ദ്വീപാശ്ച പര്വതാശ്ചൈവ വര്ഷാണ്യഥ മഹോദധിഃ। സര്വ്വം തദ്ഭസ്മസാച്ചക്രേ സര്വ്വാത്മാ പാവകസ്തു സഃ ।। ൩൮.
ദ്വീപുകളും പർവതങ്ങളും ദേശങ്ങളും മഹാസമുദ്രവും—ഇവയെല്ലാം ആ സർവ്വവ്യാപിയായ അഗ്നി പൂർണ്ണമായും ചാരമാക്കുന്നു.
സമുദ്രേഭ്യോ നദീഭ്യശ്ച പാതാലേഭ്യശ്ച സര്വതഃ। പിബന്നപഃ സമിദ്ധോഽഗ്നിഃ പൃഥിവീമാശ്രിതോ ജ്വലന് ।। ൩൮.
ഭൂമിയിൽ തങ്ങുന്ന ആ ജ്വലിച്ച അഗ്നി, സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും നദികളിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളവും പാതാളങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളവും എല്ലായിടത്തുനിന്നും കുടിച്ചുതീർക്കുന്നു.
തതഃ സംവര്ത്തകഃ ശൈലാനതിക്രമ്യ മഹാംസ്തഥാ। ലോകാന് സംഹരതേ ദീപ്തോ ഘോരഃ സംവര്ത്തകോഽനലഃ ।। ൩൮.
പിന്നീട് ആ ഭയങ്കരമായ ജ്വലിച്ച സംവർത്തകാഗ്നി, വലിയ പർവതങ്ങളെ പോലും കടന്ന് ലോകങ്ങളെ അകത്തെടുക്കുന്നു.
തതഃ സ പൃഥിവീം ഭിത്ത്വാ രസാതലമശോഷയത്। നിര്ദഹ്യ താംസ്തു പാതാലാന്നാഗലോകമഥാദഹത് ।। ൩൮.
അപ്പോൾ അഗ്നി ഭൂമിയെ തുളച്ച്, താഴെയുള്ള പ്രദേശം ഉണങ്ങിക്കുന്നു; അവിടത്തെ പാതാളങ്ങൾ കത്തിച്ചശേഷം, നാഗലോകവും കത്തിക്കുന്നു.
അധസ്താത്പൃഥിവീം ദഗ്ധ്വാ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വം സ ദഹതേ ദിവമ്। യോജനാനാം സഹസ്രാണി ഹ്യയുതാന്യര്ബുദാനി ച ।। ൩൮.
ഭൂമിയെ താഴെ കത്തിച്ചശേഷം, അഗ്നി മുകളിൽ സ്വർഗ്ഗത്തെയും കത്തിക്കുന്നു; ആയിരക്കണക്കിന്, പതിനായിരക്കണക്കിന്, കോടിക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ അഗ്നി വ്യാപിക്കുന്നു.
ഉദതിഷ്ഠഞ്ഛിഖാസ്തസ്യ ബഹ്വയഃ സംവര്ത്തകസ്യ തു। ഗന്ധര്വാംശ്ച പിശാചാംശ്ച സമഹോരഗരാക്ഷസാന് । തദാ ദഹതി സന്ദീപ്തോ ഗോലകം ചൈവ സര്വ്വശഃ ।। ൩൮.
ആ സംവർത്തകാഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ പലദിശകളിലേക്കും ഉയരുന്നു; അപ്പോൾ ഗന്ധർവന്മാരെയും പിശാചുകളെയും മഹാനാഗന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും, മുഴുവൻ ലോകഗോളത്തെയും അഗ്നി കത്തിക്കുന്നു.
ഭൂര്ലോകന്തു ഭുവര്ലോകം സ്വര്ലോകഞ്ച മഹസ്തഥാ। ഘോരം ദഹതി കാലാഗ്നിരേവം ലോകചതുഷ്ടയമ് ।। ൩൮.
ഇങ്ങനെ, കാലാഗ്നി ഭൂർലോകം, ഭുവർലോകം, സ്വർലോകം, മഹർലോകം എന്നിങ്ങനെ നാലു ലോകങ്ങളെയും ഭയങ്കരമായി കത്തിക്കുന്നു.
വ്യാപ്തേഷു തേഷു ലോകേഷു തിര്യഗൂര്ദ്ധ്വമഥാഗ്നിനാ। തത്തേജഃ സമനുപ്രാപ്തം കൃത്സ്നം ജഗദിദം ശനൈഃ। അയോഗുഡനിഭം സര്വ്വം തദാ ഹ്യേവം പ്രകാശതേ ।। ൩൮.
ലോകങ്ങൾ അഗ്നിയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രകാശം ഈ സർവ്വജഗത്തെയും ക്രമേണ ആവർണ്ണിക്കുന്നു; അപ്പോൾ എല്ലാം ഇരുമ്പ് കട്ടിപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
തതോ ഗജകുലാകാരാസ്തഡിദ്ഭി സമലംകൃതാഃ। ഉത്തിഷ്ഠന്തി തദാ ഘോരാ വ്യോമ്നി സംവര്ത്തകാ ഘനാഃ ।। ൩൮.
അപ്പോൾ ആകാശത്ത്, ആനക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെയുള്ള, മിന്നലാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭയങ്കരമായ സംവർത്തകമേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു വരുന്നു.
കേചിന്നീലോത്പലശ്യാമാഃ കേചിത്കുമുദസന്നിഭാഃ। കേചിദ്വൈഢൂര്യസംകാശാ ഇന്ദ്രനീലനിഭാഽപരേ ।। ൩൮.
ചില മേഘങ്ങൾ നീലതാമരപോലെ ഇരുണ്ടവയും, ചിലത് വെള്ളതാമരപോലെയും, ചിലത് വൈഡൂര്യമണിപോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ ഇന്ദ്രനീലപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ശങ്ഖകുന്ദനിഭാശ്ചാന്യേ ജാത്യഞ്ജനനിഭാസ്തഥാ । ധൂമ്ര വര്ണാ ഘനാഃ കേചിത്കേചിത്പീതാഃ പയോധരാഃ ।। ൩൮.
ചില മേഘങ്ങൾ ശംഖും കുണ്ടുംപോലെയും, ചിലത് കാട്ടുപച്ചപ്പൊടിപോലെയും, ചിലത് പുകനിറമുള്ളവയും, മറ്റൊന്നുകൾ മഞ്ഞനിറമുള്ള വെള്ളമുള്ളവയും ആണ്.
കേചിദ്രാസഭവര്ണാഭാ ലാക്ഷാരക്തനിഭാസ്തഥാ। മനഃശിലാഭാസ്ത്വപരേ കപോതാഭാസ്തഥാമ്ബുദാഃ ।। ൩൮.
ചില മേഘങ്ങൾ കഴുതയുടെ നിറംപോലെയും, ചിലത് ലക്ഷരക്തംപോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ മനശ്ശിലപോലെയും, ചിലത് പ്രാവിന്റെ നിറമുള്ളവയും ആണ്.
ഇന്ദ്രഗോപനിഭാഃ കേചിദുത്തിഷ്ഠന്തി ഘനാ ദിവി। കേചിത്പുരധരാകാരാഃ കേചിദ്ഗജകുലോപമാഃ ।। ൩൮.
ചില മേഘങ്ങൾ ഇന്ദ്രഗോപപുഴുവിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് നഗരഭിത്തിപോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ ആനക്കൂട്ടംപോലെയും ആകാശത്ത് ഉയരുന്നു.
കേ ചിത്പര്വതസംകാശാഃ കേചിത്സ്ഥലനിഭാ ഘനാഃ। കുണ്ഡാഗാരനിഭാഃ കേചിത്കേചിന്മീനകുലോപമാഃ ।। ൩൮.
ചില മേഘങ്ങൾ പർവതംപോലെയും, ചിലത് സമതലപ്രദേശംപോലെയും, ചിലത് വലിയ മണ്ഡപംപോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ മീൻകൂട്ടംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ബഹുരൂപാ ഘോരരൂപാ ഘോരസ്വരനിനാദിനഃ। തദാ ജലധരാഃ സര്വേ പൂരയന്തി നഭഃസ്ഥലമ് ।। ൩൮.
അപ്പോള് ആകാശം മുഴുവന് ഭയാനകമായ രൂപങ്ങളുമായി, ഭയങ്കരമായ ശബ്ദങ്ങളോടെ, ആ മേഘങ്ങള് നിറച്ചു കിടക്കുന്നു.
തതസ്തേ ജലദാ ഘോരാ നവീനാ ഭാസ്കരാത്മികാഃ। സപ്തധാ സംവൃതാത്മാനസ്തമഗ്നിം ശമയന്ത്യുത ।। ൩൮.
അപ്പോള് പുതിയതായി ഉരുത്തിരിഞ്ഞ, സൂര്യന്റെ ശക്തിയുള്ള ആ ഭയങ്കരമായ മേഘങ്ങള് ഏഴുവിധങ്ങളായി രൂപം കൊണ്ടു, ഇരുട്ടും അഗ്നിയും അകറ്റുന്നു.
തതസ്തേ ജലദാ വര്ഷം മുഞ്ചന്തി ച മഹോദ്യമമ്। സുഘോരമശിവം സര്വ്വം നാശയന്തി ച പാവകമ് ।। ൩൮.
അതിനുശേഷം ആ മേഘങ്ങള് വലിയ ശക്തിയോടെ, അത്യന്തം ഭയാനകവും അശുഭവുമായ മഴ പെയ്യിച്ചു, അഗ്നിയെ മുഴുവനും അണച്ചു കളയുന്നു.
പ്രവൃഷ്ടൈശ്ച തഥാത്യര്ഥം വാരിഭിഃ പൂര്യ്യതേ ജഗത്। അദ്ഭിസ്തേജോഽഭിഭൂതഞ്ച തദാഗ്നിഃ പ്രാവിശത്യപഃ ।। ൩൮.
അങ്ങനെ അതിവേഗം മഴ പെയ്യുമ്പോള്, ലോകം വെള്ളം കൊണ്ട് നിറയുന്നു; വെള്ളം അഗ്നിയെ കീഴടക്കി, അഗ്നി വെള്ളത്തിനുള്ളില് ലയിക്കുന്നു.
നഷ്ടേ ചാഗ്നൌ വര്ഷശതേ പയോദാഃ പാകസമ്ഭവാഃ। പ്ലാവയന്തി ജഗത്സര്വം ബൃഹജ്ജാലപരിസ്രവൈഃ ।। ൩൮.
ഒരു നൂറ് വര്ഷം മഴ പെയ്ത് അഗ്നി നശിച്ചശേഷം, ചൂടില് നിന്നു ജനിച്ച മേഘങ്ങള് വലിയ ഒഴുക്കുകളിലൂടെ ലോകം മുഴുവന് വെള്ളം കൊണ്ട് മൂടുന്നു.
ധാരാഭിഃ പൂരയന്തീമം ചോദ്യമാനാഃ സ്വയമ്ഭുവാ। അന്യേ തു സലിലൌഘൈസ്തു വേലാമഭിഭവന്ത്യപി। സാദ്രിര്ദ്വീപാന്തരം പൃഥ്വീ ഹ്യദ്ഭിഃ സംഛാദ്യതേ തദാ ।। ൩൮.
സ്വയംഭുവായ ദൈവം പ്രേരിപ്പിച്ച് ചില മേഘങ്ങള് ഈ ലോകം ഒഴുക്കുകളാല് നിറയ്ക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവ വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളാല് തീരങ്ങള് കടന്ന് ഒഴുകുന്നു; അപ്പോള് പര്വ്വതങ്ങളും ദ്വീപുകളും ഉള്പ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവന് വെള്ളം കൊണ്ട് മൂടപ്പെടുന്നു.
തസ്യ വൃഷ്ട്യാ ച തോയം തത്സര്വ്വം ഹി പരിമണ്ഡിതമ്। പ്രവിശത്യുദധൌ വിപ്രാഃ പീതം സൂര്യ്യസ്യ രശ്മിഭിഃ ।। ൩൮.
ആ മഴകൊണ്ടു, ആ വെള്ളം എല്ലാം ചുറ്റും പരന്നതായി, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങള് കുടിച്ചെടുത്ത ശേഷം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകി ചേരുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
ആദിത്യരശ്മിഭിഃ പീതം ജലമഭ്രേഷു തിഷ്ഠതി। പുനഃ പതതി തദ്ഭൂമൌ തേന പൂര്യ്യന്തി ചാര്ണവാഃ ।। ൩൮.
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങള് കുടിച്ച വെള്ളം മേഘങ്ങളില് നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുന്നു, അതിനാല് സമുദ്രങ്ങള് നിറയുന്നു.
തതഃ സമുദ്രാഃ സ്വാം വേലാം പരിക്രാമന്തി സര്വ്വശഃ। പര്വ്വതാശ്ച വിശീര്യ്യന്തേ മഹീ ചാപ്സു നിമജ്ജതി ।। ൩൮.
അതിനുശേഷം സമുദ്രങ്ങള് എല്ലായിടത്തും അവരുടെ അതിര് കടന്ന് ഒഴുകുന്നു; പര്വ്വതങ്ങള് തകര്ന്നു വീഴുന്നു, ഭൂമി വെള്ളത്തില് മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
തതസ്തു സഹസോദ്ഭ്രാന്തഃ പയോദാംസ്താന്നഭസ്തലേ। സംവേഷ്ടയതി ഘോരാത്മാ ദിവി വായുഃ സമന്തതഃ ।। ൩൮.
അതിനുശേഷം, വലിയ ശക്തിയോടെ, ഭയാനകസ്വഭാവമുള്ള വായു ആകാശത്ത് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ആ മേഘങ്ങളെ എല്ലായിടത്തും ചുറ്റി പിടിക്കുന്നു.
തസ്മിന്നേകാര്ണവേ ഘോരേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ। പൂര്ണേ യുഗസഹസ്രേ വൈ നിഃശേഷഃ കല്പ ഉച്യതേ ।। ൩൮.
ആ ഭയാനകമായ ഏകസമുദ്രത്തില്, ചലനവും അചലനവുമായ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോള്യും, ആയിരം യുഗങ്ങള് പൂര്ത്തിയായപ്പോളും, അതാണ് ഒരു കല്പത്തിന്റെ പൂര്ണ്ണ പ്രളയം എന്നു പറയുന്നു.
അഥാമ്ഭസാ വൃതേ ലോകേ പ്രാഹുരേകാര്ണവം ബുധാഃ। അഥ ഭൂമിതലം ഖഞ്ച വായുശ്ചൈകാര്ണവേ തദാ। നഷ്ടേ ഭാവേഽവലീനം തത്പ്രാജ്ഞായത ന കിഞ്ചന ।। ൩൮.
അപ്പോള് ലോകം വെള്ളം കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടപ്പോള്, ജ്ഞാനികള് അതിനെ ഏകസമുദ്രം എന്നു വിളിക്കുന്നു; അപ്പോള് ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലവും ആകാശവും വായുവും ആ സമുദ്രത്തിനുള്ളിലായിരിക്കും; എല്ലാം നശിച്ചപ്പോള് ഒന്നും പ്രകടമല്ലെന്ന് ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു.
പാര്ഥിവാസ്ത്വഥ സാമുദ്രാ ആപോ ഹൈമാശ്ച സര്വ്വശഃ। പ്രസരന്ത്യോ വ്രജന്ത്യേകം സലിലാഖ്യാം ഭജന്ത്യുത ।। ൩൮.
അതിനുശേഷം, ഭൂമിയിലെ, സമുദ്രത്തിലെ, സ്വര്ണ്ണം നിറഞ്ഞ വെള്ളങ്ങള് എല്ലാം വ്യാപിച്ചു, ഒറ്റ രൂപമായ വെള്ളത്തില് ലയിക്കുന്നു.
ആഗതാഗതികം ചൈവ തദാ തത്സലിലം സ്മൃതമ്। പ്രച്ഛാദ്യ തിഷ്ഠതി മഹീമര്ണവാഖ്യം ച തജ്ജലമ് ।। ൩൮.
ആ വരവ് പോക്ക് ഉള്ള വെള്ളം എല്ലാം മൂടി നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ഭൂമിയുടെ മഹാസമുദ്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
ആഭാന്തി യസ്മാത്താ ഭാഭിര്ഭാശബ്ദവ്യാപ്തിദീപ്തിഷു। ഭസ്മ സര്വ്വമനുപ്രാപ്യ തസ്മാദമ്ഭോ നിരുച്യതേ ।। ൩൮.
അവയ്ക്ക് പ്രകാശം ഉണ്ടാകുന്നതിനാല്, 'ഭ' എന്ന പദം വ്യാപനത്തെയും ദീപ്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എല്ലാം ചാരമായതിനാല് അതിനെ വെള്ളം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
നാനാത്വേ ചൈവ ശീഘ്രേ ച ധാതുര്വൈ അര ഉച്യതേ। ഏകാര്ണവേ തദാ യോ വൈ ന ശീഘ്രാസ്തേന താ നരാഃ ।। ൩൮.
വിവിധത്വവും വേഗതയും ഉള്ളതിനാല് ആ ഘടകത്തെ 'അര' എന്നു പറയുന്നു; ആ ഏകസമുദ്രത്തില് വേഗതയില്ലാത്തവരെ 'നര' എന്നു വിളിക്കുന്നു.