സമാസേന സമാഖ്യാതോ ഭൂയഃ കിം വര്ത്തയാമി വഃ। യ ഇദം ധാരയേന്നിത്യം ശ്രൃണുയാദ്വാപ്യഭീക്ഷ്ണശഃ । കീര്ത്തനാച്ഛ്രവണാച്ചാപി മഹതീം സിദ്ധിമാപ്നുയാത് ।। ൩൮.
സംഗ്രഹമായി ഞാൻ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞു. ഇനി എന്ത് പറയണം? ആരെങ്കിലും ഇതിനെ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചാലോ, ആവർത്തിച്ച് കേട്ടാലോ, പാരായണം ചെയ്താലോ, കേട്ടാലോ, വലിയ സിദ്ധി നേടും.
വായുരുവാച।। അസാധാരണവൃത്തൈസ്തു ഹുതശേഷാദിഭിര്ദ്വിജൈഃ। ധര്മ്മവൈശേഷികൈശ്ചൈവ ഹ്യാചൂര്ണസൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞു: ഹോമശേഷം തുടങ്ങിയ അപൂർവ്വമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന ദ്വിജന്മാരും, പ്രത്യേക ധർമ്മവും സൂക്ഷ്മദർശനവും ഉള്ളവരും,
തേ ദേവൈഃ സഹ തിഷ്ഠന്തി മഹര്ലോകനിവാസിനഃ। ചതുര്ദ്ദശൈതേ മനവഃ കീര്ത്തിതാഃ കീര്ത്തിവര്ധനാഃ ।। ൩൯.
അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം മഹർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ പതിനാലു മനുക്കളെ ഞാൻ വിവരിച്ചു.
അതീതാ വര്ത്തമാനാശ്ച തഥൈവാനാഗതാശ്ച യേ। ഋഷിഭി ര്ദൈവതൈശ്ചൈവ സഹ ഗന്ധര്വരാക്ഷസൈഃ ।। ൩൯.
കഴിഞ്ഞവരും, ഇപ്പോഴുള്ളവരും, വരാനിരിക്കുന്നവരും, ഋഷിമാരോടും ദേവന്മാരോടും ഗന്ധർവരോടും രാക്ഷസന്മാരോടും കൂടെ,
സര്വ്വേ ഹ്യപി ക്രമാതീതാ മഹര്ലോകം സമാശ്രിതാഃ। ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്വൈശ്യൈര്ധാര്മികൈഃ സഹിതൈഃ സുരാഃ ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും ക്രമമായി കഴിഞ്ഞ്, മഹർലോകത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും വൈശ്യന്മാരും ധാർമ്മിക ദേവന്മാരുമൊപ്പമാണ്.
സര്വ്വേ ഹ്യപി ക്രമാതീതാ മഹര്ലോകം സമാശ്രിതാഃ। ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്വൈശ്യൈര്ധാര്മികൈഃ സഹിതൈഃ സുരാഃ ।। ൩൯.
അവരൊക്കെയും ക്രമമായി കഴിഞ്ഞ്, മഹർലോകത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും വൈശ്യന്മാരും ധാർമ്മിക ദേവന്മാരുമൊപ്പമാണ്.
തൈസ്തഥ്യകാരിഭിര്യുക്തൈഃ ശ്രദ്ധാവദ്ഭിരദര്പിതൈഃ। വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മ്മേഷു ശ്രൌതസ്മാര്ത്തേഷു സംസ്ഥിതൈഃ। വിനിവൃത്താധികാരാസ്തേ യാവന്മന്വന്തരക്ഷയഃ ।। ൩൯.
സത്യനിഷ്ഠരായ, വിശ്വാസമുള്ള, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, വർണ്ണാശ്രമധർമ്മങ്ങളിൽ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായും ആചാരാനുസൃതമായും നിലകൊള്ളുന്നവരോടൊപ്പം, അവരുടെ അധികാരം മന്വന്തരാവസാനം വരെ അവസാനിക്കുന്നു.
.ഋഷയ ഊചുഃ।। മഹര്ലോകേതി യത്പ്രോക്തം മാതരിശ്വംസ്ത്വയാ വിഭോ। പ്രതിലോകേ ച കര്ത്തവ്യമനേകൈഃ സമധിഷ്ഠിതാഃ ।। ൩൯.
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: മഹർലോകം എന്ന് നീ പറഞ്ഞത്, മഹാബലശാലിയായ മാതരിശ്വൻ, ഓരോ ലോകത്തും പലരും അവിടെ സ്ഥാപിതരായി യോജിച്ചിരിക്കുന്നു.
യാവന്തശ്ചൈവ തേ ലോകാ ദഹ്യന്തേ യേ ന തേപ്രഭോ। ഏതന്നഃ കഥയ പ്രീത്യാ ത്വം ഹി വേത്ഥ യഥാ തഥമ് ।। ൩൯.
എത്ര ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അവയിൽ ദഹിക്കപ്പെടാത്തവയെക്കുറിച്ച്, ഭഗവനെ, ദയയോടെ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. നീയാണല്ലോ അതിന്റെ യഥാർത്ഥം അറിയുന്നത്.
ഏവമുക്തസ്തതോ വായുര്മുനിഭിര്വിനയാത്മഭിഃ। പ്രോവാച മധുരം വാക്യം യഥാതത്ത്വേന തത്ത്വവിത് ।। ൩൯.
ഇങ്ങനെ വിനയമുള്ള ഋഷിമാർ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, വായു സത്യമായുള്ളത് മനസ്സിലാക്കി മധുരമായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വായുരുവാച।। ചതുര്ദ്ദശൈവ സ്ഥാനാനി വര്ണിതാനി മഹര്ഷിഭിഃ। ലോകാഖ്യാനി തു യാനി സ്യുര്യേഷു തിഷ്ഠന്തി മാനവാഃ ।। ൩൯.
വായു പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാർ വിവരിച്ച പതിനാലു സ്ഥലങ്ങളാണ് മനുഷ്യർ വസിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ.
സപ്ത തേഷു കൃതാന്യാഹുരകൃതാനി തു സപ്ത വൈ। ഭൂരാദയസ്തു സങ്ഖ്യാതാഃ സപ്ത ലോകാഃ കൃതാസ്ത്വിഹ ।। ൩൯.
അവയിൽ ഏഴു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണെന്ന് പറയുന്നു, ഏഴു സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്തവയും ഉണ്ട്. ഭൂലോകം മുതലായ ഏഴു ലോകങ്ങളാണ് ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവ.
അകൃതാനി തു സപ്തൈവ പ്രാകൃതാനി തു യാനി വൈ। സ്ഥാനാനി സ്ഥാനിഭിഃ സാര്ദ്ധം കൃതാനി തു നിബന്ധനമ് ।। ൩൯.
അവയിൽ ഏഴു സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്തവ പ്രാകൃതലോകങ്ങളാണ്. സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവ അവയുടെ വാസികളോടൊപ്പം അടിസ്ഥാനമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പൃഥിവീം ചാന്തരിക്ഷം ച ദിവ്യം യച്ച മഹഃ സ്മൃതമ്। സ്ഥാനാന്യേതാനി ചത്വാരി സ്മൃതാന്യാര്ണവകാനി ച ।। ൩൯.
ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, സ്വർഗ്ഗം, മഹഃ എന്നറിയപ്പെടുന്നത് — ഈ നാല് സ്ഥലങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളുമായി ചേർന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
ക്ഷയാതിശയയുക്താനി തഥാ യുക്താനി വക്ഷ്യതേ। യാനി നൈമിത്തികാനി സ്യുസ്തിഷ്ഠന്ത്യാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൩൯.
നശ്വരമായതും നശ്വരമല്ലാത്തതും ഇനിയും വിശദീകരിക്കുന്നു. സൃഷ്ടി ലയമുണ്ടാകുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കുന്ന ഇവയാണ് സമയാനുസൃത ലോകങ്ങൾ.
ജനസ്തപശ്ച സത്യഞ്ച സ്ഥാനാന്യേതാനി ത്രീണി തു। ഐകാന്തികാനി സത്ത്വാനി തിഷ്ഠന്തീഹാപ്രസംയമാത് ।। ൩൯.
ജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം — ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളാണ് സ്ഥിരമായവ. അവിടെയുള്ള ജീവികൾ പൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ അവിടെ തുടരുന്നു.
വ്യക്താനി തു പ്രവക്ഷ്യാമി സ്ഥാനാന്യേതാനി സപ്ത വൈ। ഭൂര്ലോകഃ പ്രഥമസ്തേഷാം ദ്വിതീയസ്തു ഭുവഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൯.
ഇനി ഞാൻ പ്രകടമായ ഏഴു ലോകങ്ങൾ പറയുന്നു. അവയിൽ ആദ്യം ഭൂലോകം, രണ്ടാമത്തേത് ഭൂവർലോകം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സ്വസ്തൃതീയസ്തു വിജ്ഞേയശ്ചതുര്ഥോ വൈ മഹഃ സ്മൃതഃ। ജനസ്തു പഞ്ചമോ ലോകസ്തപഃ ഷഷ്ഠോ വിഭാവ്യതേ ।। ൩൯.
മൂന്നാമത്തേത് സ്വർലോകം, നാലാമത്തേത് മഹർലോകം എന്നാണ് പറയുന്നത്. അഞ്ചാമത്തേത് ജനലോകം, ആറാമത്തേത് തപോലോകം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സത്യന്തു സപ്തമോ ലോകോ നിരാലോകസ്തതഃ പരമ്। ഭൂരിതി വ്യാഹൃതേ പൂര്വം ഭൂര്ലോകശ്ച തതോഽഭവത് ।। ൩൯.
ഏഴാമത്തേത് സത്യലോകം, അതാണ് എല്ലാ പ്രകാശത്തിനും അതീതമായത്. ആദ്യം 'ഭൂഃ' എന്ന ശബ്ദം ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു, അതിൽ നിന്നാണ് ഭൂലോകം ഉദിച്ചുവന്നത്.
ദ്വിതീയം ഭുവ ഇത്യുക്ത അന്തരിക്ഷം തതോഽഭവത്। തൃതീയം സ്വരിതീത്യുക്തേ ദിവം പ്രാദുര്ബഭൂവ ഹ ।। ൩൯.
രണ്ടാമത്തേത് 'ഭുവഃ' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, അതിൽ നിന്നാണ് അന്തരീക്ഷം രൂപപ്പെട്ടു. മൂന്നാമത്തേത് 'സ്വഃ' എന്ന് വിളിക്കുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗം ഉദിച്ചു.
വ്യാഹാരൈസ്ത്രിഭിരേതൈസ്തു ബ്രഹ്മലോകമകല്പയത്। തതോ ഭൂഃ പാര്ഥിവോ ലോക അന്തരിക്ഷം തതോഽഭവത്। തൃതീയം സ്വരിതീത്യുക്തേ ദിവം പ്രാദുര്ബഭൂവ ഹ ।। ൩൯.
ഈ മൂന്ന് ഉച്ചാരണങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മലോകം സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നെ ഭൂലോകം, അതിനുശേഷം അന്തരീക്ഷം, മൂന്നാമത്തെ ഉച്ചാരണത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം ഉദിച്ചു.
സ്വര്ലോകോ വൈ ദിവം ഹ്യേതത്പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതമ്। ഭൂതസ്യാധിപതിശ്ചാഗ്നിസ്തതോ ഭൂതപതിഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൯.
സ്വർലോകം സ്വർഗ്ഗം തന്നെയാണ്, പുരാണങ്ങളിൽ ഇത് ഉറപ്പായി പറയുന്നു. ഭൂലോകത്തിന്റെ അധിപൻ അഗ്നിയാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അഗ്നിയെ ഭൂതപതി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വായുര്ഭുവസ്യാധിപതിസ്തേന വായുര്ഭുവപതിഃ। ഭവ്യസ്യ സൂര്യോഽധിപതിസ്തേന സൂര്യോ ദിവസ്പതിഃ ।। ൩൯.
ഭൂവർലോകത്തിന്റെ അധിപൻ വായുവാണ്, അതിനാൽ വായുവിനെ ഭൂവപതി എന്നും വിളിക്കുന്നു. സ്വർലോകത്തിന്റെ അധിപൻ സൂര്യനാണ്, അതുകൊണ്ട് സൂര്യനെ ദിവസ്പതി എന്നും പറയുന്നു.
മഹേതി വ്യാഹൃതേനൈവം മഹര്ലോകസ്തതോഽഭവത്। വിനിവൃത്താധികാരാണാം ദേവാനാം തത്ര വൈ ക്ഷയഃ ।। ൩൯.
'മഹഃ' എന്ന ഉച്ചരണയാൽ മഹർലോകം ഉദിച്ചു. ദൈവങ്ങൾക്ക് അവരുടെ കര്ത്തവ്യം അവസാനിച്ചാൽ അവിടെയാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്.
ജനസ്തു പഞ്ചമോ ലോകസ്തസ്മാജ്ജായന്തി വൈ ജനാഃ । താസാം സ്വായംഭുവാദ്യാനാം പ്രജാനാം ജനനാജ്ജനഃ ।। ൩൯.
ജനലോകം അഞ്ചാമത്തെ ലോകമാണ്, അവിടുന്നാണ് സകല ജീവികളും ജനിക്കുന്നത്. സ്വായംഭുവനും മറ്റും ജനിപ്പിക്കുന്ന പ്രജകൾക്കായാണ് ഇത് 'ജന' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യാസ്താഃ സ്വായമ്ഭുവാദ്യാ ഹി പുരസ്താത്പരികീര്ത്തിതാഃ। കല്പദഗ്ധേ തദാ ലോകേ പ്രതിഷ്ഠന്തി തദാ തപഃ ।। ൩൯.
സ്വായംഭുവനും മറ്റും ജനിപ്പിച്ച പ്രജകൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, കല്പാന്തത്തിൽ ലോകം നശിക്കുമ്പോൾ അവർ തപോലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ഋഭുഃ സനത്കുമാരാദ്യാ യത്ര സന്ത്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ । തപസാ ഭാവിതാത്മാനസ്തത്ര സന്തീതി വാ തപഃ ।। ൩൯.
അവിടെ തപോലോകത്തിൽ ഋഭുക്കൾ, സനത്കുമാരന്മാർ തുടങ്ങിയവർ, എപ്പോഴും ബ്രഹ്മചാരികളായി, തപസ്സിലൂടെ മനസ്സു ശുദ്ധീകരിച്ചവരായി താമസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ തപോലോകം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സത്യേതി ബ്രഹ്മണഃ ശബ്ദഃ സത്താമാത്രസ്തു സഃ സ്മൃതഃ। ബ്രഹ്മലോകസ്തതഃ സത്യം സപ്തമഃ സ തു ഭാസ്കരഃ ।। ൩൯.
'സത്യം' എന്നത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പേരാണ്, അത് ശുദ്ധമായ സത്ത്വം എന്നാണു കരുതപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, സപ്തമമായ ഏറ്റവും പ്രകാശമുള്ള ലോകം ബ്രഹ്മലോകം അഥവാ സത്യലോകം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഗന്ധര്വാപ്സരസോ യക്ഷാ ഗുഹ്യകാസ്തു സരാക്ഷസാഃ। സര്വഭൂതപിശാചാശ്ച നാഗാശ്ച സഹ മാനുഷൈഃ। സ്വര്ലോകവാസിനഃ സര്വേ ദേവാ ഭുവിനിവാസിനഃ ।। ൩൯.
ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, യക്ഷന്മാർ, ഗുഹ്യകർ, എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും, എല്ലാ ഭൂതപിശാചുകളും, നാഗന്മാർ, മനുഷ്യരോടൊപ്പം — ഇവർ എല്ലാം സ്വർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഭൂലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാരും ഇവരോടൊപ്പം ഉൾപ്പെടുന്നു.
മരുതോ മാതരിശ്വാനോ രുദ്രാ ദേവാസ്തഥാശ്വിനൌ। അനികേതാന്തരിക്ഷാസ്തേ ഭുവര്ലൌക്യാ ദിവൌകസഃ ।। ൩൯.
മാരുതന്മാർ, മാതരിശ്വന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, ദേവന്മാർ — ഇവർക്ക് സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലം ഇല്ല; അവർ അന്തരീക്ഷത്തിലും ഭൂവർലോകത്തിലും സ്വർലോകത്തിലും വസിക്കുന്നു.