഹസ്രാണാം സങ്കുരിത്യഭിധീയതേ। കോടി സഹസ്ര സ്രാണാം കോടീനാം ദശധാ പുനഃ। ഗുണിതാനി സമുദ്രം വൈ പ്രാഹുഃ സംഖ്യാവിദോ ജനാഃ ।। ൩൯.
നൂറ് ആയിരം കോടി സംഖ്യ ശങ്കു എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ആയിരം കോടി, അതിന് പത്ത് ഇരട്ടി കൂട്ടിയതിനെ സംഖ്യാ വിദഗ്ധർ സമുദ്രം എന്ന് പറയുന്നു.
കോടീനാം സഹസ്രമയുതമിത്യയം മധ്യ ഉച്യതേ। കോടി സഹസ്ര നിയുതാ സ ചാന്ത ഇതി സംജ്ഞിതഃ ।। ൩൯.
ആയിരം കോടി കൂടാതെ ഒരു അയുതം ചേർന്നത് മധ്യമാണ്. നൂറ് ആയിരം കോടി, ഒരു നിയുതം ചേർന്നത് അന്ത്യമാണ്.
കോടികോടിസഹസ്രാണിം പരാര്ദ്ധ ഇതി കീര്ത്യതേ । പരാര്ദ്ധദ്വിഗുണഞ്ചാപി പരമാഹുര്മനീഷിണഃ ।। ൩൯.
നൂറ് ആയിരം കോടി സംഖ്യയെ പരാർദ്ധം എന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ ഇരട്ടിയെ ജ്ഞാനികൾ പരമം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ശതമാഹുഃ പരിദൃഢം സഹസ്രം പരിപദ്മകമ്। വിജ്ഞേയമയുതം തസ്മാന്നിയുതം പ്രയുതം തതഃ ।। ൩൯.
നൂറ് സംഖ്യ പരിദൃഢം എന്നാണു പറയുന്നത്. ആയിരം സംഖ്യ പരിപദ്മം. അതിനുശേഷം അയുതം, പിന്നെ നിയുതം, പിന്നെ പ്രയുതം എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയേണ്ടത്.
അര്ബുദം നിര്ബുദഞ്ചൈവ ഖര്ബുദഞ്ച തതഃ സ്മൃതമ്। ഖര്വഞ്ചൈവ നിഖര്വഞ്ച ശങ്കുഃ പദ്മം തഥൈവ ച ।। ൩൯.
അർബുദം, നിർബുദം, ഖർബുദം, പിന്നെ ഖർവം, നിഖർവം, ശങ്കു, പദ്മം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
സമുദ്രം മധ്യമഞ്ചൈവ പരാര്ദ്ധമപരം തതഃ। ഏവമഷ്ടാദശൈതാനി സ്ഥാനാനി ഗണനാവിധൌ ।। ൩൯.
സമുദ്രം, മധ്യവും, പരാർദ്ധവും, മറ്റ് സംഖ്യകളും ചേർന്ന്, ഈ പതിനെട്ട് പേരുകളും എണ്ണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
ശതാനീതി വിജാനീയാത് സംജ്ഞിതാനി മഹര്ഷിഭിഃ। കല്പസംഖ്യാ പ്രവൃത്തസ്യ പരാര്ദ്ധം ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ് ।। ൩൯.
ഈ നൂറുകൾ മഹർഷികൾ നൽകിയ പേരുകളാണെന്ന് അറിയണം. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു കല്പത്തിന്റെ കാലം പരാർദ്ധം എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
താവച്ഛേഷോഽപി കാലോഽസ്യ തസ്യാന്തേ പ്രതിസൃജ്യതേ। പര ഏഷ പരാര്ദ്ധഞ്ച സംഖ്യാതഃ സംഖ്യയാ മയാ ।। ൩൯.
അവന്റെ കാലം ഇത്രയാണു ശേഷിക്കുന്നത്; അതിന്റെ അവസാനം ലയം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഞാൻ സംഖ്യ പ്രകാരം പറഞ്ഞ പരം, പരാർദ്ധം.
യസ്മാദസ്യ പരം വീര്യം പരമായുഃ പരന്തപഃ। പരാ ശക്തിഃ പരോ ധര്മ്മഃ പരാ വിദ്യാ പരാ ധൃതിഃ ।। ൩൯.
അവന്റെ ശക്തി അത്യുത്തമം, ആയുസ്സ് അത്യുത്തമം, ശക്തിയും ധർമ്മവും ജ്ഞാനവും ധൈര്യവും എല്ലാം അത്യുത്തമം തന്നെയാണ്.
പരം ബ്രഹ്മ പരം ജ്ഞാനം പരമൈശ്വര്യമേവ ച। തസ്മാത്പരതരം ഭൂതം ബ്രഹ്മണോഽന്യന്ന വിദ്യതേ ।। ൩൯.
പരമബ്രഹ്മവും പരമജ്ഞാനവും പരമാധിപതിയും അവനിൽ തന്നെയാണ്. ബ്രഹ്മത്തിൽക്കാൾ ഉയർന്നതോ അതിനപ്പുറം ഉള്ളതോ ഒന്നുമില്ല.
പരേ സ്ഥിതോ ഹ്യേഷ പരഃ സര്വാര്ഥേഷു തതഃ പരഃ। സംഖ്യാതസ്തു പരോ ബ്രഹ്മാ തസ്യാര്ദ്ധം തു പരാര്ദ്ധതാ ।। ൩൯.
അവൻ പരമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അത്യുത്തമനാണ്, അതിനാൽ അവൻ അതിനപ്പുറത്തുള്ളവനാണ്. സംഖ്യകളിൽ ബ്രഹ്മം ഏറ്റവും വലിയതും, അതിന്റെ പാതി പരാർദ്ധം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സംഖ്യേയം ചാപ്യസംഖ്യേയം സതതം ചാപി തം ത്രികമ്। സംഖ്യേയം സംഖ്യയാ ദൃഷ്ടമപാരാര്ദ്ധാദ്വിഭാഷ്യതേ ।। ൩൯.
ഈ സംഖ്യകൾ എണ്ണാവുന്നതും എണ്ണാനാവാത്തതും ആണ്, ആ ത്രയം എല്ലായ്പ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. എണ്ണാവുന്നത് സംഖ്യയാൽ കാണപ്പെടുന്നു, അത്യുത്തമ പാതിക്കപ്പുറം ഉള്ളത് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
രാശൌ ദൃഷ്ടേ ന സംഖ്യാസ്തി തദസംഖ്യസ്യ ലക്ഷണമ്। ആനന്ത്യം സികതാഖ്യേഷു ദൃഷ്ടവാന് പഞ്ചലക്ഷണമ് ।। ൩൯.
ഒരു കൂമ്പാരം കാണുമ്പോൾ അവിടെ സംഖ്യയില്ല; അതാണ് എണ്ണാനാവാത്തതിന്റെ ലക്ഷണം. മണലിന്റെ കണികകളിൽ അനന്തത കാണാം, അങ്ങനെ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
ഈശ്വരൈസ്തത്പ്രസംഖ്യാതം ശുദ്ധത്വാദ്ദിവ്യദൃഷ്ടിഭിഃ। ഏവം ജ്ഞാനപ്രതിഷ്ഠത്വാത് സര്വ്വം ബ്രഹ്മാനുപശ്യതി ।। ൩൯.
ഭഗവാന്മാരുടെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ, വിശുദ്ധിയാൽ ഇവ സംഖ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം ഉറപ്പായതുകൊണ്ട് എല്ലാം ബ്രഹ്മമായി കാണപ്പെടുന്നു.