വ്യാഹാരൈസ്ത്രിഭിരേതൈസ്തു ബ്രഹ്മലോകമകല്പയത്। തതോ ഭൂഃ പാര്ഥിവോ ലോക അന്തരിക്ഷം തതോഽഭവത്। തൃതീയം സ്വരിതീത്യുക്തേ ദിവം പ്രാദുര്ബഭൂവ ഹ ।। ൩൯.
ഈ മൂന്ന് ഉച്ചാരണങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മലോകം സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നെ ഭൂലോകം, അതിനുശേഷം അന്തരീക്ഷം, മൂന്നാമത്തെ ഉച്ചാരണത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം ഉദിച്ചു.
സ്വര്ലോകോ വൈ ദിവം ഹ്യേതത്പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതമ്। ഭൂതസ്യാധിപതിശ്ചാഗ്നിസ്തതോ ഭൂതപതിഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൯.
സ്വർലോകം സ്വർഗ്ഗം തന്നെയാണ്, പുരാണങ്ങളിൽ ഇത് ഉറപ്പായി പറയുന്നു. ഭൂലോകത്തിന്റെ അധിപൻ അഗ്നിയാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അഗ്നിയെ ഭൂതപതി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വായുര്ഭുവസ്യാധിപതിസ്തേന വായുര്ഭുവപതിഃ। ഭവ്യസ്യ സൂര്യോഽധിപതിസ്തേന സൂര്യോ ദിവസ്പതിഃ ।। ൩൯.
ഭൂവർലോകത്തിന്റെ അധിപൻ വായുവാണ്, അതിനാൽ വായുവിനെ ഭൂവപതി എന്നും വിളിക്കുന്നു. സ്വർലോകത്തിന്റെ അധിപൻ സൂര്യനാണ്, അതുകൊണ്ട് സൂര്യനെ ദിവസ്പതി എന്നും പറയുന്നു.
മഹേതി വ്യാഹൃതേനൈവം മഹര്ലോകസ്തതോഽഭവത്। വിനിവൃത്താധികാരാണാം ദേവാനാം തത്ര വൈ ക്ഷയഃ ।। ൩൯.
'മഹഃ' എന്ന ഉച്ചരണയാൽ മഹർലോകം ഉദിച്ചു. ദൈവങ്ങൾക്ക് അവരുടെ കര്ത്തവ്യം അവസാനിച്ചാൽ അവിടെയാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്.
ജനസ്തു പഞ്ചമോ ലോകസ്തസ്മാജ്ജായന്തി വൈ ജനാഃ । താസാം സ്വായംഭുവാദ്യാനാം പ്രജാനാം ജനനാജ്ജനഃ ।। ൩൯.
ജനലോകം അഞ്ചാമത്തെ ലോകമാണ്, അവിടുന്നാണ് സകല ജീവികളും ജനിക്കുന്നത്. സ്വായംഭുവനും മറ്റും ജനിപ്പിക്കുന്ന പ്രജകൾക്കായാണ് ഇത് 'ജന' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യാസ്താഃ സ്വായമ്ഭുവാദ്യാ ഹി പുരസ്താത്പരികീര്ത്തിതാഃ। കല്പദഗ്ധേ തദാ ലോകേ പ്രതിഷ്ഠന്തി തദാ തപഃ ।। ൩൯.
സ്വായംഭുവനും മറ്റും ജനിപ്പിച്ച പ്രജകൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, കല്പാന്തത്തിൽ ലോകം നശിക്കുമ്പോൾ അവർ തപോലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ഋഭുഃ സനത്കുമാരാദ്യാ യത്ര സന്ത്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ । തപസാ ഭാവിതാത്മാനസ്തത്ര സന്തീതി വാ തപഃ ।। ൩൯.
അവിടെ തപോലോകത്തിൽ ഋഭുക്കൾ, സനത്കുമാരന്മാർ തുടങ്ങിയവർ, എപ്പോഴും ബ്രഹ്മചാരികളായി, തപസ്സിലൂടെ മനസ്സു ശുദ്ധീകരിച്ചവരായി താമസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ തപോലോകം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സത്യേതി ബ്രഹ്മണഃ ശബ്ദഃ സത്താമാത്രസ്തു സഃ സ്മൃതഃ। ബ്രഹ്മലോകസ്തതഃ സത്യം സപ്തമഃ സ തു ഭാസ്കരഃ ।। ൩൯.
'സത്യം' എന്നത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പേരാണ്, അത് ശുദ്ധമായ സത്ത്വം എന്നാണു കരുതപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, സപ്തമമായ ഏറ്റവും പ്രകാശമുള്ള ലോകം ബ്രഹ്മലോകം അഥവാ സത്യലോകം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഗന്ധര്വാപ്സരസോ യക്ഷാ ഗുഹ്യകാസ്തു സരാക്ഷസാഃ। സര്വഭൂതപിശാചാശ്ച നാഗാശ്ച സഹ മാനുഷൈഃ। സ്വര്ലോകവാസിനഃ സര്വേ ദേവാ ഭുവിനിവാസിനഃ ।। ൩൯.
ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, യക്ഷന്മാർ, ഗുഹ്യകർ, എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും, എല്ലാ ഭൂതപിശാചുകളും, നാഗന്മാർ, മനുഷ്യരോടൊപ്പം — ഇവർ എല്ലാം സ്വർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഭൂലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാരും ഇവരോടൊപ്പം ഉൾപ്പെടുന്നു.
മരുതോ മാതരിശ്വാനോ രുദ്രാ ദേവാസ്തഥാശ്വിനൌ। അനികേതാന്തരിക്ഷാസ്തേ ഭുവര്ലൌക്യാ ദിവൌകസഃ ।। ൩൯.
മാരുതന്മാർ, മാതരിശ്വന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, ദേവന്മാർ — ഇവർക്ക് സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലം ഇല്ല; അവർ അന്തരീക്ഷത്തിലും ഭൂവർലോകത്തിലും സ്വർലോകത്തിലും വസിക്കുന്നു.
ആദിത്യാ ഋഭവോ വിശ്വേ സാധ്യാശ്ച പിതരസ്തഥാ। ഋഷയോഽങ്ഗിരസശ്ചൈവ ഭുവര്ല്ലോകം സമാശ്രിതാഃ ।। ൩൯.
ആദിത്യന്മാർ, ഋഭുക്കൾ, വിശ്വദേവന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, പിതൃകൾ, ഋഷിമാർ, ആംഗിരസന്മാർ — ഇവർ എല്ലാവരും ഭൂവർലോകത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏതേ വൈമാനികാ ദേവാസ്താരാഗ്രഹനിവാസിനഃ। ഇത്യേതേ ക്രമശഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മവ്യാഹാരസമ്ഭവാഃ ।। ൩൯.
നക്ഷത്രങ്ങളിലും ഗ്രഹങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ഈ ദേവന്മാരാണ് വൈമാനികർ. ഇവർ എല്ലാം ക്രമമായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉച്ചാരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവരാണ് എന്ന് ഇതുവരെ വിശദീകരിച്ചു.
ഭൂര്ലോകപ്രഥമാ ലോകാ മഹദന്താശ്ച തേ സ്മൃതാഃ। ആരഭ്യന്തേ തു തന്മാത്രൈഃ ശുദ്ധാസ്തേഷാം പരസ്പരമ് ।। ൩൯.
ഭൂർലോകം തുടങ്ങിയ ലോകങ്ങളും മഹത് എന്നറിയപ്പെടുന്നവയും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അവ സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ശുദ്ധമായവയാണു്, ഓരോന്നും പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമാണ്.
ശുക്രാദ്യാശ്ചാക്ഷുഷാന്താശ്ച യേ വ്യതീതാ ഭുവം ശ്രിതാഃ। മഹര്ലോകശ്ചതുര്ഥസ്തു തസ്മിംസ്തേ കല്പവാസിനഃ ।। ൩൯.
ശുക്രനും ചാക്ഷുഷനും തുടങ്ങിയവരും, ഭൂവിൽ പ്രവേശിച്ചവരും, മഹർലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്നു. ആ മഹർലോകം നാലാമത്തേതാണ്, അവിടെ അവർ ഒരു കല്പകാലം കഴിയുന്നു.
ഭൂര്ലോകപ്രഥമാ ലോകാ മഹദന്താശ്ച യേ സ്മൃതാഃ। താന് സര്വാന് സപ്ത സൂര്യാസ്തേ അര്ച്ചിര്ഭിര്നിദഹന്തി വൈ ।। ൩൯.
ഭൂർലോകം തുടങ്ങി മഹത് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴു ലോകങ്ങളെയും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ തീർത്തും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
മരീചിഃ കശ്യപോ ദക്ഷസ്തഥാ സ്വായമ്ഭുവോഽങ്ഗിരാഃ । ഭൃഗുഃ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുരിത്യേവമാദയഃ ।। ൩൯.
മരീചി, കശ്യപ, ദക്ഷ, സ്വായംഭുവ, അങ്കിരാസ്, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു ഇവരാണ് പ്രധാനമുനികൾ.
പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ വര്ത്തന്തേ തത്ര തൈഃ സഹ। നിഃസത്ത്വാ നിര്മമാശ്ചൈവ തത്ര തേ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ ।। ൩൯.
സകല പ്രജാപതികളും അവരോടൊപ്പം അവിടെ വസിക്കുന്നു. അവിടെ അവർക്ക് ആസക്തിയും മമതയും ഇല്ല; അവർ ഉർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ, അർത്ഥം ശുദ്ധമായവർ.
ഋഭുഃ സനത്കുമാരാദ്യാ വൈരാജ്യാസ്തേ തപോധനാഃ। മന്വന്തരാണാം സര്വേഷാം സാവര്ണാനാം തതഃ സ്മൃതാഃ । ചതുര്ദ്ദശാനാം സര്വേഷാം പുനരാവൃത്തിഹേതവഃ ।। ൩൯.
ഋഭു, സനത്കുമാരൻമാർ തുടങ്ങിയ വൈരാജപുത്രന്മാർ, വലിയ തപസ്സുള്ളവർ, സാവർണിമനുക്കളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിലൊക്കെയും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനാലു് മനുക്കളുടെ ആവർത്തനത്തിന് ഇവരാണ് കാരണം.
യോഗം തപശ്ച സത്യഞ്ച സമാധായ തദാത്മനി। ഷഷ്ഠേ കാലേ നിവര്ത്തന്തേ തത്തദാഹര്വിപര്യയേ ।। ൩൯.
യോഗവും തപസ്സും സത്യവും ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ആറാം കാലഘട്ടത്തിൽ അവർ പിന്മാറുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ പകലും രാത്രിയും മാറുമ്പോൾ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു.
സത്യന്തു സപ്തമോ ലോകോ ഹ്യപുനര്മാര്ഗഗാമിനാമ്। ബ്രഹ്മലോകഃ സമാഖ്യാതോ ഹ്യപ്രതീഘാതലക്ഷണഃ ।। ൩൯.
ഏഴാമത്തെ ലോകം സത്യലോകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പുനർജനനമാർഗത്തിൽ തിരികെ പോവാത്തവർക്ക് അതാണ് ബ്രഹ്മലോകം, തടസ്സം ഇല്ലാത്തതായാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
പര്യാസപാരിമാണ്യേന ഭൂര്ലോകഃ സമിതിഃ സ്മൃതഃ । ഭൂമ്യന്തരം യദാദിത്യാദന്തരിക്ഷം ഭുവഃ സ്മൃതമ് ।। ൩൯.
വ്യാപ്തിയിലും അളവിലും ഭൂർലോകം ഭൂമിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഭൂമിക്കും സൂര്യനും ഇടയിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂവഃ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സൂര്യധ്രുവാന്തരം യച്ച സ്വര്ഗലോകോ ദിവഃ സ്മൃതഃ। ധ്രുവാജ്ജനാന്തരം യച്ച മഹര്ലോകസ്തദുച്യതേ ।। ൩൯.
സൂര്യനും ധ്രുവനക്ഷത്രവും ഇടയിലുള്ള പ്രദേശം സ്വർഗ്ഗലോകം, ആകാശം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ധ്രുവനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് ജനലോകം വരെ ഉള്ളിടം മഹർലോകം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
വിഖ്യാതാഃ സപ്തലോകാസ്തു തേഷാം വക്ഷ്യാമി സിദ്ധയഃ। ഭൂര്ലോകവാസിനഃ സര്വേ ഹ്യന്നാദാസ്തു രമാത്മകാഃ ।। ൩൯.
ഏഴു ലോകങ്ങളും പ്രശസ്തമാണ്; അവയുടെ സിദ്ധികൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. ഭൂർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും അന്നം കഴിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
ഭുവേ സ്വര്ഗേ ച യേ സര്വേ സോമപാ ആജ്യപാശ്ച തേ। ചതുര്ഥേ യേഽപി വര്ത്തന്തേ മഹ ര്ലോകം സമാശ്രിതാഃ ।। ൩൯.
ഭൂവിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഉള്ളവർ എല്ലാവരും സോമവും നെയ്യും പാനം ചെയ്യുന്നവരാണ്; നാലാമത്തെ മഹർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
വിജ്ഞേയാ മാനസീ തേഷാം സിദ്ധിര്വൈ പഞ്ചലക്ഷണാ। സദ്യശ്ചോത്പദ്യതേ തേഷാം മനസാ സര്വ്വമീപ്സിതമ് ।। ൩൯.
അവരുടെ സിദ്ധി മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളതും അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളുള്ളതുമാണ്. അവർക്ക് മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഉടൻ ലഭിക്കുന്നു.
ഏതേ ദൈവാ യജന്തേ വൈ യജ്ഞൈഃ സര്വൈഃ പരസ്പരമ്। അതീതാന് വര്തമാനാംശ്ച വര്ത്തമാനാനനാഗതാന് ।। ൩൯.
ഈ ദൈവികർ പരസ്പരം എല്ലാ യാഗങ്ങളാലും ആരാധിക്കുന്നു; അതിൽ കഴിഞ്ഞവരും ഇപ്പോഴുള്ളവരും വരാനിരിക്കുന്നവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പ്രഥമാനന്തരൈരിഷ്ട്വാ ഹ്യന്തരാഃ സാമ്പ്രതൈഃ പുനഃ। നിവര്ത്തതീത്യാസമ്ബന്ധോഽതീതേ ദേവഗണേ തതഃ ।। ൩൯.
മുൻകാല ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചതിനുശേഷം, ഇടയ്ക്കുള്ള ദേവന്മാരെ ഇപ്പോഴുള്ളവർ വീണ്ടും ആരാധിക്കുന്നു. അതിനാൽ, കഴിഞ്ഞ ദേവന്മാരുമായി ഇനി ബന്ധമില്ല.
വിനിവൃത്താധികാരാണാം സിദ്ധിസ്തേഷാന്തു മാനസീ। തേഷാന്തു മാനസീ ജ്ഞേയാ ശുദ്ധാ സിദ്ധിപരമ്പരാ ।। ൩൯.
അധികാരം അവസാനിച്ചവർക്കു് അവരുടെ സിദ്ധി മനസ്സിലൂടെയാണ്. അവരുടെ സിദ്ധി ശുദ്ധമായതും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളതും ആണ്.
ഉക്താ ലോകാശ്ച ചത്വാരോ ജനസ്യാനുവിധിസ്തഥാ। സമാസേന മയാ വിപ്രാ ഭൂയസ്തം വര്ത്തയാമി വഃ ।। ൩൯.
നാലു് ലോകങ്ങളും ജനലോകത്തിന്റെ അനുക്രമവും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹർഷിമാരേ, ഇതുവരെ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു; ഇനി കൂടുതൽ വിശദമായി പറയും.
വായുരുവാച।। മരീചിഃ കശ്യപോ ദക്ഷോ വസിഷ്ഠശ്ചാങ്ഗിരാ ഭൃഗുഃ। പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ചൈവ ക്രതുരിത്യേവമാദയഃ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞു: മരീചി, കശ്യപ, ദക്ഷ, വസിഷ്ഠ, അങ്കിരാസ്, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു ഇവരാണ് പ്രധാനമുനികൾ.