പര്യാസപാരിമാണ്യേന ഭൂര്ലോകഃ സമിതിഃ സ്മൃതഃ । ഭൂമ്യന്തരം യദാദിത്യാദന്തരിക്ഷം ഭുവഃ സ്മൃതമ് ।। ൩൯.
വ്യാപ്തിയിലും അളവിലും ഭൂർലോകം ഭൂമിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഭൂമിക്കും സൂര്യനും ഇടയിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂവഃ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സൂര്യധ്രുവാന്തരം യച്ച സ്വര്ഗലോകോ ദിവഃ സ്മൃതഃ। ധ്രുവാജ്ജനാന്തരം യച്ച മഹര്ലോകസ്തദുച്യതേ ।। ൩൯.
സൂര്യനും ധ്രുവനക്ഷത്രവും ഇടയിലുള്ള പ്രദേശം സ്വർഗ്ഗലോകം, ആകാശം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ധ്രുവനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് ജനലോകം വരെ ഉള്ളിടം മഹർലോകം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
വിഖ്യാതാഃ സപ്തലോകാസ്തു തേഷാം വക്ഷ്യാമി സിദ്ധയഃ। ഭൂര്ലോകവാസിനഃ സര്വേ ഹ്യന്നാദാസ്തു രമാത്മകാഃ ।। ൩൯.
ഏഴു ലോകങ്ങളും പ്രശസ്തമാണ്; അവയുടെ സിദ്ധികൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. ഭൂർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും അന്നം കഴിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
ഭുവേ സ്വര്ഗേ ച യേ സര്വേ സോമപാ ആജ്യപാശ്ച തേ। ചതുര്ഥേ യേഽപി വര്ത്തന്തേ മഹ ര്ലോകം സമാശ്രിതാഃ ।। ൩൯.
ഭൂവിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഉള്ളവർ എല്ലാവരും സോമവും നെയ്യും പാനം ചെയ്യുന്നവരാണ്; നാലാമത്തെ മഹർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
വിജ്ഞേയാ മാനസീ തേഷാം സിദ്ധിര്വൈ പഞ്ചലക്ഷണാ। സദ്യശ്ചോത്പദ്യതേ തേഷാം മനസാ സര്വ്വമീപ്സിതമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ സിദ്ധി മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളതും അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളുള്ളതുമാണ്. അവർക്ക് മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഉടൻ ലഭിക്കുന്നു.
ഏതേ ദൈവാ യജന്തേ വൈ യജ്ഞൈഃ സര്വൈഃ പരസ്പരമ്। അതീതാന് വര്തമാനാംശ്ച വര്ത്തമാനാനനാഗതാന് ।। ൩൯.
ഈ ദൈവികർ പരസ്പരം എല്ലാ യാഗങ്ങളാലും ആരാധിക്കുന്നു; അതിൽ കഴിഞ്ഞവരും ഇപ്പോഴുള്ളവരും വരാനിരിക്കുന്നവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പ്രഥമാനന്തരൈരിഷ്ട്വാ ഹ്യന്തരാഃ സാമ്പ്രതൈഃ പുനഃ। നിവര്ത്തതീത്യാസമ്ബന്ധോഽതീതേ ദേവഗണേ തതഃ ।। ൩൯.
മുൻകാല ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചതിനുശേഷം, ഇടയ്ക്കുള്ള ദേവന്മാരെ ഇപ്പോഴുള്ളവർ വീണ്ടും ആരാധിക്കുന്നു. അതിനാൽ, കഴിഞ്ഞ ദേവന്മാരുമായി ഇനി ബന്ധമില്ല.
വിനിവൃത്താധികാരാണാം സിദ്ധിസ്തേഷാന്തു മാനസീ। തേഷാന്തു മാനസീ ജ്ഞേയാ ശുദ്ധാ സിദ്ധിപരമ്പരാ ।। ൩൯.
അധികാരം അവസാനിച്ചവർക്കു് അവരുടെ സിദ്ധി മനസ്സിലൂടെയാണ്. അവരുടെ സിദ്ധി ശുദ്ധമായതും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളതും ആണ്.
ഉക്താ ലോകാശ്ച ചത്വാരോ ജനസ്യാനുവിധിസ്തഥാ। സമാസേന മയാ വിപ്രാ ഭൂയസ്തം വര്ത്തയാമി വഃ ।। ൩൯.
നാലു് ലോകങ്ങളും ജനലോകത്തിന്റെ അനുക്രമവും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹർഷിമാരേ, ഇതുവരെ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു; ഇനി കൂടുതൽ വിശദമായി പറയും.
വായുരുവാച।। മരീചിഃ കശ്യപോ ദക്ഷോ വസിഷ്ഠശ്ചാങ്ഗിരാ ഭൃഗുഃ। പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ചൈവ ക്രതുരിത്യേവമാദയഃ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞു: മരീചി, കശ്യപ, ദക്ഷ, വസിഷ്ഠ, അങ്കിരാസ്, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു ഇവരാണ് പ്രധാനമുനികൾ.
പൂര്വം തേ സംപ്രസൂയന്തേ ബ്രഹ്മണോ മനസാ ഇഹ। തതഃ പ്രജാഃ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ജനമേവാശ്രയന്തി തേ ।। ൩൯.
ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ഇവിടം ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ സൃഷ്ടികളെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, അവർ ജനലോകത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
കല്പദാഹപ്രദീപ്തേഷു തദാ കാലേഷു തേഷു വൈ। ഭൂരാ ദിഷു മഹാന്തേഷു ഭൃശം വ്യാപ്തേഷ്വഥാഗ്നിനാ ।। ൩൯.
ആ കാലങ്ങളിൽ, കാലാന്ത്യത്തിലെ അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ, വലിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ, അഗ്നിയാൽ പൂർണ്ണമായി ആകുന്നു.
ശിഖാ സംവര്ത്തകാ ജ്ഞേയാ പ്രാപ്നുവന്തി സദാ ജനാഃ। യാമാദയോ ഗണാഃ സര്വേ മഹര്ലോകനിവാസിനഃ ।। ൩൯.
സംവർത്തക എന്ന് വിളിക്കുന്ന ജ്വാലകളിലാണ് യമാദികൾ ഉൾപ്പെടെ മഹർലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും എത്തുന്നത്.
മഹര്ലോകേഷു ദീപ്തേഷു ജനമേവാശ്രയന്തി തേ। സര്വേ സൂക്ഷ്മശരീരാസ്തേ തത്രസ്ഥാസ്തു ഭവന്തി തേ ।। ൩൯.
മഹർലോകം അഗ്നിയിൽ കത്തുമ്പോൾ, അവരൊക്കെയും ജനലോകത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്; സൂക്ഷ്മശരീരമുള്ളവർ അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുന്നു.
തേഷാം തേ തുല്യസാമര്ഥ്യാസ്തുല്യമൂര്ത്തിധരാസ്തഥാ । ജന ലോകേ വിവര്ത്തന്തേ യാവത്സംപ്ലവതേ ജഗത് ।। ൩൯.
തുല്യശക്തിയും സമാനരൂപവും ഉള്ള അവർ, ലോകം മുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ ജനലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വ്യുഷ്ടായാന്തു രജന്യാം വൈ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തയോനിനഃ। അഹരാദൌ പ്രസൂയന്തേ പൂര്വവത്ക്രമശാസ്ത്വിഹ ।। ൩൯.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമായ ഉത്ഭവം ആയ രാത്രികാലം കഴിഞ്ഞ്, പകലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, അവർ വീണ്ടും പഴയപോലെ ക്രമമായി ജനിക്കുന്നു.
സ്വായമ്ഭുവാദയഃ സര്വേ മരീച്യന്താസ്തു സാധകാഃ। ദേവാസ്തേ വൈ പുനസ്തേഷാം ജായന്തേ നിധനേഷ്വിഹ ।। ൩൯.
സ്വായംഭുവൻ മുതൽ മരീചി വരെ ഉള്ള സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും, ലയകാലത്ത് ഇവരിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
യാമാദയഃ ക്രമേണൈവ കനിഷ്ഠാദ്യാഃ പ്രജാപതേഃ। പൂര്വം പൂര്വം പ്രസൂയന്തേ പശ്ചിമേ പശ്ചചിമാസ്തഥാ। ദേവാന്വയേ ദേവതാ ഹി സപ്ത സമ്ഭൂതയഃ സ്മൃതാഃ। വ്യതീതാഃ കല്യജാസ്തേഷാം തിസ്രഃ ശിഷ്ടാസ്തഥാ പരേ ।। ൩൯.
യമാദികൾ തുടങ്ങി പ്രജാപതിയുടെ ഏറ്റവും ചെറുപ്പവരിൽ നിന്ന് മുതലായാണ് ആദ്യം ജനിക്കുന്നത്; പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ. ദേവന്മാരിൽ ഏഴു ദൈവവംശങ്ങൾ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവയിൽ, കലിയുഗത്തിൽ ജനിച്ചവർ കഴിഞ്ഞു, ഇനി മൂന്നു വംശങ്ങൾ ശേഷിക്കുന്നു.
ആവര്ത്തമാനാ ദേവാസ്തേ ക്രമേണൈതേ ന സര്വ്വശഃ। ഗത്വാ ജവന്തവീഭാവന്ദശകൃത്വഃ പുനഃ പുനഃ ।। ൩൯.
ഈ ദേവന്മാർ ക്രമത്തിൽ പുനരാവർത്തനം ചെയ്യുന്നു, ഒരുമിച്ച് അല്ല; ജവന്താവസ്ഥയെ പത്ത് പ്രാവശ്യം പ്രാപിച്ച ശേഷം, വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നു.
തതസ്തേ വൈ ഗണാഃ സര്വ്വേ ദൃഷ്ട്വാ ഭാവേഷ്വനിത്യതാമ്। ഭാവിനോഽര്ഥസ്യ ച ബലാത് പുണ്യാഖ്യാതിബലേന ച ।। ൩൯.
പിന്നീട്, എല്ലാ ഭാവങ്ങളിലും അസ്ഥിരത കാണുമ്പോഴും, പുണ്യശക്തിയാലും ഭാവിയിലെ ശക്തിയാലും അവർ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
നിവൃത്തവൃത്തയഃ സര്വേ സ്വസ്ഥാഃ സുമനസസ്തഥാ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ലോകമുത്സൃജ്യ തജ്ജനമ് ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും പ്രവർത്തികൾ വിട്ട്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, സുഖമായി, ആ ലോകം വിട്ട്, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
തതോഽന്യേനൈവ കാലേന നിത്യയുക്താസ്തപസ്വിനഃ। കഥനാച്ചൈവ ധര്മസ്യ തേഷാം തേ ജജ്ഞിരേഽന്വയേ ।। ൩൯.
അതിനുശേഷം, മറ്റൊരു സമയത്ത്, എപ്പോഴും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിന്റെ വിവരണത്തിലൂടെ, അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
ഈഹോത്പന്നാസ്തതസ്തേ വൈ സ്ഥാനാ ആപൂരയന്ത്യുത। ദേവത്വേ ച ഋഷിത്വേ ച മനുഷ്യന്വേ ച സര്വശഃ ।। ൩൯.
അവിടെ ജനിച്ചവർ ദേവത്വത്തിലും ഋഷിത്വത്തിലും മനുഷ്യവംശത്തിലും എല്ലാ നിലകളിലും സ്ഥാനം നിറയ്ക്കുന്നു.
ഏവം ദേവഗണാഃ സര്വേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്ത്യ വൈ। വൈരാജേഷൂപപന്നാസ്തേ ദശ തിഷ്ഠന്ത്യുപപ്ലവാന് ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവഗണങ്ങൾ പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകങ്ങളിൽ ജനിച്ച്, പത്ത് പ്രളയചക്രങ്ങൾ അവിടെ തുടരുന്നു.
പൂര്ണേ പൂര്ണേ തതഃ കല്പേ സ്ഥിത്വാ വൈരാജകേ പുനഃ। ബ്രഹ്മലോകേ വിവര്ത്തംതേ പൂര്വ്വപൂര്വ്വക്രമേണ തു ।। ൩൯.
ഓരോ കല്പവും പൂർത്തിയായപ്പോൾ, വൈരാജലോകത്തിൽ കഴിഞ്ഞ്, അവർ വീണ്ടും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പഴയ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന് ബ്രഹ്മലോകേ തു കല്പേ വൈരാജകേ ഗതേ। വൈരാജം പുനരപ്യേകേ കല്പസ്ഥാനമകല്പയന് ।। ൩൯.
ഈ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വൈരാജകല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ചിലർ വീണ്ടും വൈരാജലോകത്തെയാണ് കല്പസ്ഥാനം ആക്കുന്നത്.
ഏവം പൂര്വ്വാനുപൂര്വ്യേണ ബ്രഹ്മലോകഗതേന വൈ। ഏവം തേഷു വ്യതീതേഷു തപസാ പരികല്പിതേ। വൈരാജേ തൂപപദ്യന്തേ ദശകൃത്വോ നിവര്ത്തതേ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തിച്ചവർക്കും, തപസ്സിലൂടെ സ്ഥാപിച്ചവർക്കും, പത്ത് പ്രാവശ്യം മടങ്ങി, വൈരാജലോകത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കുന്നു.
ഏവം ദേവയുഗാനീഹ വ്യതീതാനി സഹസ്രശഃ। നിധനം ബ്രഹ്മലോകേ തു ഗതാനാമൃഷിഭിഃ സഹ ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ, ദേവയുഗങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞു, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ലയിച്ച ഋഷിമാരോടൊപ്പം.
സൂത ഉവാച।. ന ശക്യമാനുപൂര്വേണ തേഷാം വക്തും പ്രവിസ്തരമ്। അനാദിത്വാച്ച കാലസ്യ ഹ്യസം ഖ്യാനാച്ച സര്വശഃ। ഏവമേവ ന സന്ദേഹോ യഥാവത്കഥിതം മയാ ।। ൩൯.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: കാലം ആദിയില്ലാത്തതും, എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷവുമാകയാൽ, അവരുടെ കഥകൾ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ പറഞ്ഞത് യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദുപശ്രുത്യ വാക്യാര്ഥമൃഷയഃ സംശയാന്വിതാഃ। സൂതമാഹുഃ പുരാണജ്ഞം വ്യാസശിഷ്യം മഹാ മതിമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ വാക്കുകളും അർത്ഥവും കേട്ട ശേഷം, സംശയത്തോടെ മഹർഷിമാർ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള സൂതനോടു ചോദിച്ചു.