സ്ഥാവരാദീനി സത്ത്വാനി കല്പേ കല്പേ തഥാ പ്രജാഃ। യഥാര്ത്താവൃതുലിങ്ഗാനി നാനാരൂപാണി പര്യ്യയേ ।। ൩൮.
സ്ഥാവരാദികളായ ജീവികൾ, ഓരോ കാലചക്രത്തിലും, കാലത്തിന്റെ ചക്രത്തിലെ അടയാളങ്ങൾ പോലെ, പലവിധ രൂപങ്ങളിൽ ഓരോ പര്യായത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ദൃശ്യന്തേ താനി താന്യേവ തഥാ ബ്രഹ്മാത്തരാത്രിഷു । പ്രത്യാഹാരേ ച സര്ഗേ ച ഗതിമന്തി ധ്രുവാണി ച ।। ൩൮.
അവയെ തന്നെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രാത്രികളിലും, ലയത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിയുടെയും സമയത്തും, ചലനവും സ്ഥിരതയും ഉള്ളവയായി വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാം.
നിഷ്ക്രമന്തേ വിശന്തേ ച പ്രജാകാരം പ്രജാപതിമ്। ബ്രഹ്മാണം സര്വഭൂതാനി മഹായോഗം മഹേശ്വരമ് ।। ൩൮.
എല്ലാ ജീവികളും സൃഷ്ടിയുടെ അധിപനായ പ്രജാപതിയായ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുകയും അവനിലേക്കു തിരിച്ചു ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അവൻ മഹായോഗിയും മഹേശ്വരനുമാണ്.
സംസ്രഷ്ടാ സര്വഭൂതാനാം കല്പാദിഷു പുനഃ പുനഃ। വ്യക്താ വ്യക്തോ മഹാദേവസ്തസ്യ സര്വമിദം ജഗത് ।। ൩൮.
അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും സൃഷ്ടാവാണ്; ഓരോ കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രകടമായതും അപ്രകടമായതുമായ മഹാദേവൻ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ അവന്റേതാണ്.
യേനൈവ സൃഷ്ടാഃ പ്രഥമം പ്രയാതാ ആപോ ഹി മാര്ഗേണ മഹീതലേഽസ്മിന്। പൂര്വപ്രയാതേന തഥാ ഹ്യപോഽന്യാസ്തേനൈവ തേനൈവ തു സംവ്രജന്തി ।। ൩൮.
ആദ്യം ആരാൽ വെള്ളം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു ഈ ഭൂമിയിൽ ഒരു വഴി കൊണ്ടു എത്തിക്കപ്പെട്ടുവോ, അതേ വഴിയിലാണ് മറ്റുവെള്ളങ്ങൾക്കും മുമ്പത്തെ പോലെ തന്നെ സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
യഥാ ശൂഭേന ത്വശുഭേന ചൈവ തത്രൈവ തത്രൈവ വിവര്ത്തമാനാഃ। മര്ത്യാസ്തു ദേഹാന്തരഭാവിതത്ത്വാദ്രവേര്വശാദൂര്ദ്ധ്വമധശ്ചരന്തി ।। ൩൮.
പുണ്യത്താൽ അല്ലെങ്കിൽ പാപത്താൽ, മനുഷ്യർ അവരുടെ അടുത്ത ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച്, തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി മുകളിലേക്കോ താഴോട്ടോ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
യേ ചാപി ദേവാ മനവഃ പ്രജേശാ അന്യേഽപി യേ സ്വര്ഗഗതാശ്ച സിദ്ധാഃ। സദ്ഭാവിതാഖ്യാതിവശാച്ച ധര്മ്മ്യാഃ പുനര്നിസര്ഗേണ ഭവന്തി സത്ത്വാഃ ।। ൩൮.
ദേവന്മാർ, മനുക്കൾ, സൃഷ്ടിയുടെ അധിപന്മാർ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നവർ, സിദ്ധന്മാർ എന്നിവരും, സത്കർമ്മങ്ങളുടെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ഫലമായി, പുതിയ സൃഷ്ടിയിൽ ജീവികൾ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി കാലമാഭൂതസംപ്ലവമ്। മന്വന്തരാണി യാനി സ്യുര്വ്യാഖ്യാതാനി മയാ ദ്വിജാഃ। സഹ പ്രജ്ഞാനിസര്ഗേണ സഹ ദേവൈശ്ചതുര്ദ്ദശ ।। ൩൮.
ഇനി ഞാൻ ജീവികളുടെ ലയസമയത്തേക്കുള്ള കാലം വിശദീകരിക്കാം; ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ മന്വന്തരങ്ങളും, ജ്ഞാനികളുടെ സൃഷ്ടിയും, പതിനാലു ദേവന്മാരുമൊപ്പമുള്ളവയും.
സ യുഗാഖ്യാ സഹസ്രം തു സര്വാണ്യേവാന്തരാണി വൈ । അസ്യാഃ സഹസ്രേ ദ്വേ പൂര്ണേ നിഃശേഷഃ കല്പ ഉച്യതേ ।। ൩൮.
ആയിരം യുഗങ്ങൾക്കും ഇടവേളകൾക്കും കൂടി, രണ്ട് ആയിരം പൂർത്തിയായാൽ അതിനെ ഒരു പൂർണ്ണ കല്പം എന്നു പറയുന്നു.
ഏതദ്ബ്രാഹ്മമഹോ ജ്ഞേയം തസ്യ സംഖ്യാം നിബോധത। നിമേഷസ്തുല്യ മാത്രാ ഹി കൃതോ ലഘ്വക്ഷരേണ തു ।। ൩൮.
ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്നറിയണം; അതിന്റെ കണക്കു പറയാം: മനുഷ്യന്റെ കണ്ണ് മടക്കുന്നതിന്റെ ദൈർഘ്യമാണ് ഒരു നിമിഷം.
മാനുഷാക്ഷിനിമേഷാസ്തു കാഷ്ഠാ പഞ്ചദശ സ്മൃതാ। ലവഃ ക്ഷണാസ്തു പഞ്ചൈവ വിംശത്കാഷ്ഠാ തു തേ ത്രയഃ ।। ൩൮.
മനുഷ്യന്റെ കണ്ണ് മടക്കുന്നതിൽ പതിനഞ്ച് എണ്ണം ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം; അഞ്ചു ലവകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ക്ഷണം; ഇരുപത് കഷ്ടം വീതം മൂന്ന് കൂട്ടം ചേർന്നാൽ അവയാകുന്നു.
പ്രസ്ഥഃ സപ്തോദകാശ്ചൈവ സാധികാസ്തു ലവഃ സ്മൃതഃ। ലവാസ്ത്രിംശത്കലാ ജ്ഞേയൈ മുഹൂര്തസ്ത്രിംശതഃ കലാഃ ।। ൩൮.
ഏഴ് അളവിന്റെ വെള്ളം ചേർന്നാൽ ഒരു പ്രസ്ഥം; ലവം അതിൽ കുറച്ച് കൂടുതലാണ്. മുപ്പത് ലവം ചേർന്നാൽ ഒരു കല, മുപ്പത് കല ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം.
മുഹൂര്ത്താസ്തു പുനസ്ത്രിംശദഹോരാത്രമിതി സ്ഥിതിഃ। അഹോരാത്രം കലാനാന്തു വ്യധികാനി ശതാനി ഷട് ।। ൩൮.
മുപ്പത് മുഹൂർത്തം ചേർന്നാൽ ഒരു അഹോരാത്രം, അഹോരാത്രത്തിൽ ആറു നൂറ് കല അധികം ഉണ്ട്.
താശ്ചൈവ സംഖ്യായാ ജ്ഞേയം ചന്ദ്രാദിത്യഗതിര്യഥാ। നിമേഷാ ദശ പഞ്ചൈവ കാഷ്ഠാസ്താസ്ത്രിംശതഃ കലാ ।। ൩൮.
ഈ കണക്കുകൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സിലാക്കണം: പതിനഞ്ച് നിമിഷം ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം, മുപ്പത് കഷ്ടം ചേർന്നാൽ ഒരു കല.
ത്രിംശത്കലാ മുഹൂര്ത്തസ്തു ദശഭാഗഃ കലാ സ്മൃതാ। ചത്വാരിംശത്കലാനാന്തു മുഹൂര്ത്ത ഇതി സംജ്ഞതഃ ।। ൩൮.
മുപ്പത് കല ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം; ഒരു കല പത്ത് ഭാഗം ആയി കണക്കാക്കുന്നു; നാല്പത് കല ചേർന്നാൽ അതിനെ മുഹൂർത്തം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
മുഹൂര്ത്താശ്ച ലവാശ്ചാപി പ്രമാണജ്ഞൈഃ പ്രകല്പിതാഃ। തത്സ്ഥാനേ നാമ്ഭസാശ്ചാപി പലാന്യഥ ത്രയോദശ ।। ൩൮.
മുഹൂർത്തങ്ങളും ലവകളും അളവറിയുന്നവർ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ, അവയുടെ സ്ഥാനത്ത് പതിമൂന്ന് പലയിടത്തും വെള്ളം അളക്കുന്നു.
മാഗധേനൈവ മാനേന ജലപ്രസ്ഥോ വിധീയതേ। ഏതേ ചാപ്യുദകപ്രസ്ഥാശ്ചത്വാരോ നാലികോ ധടഃ ।। ൩൮.
മാഗധരുടെ അളവുപ്രകാരം, ഒരു പ്രസ്ഥം വെള്ളം അളക്കുന്നു; അത്തരത്തിൽ നാല് പ്രസ്ഥം ചേർന്നാൽ ഒരു നാളികയും ഘടവും ഉണ്ടാകും.
ഹേമമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രൈ ശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരങ്ഗുലൈഃ. സമാഹനി ച രാത്രൌ ച മുഹൂര്ത്തോ വൈ ദ്വിനാലികൌ ।। ൩൮.
നാലു സ്വർണ്ണമാശയാൽ നാലു വിരൽ നീളത്തിൽ കുഴിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലുള്ള അളവുപ്രകാരം, പകലും രാത്രിയും ചേർന്നാൽ, രണ്ടു നാളിക ഉപയോഗിച്ച് ഒരു മുഹൂർത്തം അളക്കുന്നു.
രവേര്ഗതിവിശേഷേണ സര്വേഷു നൃഷു നിത്യശഃ। അധികം ഷട് ശതം പഞ്ചൈവ കാഷ്ഠാസ്താസ്ത്രിംശതഃ കലാ ।। ൩൮.
സൂര്യന്റെ പ്രത്യേകമായ ചലനത്താൽ, എല്ലായിടത്തുമുള്ള മനുഷ്യരിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും ആറുനൂറ് അഞ്ചു കാശ്ഠകളും അതിനൊപ്പം മുപ്പത് കലകളും ഉണ്ടാകുന്നു.
തദഹര്മാനുഷം ജ്ഞേയം നാക്ഷത്രന്തു ദശാധികമ്। സാവനേന തു മാസേന ഹ്യബ്ദോഽയം മാനുഷഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൮.
അത് മനുഷ്യരുടെ ഒരു ദിവസം ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, നക്ഷത്രദിനം അല്ല; അതിൽ പത്ത് കൂടി ചേർക്കണം. സാവനമാസം പ്രകാരം, ആ വർഷം മനുഷ്യവർഷം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഏതദ്ദിവ്യമഹോരാത്രമിതി ശാസ്ത്രവിനിശ്ചയഃ। അഹ്നാഽനേന തു യാ സംഖ്യാ മാസര്ത്വയനവാര്ഷികീ ।। ൩൮.
ഇതാണ് ദൈവികമായ ദിവസം-രാത്രി എന്ന് ശാസ്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദിവസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാസങ്ങൾ, ঋതുക്കൾ, വർഷങ്ങൾ എന്നിവയുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
തദാ ബദ്ധമിദം ജ്ഞാനം സംജ്ഞാ യാ ഹ്യുപലക്ഷ്യതാമ്। കലാനാം സുപരീമാണാത്കാല ഇത്യഭിധീയതേ ।। ൩൮.
ഇങ്ങനെ ഈ അറിവ് ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ പേരും ശ്രദ്ധിക്കണം. കലകളുടെ കൃത്യമായ അളവിൽ നിന്നാണ് സമയത്തിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.
യദഹര്ബ്രഹ്മണഃ പ്രോക്തം ദിവ്യാ കോടീ തു തത് സ്മൃത। ശതാനാഞ്ച സഹസ്രാണി ദശദ്വിഗുണതാനി ച। നവതിഞ്ച സഹസ്രാണി തഥൈവാന്യാനി യാനി തു ।। ൩൮.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിവസം എന്ന് പറഞ്ഞത് ദൈവിക കോടികളായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം, നൂറുകണക്കിന് ആയിരങ്ങൾ, പത്ത് ഇരട്ടി, ഒപ്പം തൊണ്ണൂറായിരം എന്നിവയും, മറ്റും കൂടിയുള്ളത്.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു ഋഷയോ വിസ്മയം പരമാദ്ഭുതമ്। സംസ്ഥാസമ്ഭജനം ജ്ഞാനമപൃച്ഛന്നന്തരന്തദാ ।। ൩൮.
ഇത് കേട്ട ശേഷം, മഹർഷിമാർ അത്ഭുതംകൊണ്ടു വിസ്മയിച്ചു; അവർ പിന്നെ സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമവും ഉത്ഭവവും കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ചോദിച്ചു.
സംപ്ലാവനസ്യ കാലന്തു മാനുഷേണൈവ സമ്മതമ്। മാനേന ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ സംക്ഷേപാര്ഥപദാക്ഷരമ് ।। ൩൮.
മനുഷ്യരുടെ അളവിൽ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രളയകാലത്തെ കുറിച്ച്, സാരാംശമായും അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകളിൽ ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തേഷാം ശ്രുത്വാ സ ദേവസ്തു വായുര്ലോകഹിതേ രതഃ। സംക്ഷേപാദ്ദിവ്യചക്ഷുഷ്മാന് പ്രോവാച ഭഗവാന് പ്രഭുഃ ।। ൩൮.
അവരുടെ ചോദ്യം കേട്ട ശേഷം, ലോകക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ദേവനായ വായു, ദൈവദൃഷ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ, സംക്ഷിപ്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഏതേ രാത്ര്യഹനീ പൂര്വം കീര്ത്തിതേ ത്വിഹ തൌകികേ। താസാം സങ്ഖ്യായ വര്ഷാഗ്രം ബ്രാഹ്യം വക്ഷ്യാമ്യഹഃക്ഷയേ ।। ൩൮.
ഈ ദിവസം-രാത്രികൾ മുമ്പ് ഇവിടെ മനുഷ്യരുടെ അർത്ഥത്തിൽ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു; അവയുടെ എണ്ണത്തിന്, ദിവസത്തിന്റെ അവസാനം വരുന്ന വർഷം ഞാൻ പറയും.
കോടിശതാനി ചത്വാരി വര്ഷാണി മാനുഷാണി തു। ദ്വാത്രിംശച്ച തഥാ കോട്യഃ സങ്ഖ്യാതാഃ സങ്ഖ്യയാ ദ്വിജൈഃ ।। ൩൮.
നാലുനൂറ് കോടി മനുഷ്യവർഷങ്ങളും, അതോടൊപ്പം മുപ്പത്തിരണ്ട് കോടി വർഷങ്ങളും, ഈ സംഖ്യ ദ്വിജന്മാർ കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു.
തഥാ ശതസഹസ്രാണി ഏകോനനവതിഃ പുനഃ। ആശീതിശ്ച സഹസ്രാണി ഏഷ കാലഃ പ്ലവസ്യ തു ।। ൩൮.
അതുപോലെ, തൊണ്ണൂറ്റൊൻപത് ലക്ഷം വർഷങ്ങളും, എൺപതിനായിരം വർഷങ്ങളും കൂടി; ഇതാണ് പ്രളയത്തിന്റെ കാലം.
മാനുഷാഖ്യേണ സങ്ഖ്യാതഃ കാലോ ഹ്യാഭൂതസംപ്ലവഃ। സപ്ത സൂര്യ്യാസ്തദാഽഗ്രേഷു തദാ ലോകേഷു തേഷു വൈ ।। ൩൮.
മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം ഇതാണ് മൂലപ്രളയത്തിന്റെ സമയം; അപ്പോൾ ആ ലോകങ്ങളിൽ ഏഴു സൂര്യന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.