നിവൃത്തവൃത്തയഃ സര്വേ സ്വസ്ഥാഃ സുമനസസ്തഥാ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ലോകമുത്സൃജ്യ തജ്ജനമ് ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും പ്രവർത്തികൾ വിട്ട്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, സുഖമായി, ആ ലോകം വിട്ട്, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
തതോഽന്യേനൈവ കാലേന നിത്യയുക്താസ്തപസ്വിനഃ। കഥനാച്ചൈവ ധര്മസ്യ തേഷാം തേ ജജ്ഞിരേഽന്വയേ ।। ൩൯.
അതിനുശേഷം, മറ്റൊരു സമയത്ത്, എപ്പോഴും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിന്റെ വിവരണത്തിലൂടെ, അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
ഈഹോത്പന്നാസ്തതസ്തേ വൈ സ്ഥാനാ ആപൂരയന്ത്യുത। ദേവത്വേ ച ഋഷിത്വേ ച മനുഷ്യന്വേ ച സര്വശഃ ।। ൩൯.
അവിടെ ജനിച്ചവർ ദേവത്വത്തിലും ഋഷിത്വത്തിലും മനുഷ്യവംശത്തിലും എല്ലാ നിലകളിലും സ്ഥാനം നിറയ്ക്കുന്നു.
ഏവം ദേവഗണാഃ സര്വേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്ത്യ വൈ। വൈരാജേഷൂപപന്നാസ്തേ ദശ തിഷ്ഠന്ത്യുപപ്ലവാന് ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവഗണങ്ങൾ പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകങ്ങളിൽ ജനിച്ച്, പത്ത് പ്രളയചക്രങ്ങൾ അവിടെ തുടരുന്നു.
പൂര്ണേ പൂര്ണേ തതഃ കല്പേ സ്ഥിത്വാ വൈരാജകേ പുനഃ। ബ്രഹ്മലോകേ വിവര്ത്തംതേ പൂര്വ്വപൂര്വ്വക്രമേണ തു ।। ൩൯.
ഓരോ കല്പവും പൂർത്തിയായപ്പോൾ, വൈരാജലോകത്തിൽ കഴിഞ്ഞ്, അവർ വീണ്ടും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പഴയ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന് ബ്രഹ്മലോകേ തു കല്പേ വൈരാജകേ ഗതേ। വൈരാജം പുനരപ്യേകേ കല്പസ്ഥാനമകല്പയന് ।। ൩൯.
ഈ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വൈരാജകല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ചിലർ വീണ്ടും വൈരാജലോകത്തെയാണ് കല്പസ്ഥാനം ആക്കുന്നത്.
ഏവം പൂര്വ്വാനുപൂര്വ്യേണ ബ്രഹ്മലോകഗതേന വൈ। ഏവം തേഷു വ്യതീതേഷു തപസാ പരികല്പിതേ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്തതേ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തിച്ചവർക്കും, തപസ്സിലൂടെ സ്ഥാപിച്ചവർക്കും, പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം ദേവയുഗാനീഹ വ്യതീതാനി സഹസ്രശഃ। നിധനം ബ്രഹ്മലോകേ തു ഗതാനാമൃഷിഭിഃ സഹ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവയുഗങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ലയിച്ച ഋഷിമാരോടൊപ്പം.
സൂത ഉവാച।. ന ശക്യമാനുപൂര്വേണ തേഷാം വക്തും പ്രവിസ്തരമ്। അനാദിത്വാച്ച കാലസ്യ ഹ്യസം ഖ്യാനാച്ച സര്വശഃ। ഏവമേവ ന സന്ദേഹോ യഥാവത്കഥിതം മയാ ।। ൩൯.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: കാലം ആദിയില്ലാത്തതും, എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷവുമാകയാൽ, അവരുടെ കഥകൾ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ പറഞ്ഞത് യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദുപശ്രുത്യ വാക്യാര്ഥമൃഷയഃ സംശയാന്വിതാഃ। സൂതമാഹുഃ പുരാണജ്ഞം വ്യാസശിഷ്യം മഹാ മതിമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ വാക്കുകളും അർത്ഥവും കേട്ട ശേഷം, സംശയത്തോടെ മഹർഷിമാർ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള സൂതനോടു ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ।। വൈരാജാസ്തേ യദാഹാരാ യത്സത്ത്വാശ്ച യദാശ്രയാഃ। തിഷ്ഠന്തി ചൈവ യത്കാലം തന്നോ ബ്രൂഹി യഥാതഥമ് ।। ൩൯.
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: വൈരാജന്മാർക്ക് എന്താണ് ആഹാരം, അവരുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവർ എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്, എത്രകാലം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
തദുക്തമൃഷിഭിര്വാക്യം ശ്രുത്വാ ലോകാര്ഥതത്ത്വവിത്। സൂതഃ പൌരാണികോ വാക്യം വിനയേനേദമബ്രവീത് ।। ൩൯.
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലോകസത്യങ്ങൾ അറിയുന്ന പുരാണവിദഗ്ധനായ സൂതൻ വിനയപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രാപ്യന്ത തേ സര്വ്വേ ശുദ്ധിശുദ്ധതമാശ്ച യേ। ആഭൂത സംപ്ലവാസ്തത്ര ദശ തിഷ്ഠന്തി തേജനാഃ ।। ൩൯.
അപ്പോൾ അത്യന്തം ശുദ്ധരായ എല്ലാവരും, ശുദ്ധി നേടിയ ശേഷം, സൃഷ്ടികളുടെ ലയത്തിന് ശേഷം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു; അങ്ങനെ പത്ത് പേർ അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സര്വേ സൂക്ഷ്മശരീരാസ്തേ വിദ്വാംസോ ഘനമൂര്ത്തയഃ। സ്ഥിതലോകാസ്ഥിതത്വാച്ച തേഷാം ഭൂതം ന വിദ്യതേ ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും സൂക്ഷ്മശരീരമുള്ളവരും, ജ്ഞാനികളും, ദൃഢമായ രൂപമുള്ളവരുമാണ്; അവരുടെ ലോകങ്ങൾ സ്ഥിരമായതിനാൽ, അവർക്കു ഭൗതികശരീരം ഇല്ല.
ഊചുഃ സനത്കുമാരാദ്യാഃ സിദ്ധാസ്തേ ഥോഗധര്മിണഃ। ഖ്യാതിം നൈമിത്തികീം തേഷാം പര്യ്യായേ സമുപസ്ഥിതേ ।। ൩൯.
സനത്കുമാരനും മറ്റുള്ള സിദ്ധന്മാരും യോഗശക്തിയുള്ളവരുമായവർ പറഞ്ഞു; അവർക്കുള്ള പ്രശസ്തി സമയമെത്തുമ്പോൾ ഉദയിക്കുന്നു.
സ്ഥാനത്യാഗേ മനശ്ചാപി യുഗപത്സംപ്രവര്ത്തതേ। ഊചുഃ സര്വ്വേ തദാന്യോഽന്യം വൈരാജാഞ്ഛുദ്ധബുദ്ധയഃ ।। ൩൯.
അവർ താമസസ്ഥലം വിട്ടപ്പോൾ, അവരുടെ മനസ്സുകൾ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ള വൈരാജന്മാർ പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നു.
ഏവമേവ മഹാഭാഗാഃ പ്രണവം സമ്പ്രവിശ്യ ഹ। ബ്രഹ്മലോകേ പ്രവര്ത്താനസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, മഹാഭാഗന്മാരേ, അവർ പ്രണവത്തിൽ ലയിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗതി.
ഏവമുക്ത്വാ തദാ സര്വേ ബ്രഹ്മാന്തേ വ്യവസായിനഃ। യോജയിത്വാ തദാ സര്വ്വേ വര്ത്തന്തേ യോഗധര്മ്മിണഃ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിവസാവസാനത്തിൽ ഉദ്ദേശത്തോടെ, എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് യോഗധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
തത്രൈവ സമ്പ്രലീയന്തേ ശാന്താ ദീപാര്ചിഷോ യഥാ। ബ്രഹ്മകായമവര്ത്തന്ത പുനരാവൃത്തിദുര്ല്ലഭമ് ।।. ൩൯.
അവിടെ, അവർ ദീപശിഖ പോലെ ശാന്തരായി ലയിക്കുന്നു; അവർ ബ്രഹ്മശരീരം പ്രാപിക്കുന്നു, പിന്നെ തിരിച്ചുവരവ് അത്യന്തം ദുഷ്കരം.
ലോകം തം സമനുപ്രാപ്യ സര്വ്വേ തേ ഭാവനാമയമ്। ആനന്ദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്യ ഹ്യമൃതത്വായ തേ ഗതാഃ ।। ൩൯.
ആ ലോകം പ്രാപിച്ച ശേഷം, അവരൊക്കെയും ധ്യാനസ്വരൂപികളായി, ബ്രഹ്മാനന്ദം അനുഭവിച്ച് അമരത്വത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
വൈരാജേഭ്യസ്തഥൈവോര്ദ്ധ്വമന്തരേ ഷഡ്ഗുണേ തതഃ। ബ്രഹ്മലോകഃ സമാഖ്യാതോ യത്ര ബ്രഹ്മാ പുരോഹിതഃ ।। ൩൯.
വൈരാജന്മാരെക്കാൾ മുകളിൽ, ആറ് ഗുണങ്ങളുള്ള ലോകത്തിനുള്ളിൽ, ബ്രഹ്മാവ് മുഖ്യനായ ബ്രഹ്മലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തേ സര്വേ പ്രണവാത്മാനോ ബുദ്ധശുദ്ധതപാസ്തഥാ। ആനന്ദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്യാമൃതത്വഞ്ച ഭജന്ത്യുത ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും പ്രണവസ്വരൂപികളായി, ജ്ഞാനികളും, ശുദ്ധരും, തപസ്സുള്ളവരുമാണ്; ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ച് അവർ അമരത്വം അനുഭവിക്കുന്നു.
ദ്വന്ദ്വൈസ്തേ നാഭിഭൂയന്തേ ഭാവത്രയവിവര്ജ്ജിതാഃ। ആധിപത്യം വിനാ തുല്യാ ബ്രഹ്മണസ്തേ മഹൌജസഃ ।। ൩൯.
അവർ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ കീഴടങ്ങുന്നില്ല, ഭാവത്രയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാണ്; അധികാരമില്ലെങ്കിലും, മഹാശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യരാണ്.
പ്രഭാവവിജയൈശ്വര്യ്യസ്ഥിതിവൈരാഗ്യദര്ശനൈഃ। തേബ്രഹ്മലൌകികാഃ സര്വേ ഗതിം പ്രാപ്യ വിവര്ത്തനീമ് ।। ൩൯.
ശക്തി, വിജയം, ഐശ്വര്യം, സ്ഥിരത, വൈരാഗ്യം, ജ്ഞാനം എന്നിവകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ എല്ലാവരും പരിവർത്തനപരമായ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണാ സഹ ദേവൈശ്ച സമ്പ്രാപ്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ। തപസോഽന്തേ ക്രിയാത്മാനോ ബുദ്ധാവസ്ഥാ മനീഷിണഃ। അവ്യക്തേ സംപ്രലീയന്തേ സര്വേ തേ ക്ഷണദര്ശിനഃ ।। ൩൯.
ബ്രഹ്മാവിനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടെ, പ്രളയം വന്നപ്പോൾ, തപസ്സിന്റെ അവസാനം, പ്രവർത്തിയുള്ളവരും, ജ്ഞാനാവസ്ഥയിലുള്ളവരും, ക്ഷണത്തിൽ കാണുന്നവരും, അവ്യക്തത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
ഇത്യേതദമൃതം ശുക്രം നിത്യമക്ഷയമവ്യയമ്। ദേവര്ഷയോ ബ്രഹ്മസത്രം സനാതനമുപാസതേ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ഈ അമൃതം, ശുദ്ധവും, ശാശ്വതവും, ക്ഷയമില്ലാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്തതുമായത്, ദേവർഷിമാർ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മയാഗത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു.
അപുനര്മാര്ഗഗാദീനാം തേഷാം ചൈവോര്ദ്ധ്വരേതസാമ് । കര്മാഭ്യാസകൃതാ ശുദ്ധിര്വേദാന്തേഷൂപലക്ഷ്യതേ ।। ൩൯.
പുനരാഗമിക്കാത്തവർക്കും, ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായിത്തിനും, വീണ്ടും വീണ്ടും ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ശുദ്ധി, വേദാന്തങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
തത്ര തേഽഭ്യാസിനോ യുക്താഃ പരാം കാഷ്ഠാമുപാസതേ। ഹിത്വാ ശരീരം പാപ്മാനമമൃതത്വായ തേ ഗതാഃ ।। ൩൯.
അവിടെ, അഭ്യാസത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും, യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരായവരും, ശരീരവും പാപവും വിട്ട്, അത്യുത്തമമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തി, അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
വീതരാഗാ ജിതക്രോധാഃ നിര്മോഹാഃ സത്യവാദിനഃ। ശാന്താഃ പ്രണിഹിതാത്മാനോ ദയാവന്തോ ജിതേന്ദ്രിയാഃ ।। ൩൯.
രാഗം വിട്ടവരും, ക്രോധം ജയിച്ചവരും, മോഹം ഇല്ലാത്തവരും, സത്യം പറയുന്നവരും, ശാന്തരും, ആത്മാവിൽ ഏകാഗ്രതയുള്ളവരും, കാരുണ്യവാനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരുമാണ്.
നിഃസങ്ഗാഃ ശുചയശ്ചൈവ ബ്രഹ്മസായുജ്യഗാഃ സ്മൃതാഃ । അകാമയുക്തൈര്യേ വീരാസ്തപോഭിര്ദ്ദഗ്ധകില്ബിഷാഃ। തേഷാമഭ്രംശിനോ ലോകാ അപ്രമേയസുഖാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൩൯.
അസ്വാര്ഥവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവർ ബ്രഹ്മസായുജ്യം പ്രാപിച്ചവരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ആ വീരന്മാർ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ചവരും, അവർക്കുള്ള ലോകങ്ങൾ അക്ഷയവും അളവറ്റ സന്തോഷവും ഉള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.