പൂര്വം തേ സംപ്രസൂയന്തേ ബ്രഹ്മണോ മനസാ ഇഹ। തതഃ പ്രജാഃ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ജനമേവാശ്രയന്തി തേ ।। ൩൯.
ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ഇവിടം ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ സൃഷ്ടികളെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, അവർ ജനലോകത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
കല്പദാഹപ്രദീപ്തേഷു തദാ കാലേഷു തേഷു വൈ। ഭൂരാ ദിഷു മഹാന്തേഷു ഭൃശം വ്യാപ്തേഷ്വഥാഗ്നിനാ ।। ൩൯.
ആ കാലങ്ങളിൽ, കാലാന്ത്യത്തിലെ അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ, വലിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ, അഗ്നിയാൽ പൂർണ്ണമായി ആകുന്നു.
ശിഖാ സംവര്ത്തകാ ജ്ഞേയാ പ്രാപ്നുവന്തി സദാ ജനാഃ। യാമാദയോ ഗണാഃ സര്വേ മഹര്ലോകനിവാസിനഃ ।। ൩൯.
സംവർത്തക എന്ന് വിളിക്കുന്ന ജ്വാലകളിലാണ് യമാദികൾ ഉൾപ്പെടെ മഹർലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും എത്തുന്നത്.
മഹര്ലോകേഷു ദീപ്തേഷു ജനമേവാശ്രയന്തി തേ। സര്വേ സൂക്ഷ്മശരീരാസ്തേ തത്രസ്ഥാസ്തു ഭവന്തി തേ ।। ൩൯.
മഹർലോകം അഗ്നിയിൽ കത്തുമ്പോൾ, അവരൊക്കെയും ജനലോകത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്; സൂക്ഷ്മശരീരമുള്ളവർ അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുന്നു.
തേഷാം തേ തുല്യസാമര്ഥ്യാസ്തുല്യമൂര്ത്തിധരാസ്തഥാ । ജന ലോകേ വിവര്ത്തന്തേ യാവത്സംപ്ലവതേ ജഗത് ।। ൩൯.
തുല്യശക്തിയും സമാനരൂപവും ഉള്ള അവർ, ലോകം മുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ ജനലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വ്യുഷ്ടായാന്തു രജന്യാം വൈ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തയോനിനഃ। അഹരാദൌ പ്രസൂയന്തേ പൂര്വവത്ക്രമശാസ്ത്വിഹ ।। ൩൯.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമായ ഉത്ഭവം ആയ രാത്രികാലം കഴിഞ്ഞ്, പകലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, അവർ വീണ്ടും പഴയപോലെ ക്രമമായി ജനിക്കുന്നു.
സ്വായമ്ഭുവാദയഃ സര്വേ മരീച്യന്താസ്തു സാധകാഃ। ദേവാസ്തേ വൈ പുനസ്തേഷാം ജായന്തേ നിധനേഷ്വിഹ ।। ൩൯.
സ്വായംഭുവൻ മുതൽ മരീചി വരെ ഉള്ള സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും, ലയകാലത്ത് ഇവരിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
യാമാദയഃ ക്രമേണൈവ കനിഷ്ഠാദ്യാഃ പ്രജാപതേഃ। പൂര്വം പൂര്വം പ്രസൂയന്തേ പശ്ചിമേ പശ്ചചിമാസ്തഥാ। ദേവാന്വയേ ദേവതാ ഹി സപ്ത സമ്ഭൂതയഃ സ്മൃതാഃ। വ്യതീതാഃ കല്യജാസ്തേഷാം തിസ്രഃ ശിഷ്ടാസ്തഥാ പരേ ।। ൩൯.
യമാദികൾ തുടങ്ങി പ്രജാപതിയുടെ ഏറ്റവും ചെറുപ്പവരിൽ നിന്ന് മുതലായാണ് ആദ്യം ജനിക്കുന്നത്; പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ. ദേവന്മാരിൽ ഏഴു ദൈവവംശങ്ങൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവയിൽ, കലിയുഗത്തിൽ ജനിച്ചവർ കഴിഞ്ഞു, ഇനി മൂന്നു വംശങ്ങൾ ശേഷിക്കുന്നു.
ആവര്ത്തമാനാ ദേവാസ്തേ ക്രമേണൈതേ ന സര്വ്വശഃ। ഗത്വാ ജവന്തവീഭാവന്ദശകൃത്വഃ പുനഃ പുനഃ ।। ൩൯.
ഈ ദേവന്മാർ ക്രമത്തിൽ പുനരാവർത്തനം ചെയ്യുന്നു, ഒരുമിച്ച് അല്ല; ജവന്താവസ്ഥയെ പത്ത് പ്രാവശ്യം പ്രാപിച്ച ശേഷം, വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നു.
തതസ്തേ വൈ ഗണാഃ സര്വ്വേ ദൃഷ്ട്വാ ഭാവേഷ്വനിത്യതാമ്। ഭാവിനോഽര്ഥസ്യ ച ബലാത് പുണ്യാഖ്യാതിബലേന ച ।। ൩൯.
പിന്നീട്, എല്ലാ ഭാവങ്ങളിലും അസ്ഥിരത കാണുമ്പോഴും, പുണ്യശക്തിയാലും ഭാവിയിലെ ശക്തിയാലും അവർ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
നിവൃത്തവൃത്തയഃ സര്വേ സ്വസ്ഥാഃ സുമനസസ്തഥാ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ലോകമുത്സൃജ്യ തജ്ജനമ് ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും പ്രവർത്തികൾ വിട്ട്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, സുഖമായി, ആ ലോകം വിട്ട്, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
തതോഽന്യേനൈവ കാലേന നിത്യയുക്താസ്തപസ്വിനഃ। കഥനാച്ചൈവ ധര്മസ്യ തേഷാം തേ ജജ്ഞിരേഽന്വയേ ।। ൩൯.
അതിനുശേഷം, മറ്റൊരു സമയത്ത്, എപ്പോഴും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിന്റെ വിവരണത്തിലൂടെ, അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
ഈഹോത്പന്നാസ്തതസ്തേ വൈ സ്ഥാനാ ആപൂരയന്ത്യുത। ദേവത്വേ ച ഋഷിത്വേ ച മനുഷ്യന്വേ ച സര്വശഃ ।। ൩൯.
അവിടെ ജനിച്ചവർ ദേവത്വത്തിലും ഋഷിത്വത്തിലും മനുഷ്യവംശത്തിലും എല്ലാ നിലകളിലും സ്ഥാനം നിറയ്ക്കുന്നു.
ഏവം ദേവഗണാഃ സര്വേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്ത്യ വൈ। വൈരാജേഷൂപപന്നാസ്തേ ദശ തിഷ്ഠന്ത്യുപപ്ലവാന് ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവഗണങ്ങൾ പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകങ്ങളിൽ ജനിച്ച്, പത്ത് പ്രളയചക്രങ്ങൾ അവിടെ തുടരുന്നു.
പൂര്ണേ പൂര്ണേ തതഃ കല്പേ സ്ഥിത്വാ വൈരാജകേ പുനഃ। ബ്രഹ്മലോകേ വിവര്ത്തംതേ പൂര്വ്വപൂര്വ്വക്രമേണ തു ।। ൩൯.
ഓരോ കല്പവും പൂർത്തിയായപ്പോൾ, വൈരാജലോകത്തിൽ കഴിഞ്ഞ്, അവർ വീണ്ടും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പഴയ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന് ബ്രഹ്മലോകേ തു കല്പേ വൈരാജകേ ഗതേ। വൈരാജം പുനരപ്യേകേ കല്പസ്ഥാനമകല്പയന് ।। ൩൯.
ഈ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വൈരാജകല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ചിലർ വീണ്ടും വൈരാജലോകത്തെയാണ് കല്പസ്ഥാനം ആക്കുന്നത്.
ഏവം പൂര്വ്വാനുപൂര്വ്യേണ ബ്രഹ്മലോകഗതേന വൈ। ഏവം തേഷു വ്യതീതേഷു തപസാ പരികല്പിതേ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്തതേ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തിച്ചവർക്കും, തപസ്സിലൂടെ സ്ഥാപിച്ചവർക്കും, പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം ദേവയുഗാനീഹ വ്യതീതാനി സഹസ്രശഃ। നിധനം ബ്രഹ്മലോകേ തു ഗതാനാമൃഷിഭിഃ സഹ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവയുഗങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ലയിച്ച ഋഷിമാരോടൊപ്പം.
സൂത ഉവാച।. ന ശക്യമാനുപൂര്വേണ തേഷാം വക്തും പ്രവിസ്തരമ്। അനാദിത്വാച്ച കാലസ്യ ഹ്യസം ഖ്യാനാച്ച സര്വശഃ। ഏവമേവ ന സന്ദേഹോ യഥാവത്കഥിതം മയാ ।। ൩൯.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: കാലം ആദിയില്ലാത്തതും, എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷവുമാകയാൽ, അവരുടെ കഥകൾ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ പറഞ്ഞത് യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദുപശ്രുത്യ വാക്യാര്ഥമൃഷയഃ സംശയാന്വിതാഃ। സൂതമാഹുഃ പുരാണജ്ഞം വ്യാസശിഷ്യം മഹാ മതിമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ വാക്കുകളും അർത്ഥവും കേട്ട ശേഷം, സംശയത്തോടെ മഹർഷിമാർ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള സൂതനോടു ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ।। വൈരാജാസ്തേ യദാഹാരാ യത്സത്ത്വാശ്ച യദാശ്രയാഃ। തിഷ്ഠന്തി ചൈവ യത്കാലം തന്നോ ബ്രൂഹി യഥാതഥമ് ।। ൩൯.
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: വൈരാജന്മാർക്ക് എന്താണ് ആഹാരം, അവരുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവർ എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്, എത്രകാലം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
തദുക്തമൃഷിഭിര്വാക്യം ശ്രുത്വാ ലോകാര്ഥതത്ത്വവിത്। സൂതഃ പൌരാണികോ വാക്യം വിനയേനേദമബ്രവീത് ।। ൩൯.
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലോകസത്യങ്ങൾ അറിയുന്ന പുരാണവിദഗ്ധനായ സൂതൻ വിനയപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രാപ്യന്ത തേ സര്വ്വേ ശുദ്ധിശുദ്ധതമാശ്ച യേ। ആഭൂത സംപ്ലവാസ്തത്ര ദശ തിഷ്ഠന്തി തേജനാഃ ।। ൩൯.
അപ്പോൾ അത്യന്തം ശുദ്ധരായ എല്ലാവരും, ശുദ്ധി നേടിയ ശേഷം, സൃഷ്ടികളുടെ ലയത്തിന് ശേഷം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു; അങ്ങനെ പത്ത് പേർ അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
സര്വേ സൂക്ഷ്മശരീരാസ്തേ വിദ്വാംസോ ഘനമൂര്ത്തയഃ। സ്ഥിതലോകാസ്ഥിതത്വാച്ച തേഷാം ഭൂതം ന വിദ്യതേ ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും സൂക്ഷ്മശരീരമുള്ളവരും, ജ്ഞാനികളും, ദൃഢമായ രൂപമുള്ളവരുമാണ്; അവരുടെ ലോകങ്ങൾ സ്ഥിരമായതിനാൽ, അവർക്കു ഭൗതികശരീരം ഇല്ല.
ഊചുഃ സനത്കുമാരാദ്യാഃ സിദ്ധാസ്തേ ഥോഗധര്മിണഃ। ഖ്യാതിം നൈമിത്തികീം തേഷാം പര്യ്യായേ സമുപസ്ഥിതേ ।। ൩൯.
സനത്കുമാരനും മറ്റുള്ള സിദ്ധന്മാരും യോഗശക്തിയുള്ളവരുമായവർ പറഞ്ഞു; അവർക്കുള്ള പ്രശസ്തി സമയമെത്തുമ്പോൾ ഉദയിക്കുന്നു.
സ്ഥാനത്യാഗേ മനശ്ചാപി യുഗപത്സംപ്രവര്ത്തതേ। ഊചുഃ സര്വ്വേ തദാന്യോഽന്യം വൈരാജാഞ്ഛുദ്ധബുദ്ധയഃ ।। ൩൯.
അവർ താമസസ്ഥലം വിട്ടപ്പോൾ, അവരുടെ മനസ്സുകൾ ഒരേസമയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ള വൈരാജന്മാർ പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നു.
ഏവമേവ മഹാഭാഗാഃ പ്രണവം സമ്പ്രവിശ്യ ഹ। ബ്രഹ്മലോകേ പ്രവര്ത്താനസ്തന്നഃ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, മഹാഭാഗന്മാരേ, അവർ പ്രണവത്തിൽ ലയിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗതി.
ഏവമുക്ത്വാ തദാ സര്വേ ബ്രഹ്മാന്തേ വ്യവസായിനഃ। യോജയിത്വാ തദാ സര്വ്വേ വര്ത്തന്തേ യോഗധര്മ്മിണഃ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിവസാവസാനത്തിൽ ഉദ്ദേശത്തോടെ, എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് യോഗധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
തത്രൈവ സമ്പ്രലീയന്തേ ശാന്താ ദീപാര്ചിഷോ യഥാ। ബ്രഹ്മകായമവര്ത്തന്ത പുനരാവൃത്തിദുര്ല്ലഭമ് ।।. ൩൯.
അവിടെ, അവർ ദീപശിഖ പോലെ ശാന്തരായി ലയിക്കുന്നു; അവർ ബ്രഹ്മശരീരം പ്രാപിക്കുന്നു, പിന്നെ തിരിച്ചുവരവ് അത്യന്തം ദുഷ്കരം.
ലോകം തം സമനുപ്രാപ്യ സര്വ്വേ തേ ഭാവനാമയമ്। ആനന്ദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്യ ഹ്യമൃതത്വായ തേ ഗതാഃ ।। ൩൯.
ആ ലോകം പ്രാപിച്ച ശേഷം, അവരൊക്കെയും ധ്യാനസ്വരൂപികളായി, ബ്രഹ്മാനന്ദം അനുഭവിച്ച് അമരത്വത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.