ഋഷീന് ദേവാന് സഗന്ധര്വാന് മനുഷ്യോരഗരാക്ഷസാന്। യക്ഷഭൂതപിശാചാംശ്ച വയഃപശുമൃഗാംസ്തഥാ ।। ൪.
ദക്ഷൻ ഋഷിമാരെയും, ദേവന്മാരെയും, ഗാന്ധർവന്മാരെയും, മനുഷ്യരെയും, പാമ്പുകളെയും, രാക്ഷസന്മാരെയും, യക്ഷന്മാരെയും, ഭൂതങ്ങളെയും, പിശാചുകളെയും, പക്ഷികളെയും, പശുക്കളെയും, കാട്ടുമൃഗങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
യദാസ്യ മനസാ സൃഷ്ടാ ന വ്യവര്ദ്ധന്ത താഃ പ്രജാഃ। അപധ്യാതാ ഭഗവതാ മഹാദേവേന ധീമതാ ।। ൪.
ദക്ഷൻ മനസ്സിൽ നിന്നു സൃഷ്ടിച്ച ആ ജീവികൾ വർദ്ധിച്ചില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, മഹാദേവൻ എന്ന ജ്ഞാനിയാവുന്ന ഭഗവാൻ അതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
മൈഥുനേന ച ഭാവേന സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ। അസിക്രീം ചാവഹത് പത്നീം വീരണസ്യ പ്രജാപതേഃ ।। ൪.
വിവിധ ജീവികളെ ലൈംഗിക സമ്ബർക്കത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ദക്ഷൻ വീരണമഹാരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ അസിക്നിയെ സ്വീകരിച്ചു.
സുതാം സുമഹതാ യുക്താം തപസാ ലോകധാരിണീമ്। യയാ ധൃതമിദം സര്വം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ।। ൪.
അവൾ വലിയ തപസ്സുകൊണ്ടു സമ്പന്നയായിരുന്നു; ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്നവളും ആയിരുന്നു. അവളാൽ ഈ മുഴുവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു.
അത്രാപ്യുദാ ഹരന്തീമൌ ശ്ലോകൌ പ്രാചേതസം പ്രതി। ദക്ഷസ്യോദ്വഹതോ ഭാര്യാമസിക്നീം വീരിണീം പരാമ് ।। ൪.
ഇവിടെയും, പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ അസിക്നി എന്ന വീരിണിയുടെ പുത്രിയെ വിവാഹം കഴിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
കൂപാനാം നിയുതം ദക്ഷഃ സര്പിണാം സാഭിമാനിനാമ്। നദീഗിരിഷു സര്ജ്ജംസ്താഃ പൃഷ്ഠതോഽനുയയൌ പ്രഭുഃ ।। ൪.
ദക്ഷൻ എന്ന പ്രഭു, അഭിമാനവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ അനേകം പാമ്പുകളെ കിണറുകളിൽ നിന്ന് നദികളിലും പർവ്വതങ്ങളിലും വിടുമ്പോൾ അവയെ പിന്തുടർന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഋഷിഭിഃ പ്രോക്തം പ്രതിഷ്ഠാസ്യതി വൈ പ്രജാഃ। പ്രഥമാത്ര ദ്വിതീയാ തു ദക്ഷസ്യേഹ പ്രജാപതേഃ ।। ൪.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ജീവികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടും; ആദ്യം ഇവിടെ, പിന്നെ ദക്ഷൻ എന്ന പ്രജാപതി രണ്ടാമതും സൃഷ്ടിക്കും.'
തഥാഗച്ഛദ്യഥാകാലം കൂപാനാം നിയുതേ തു സഃ। അസിക്നീം വൈരിണീം യത്ര ദക്ഷഃ പ്രാചേതസോഽവഹത് ।। ൪.
അങ്ങനെ, സമയാനുസരണം, ദക്ഷൻ കിണറുകളുടെ കൂട്ടത്തിലേക്ക് എത്തി; അവിടെ പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ വീരിണിയുടെ പുത്രിയായ അസിക്നിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
അഥ പുത്രസഹസ്രം സ വൈരിണ്യാമമിതൌജസാ। അസിവന്യാം ജനയാമാസ ദക്ഷഃ പ്രാചേതസഃ പ്രഭുഃ ।। ൪.
അതിനുശേഷം, പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ, മഹാശക്തിയുള്ളവൻ, അസിവാൻ പ്രദേശത്ത് വൈരിണിയിൽ നിന്ന് ആയിരം ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
താംസ്തു ദൃഷ്ട്വാ മഹാതേജാഃ സ വിവര്ദ്ധയിഷൂന് പ്രജാഃ. ദേവര്ഷിഃ പ്രിയസംവാദോ നാരദോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ। നാശായ വചനം തേഷാം ശാപായൈവാത്മനോഽബ്രവീത് ।। ൪.
അവരെ കണ്ടു, മഹാതേജസ്സുള്ള നാരദമുനി, എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ, അവരുടേയും വർദ്ധനവിനെ തടയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അവർക്കു നാശം വരുത്തുകയും തന്റെ മേൽ ശാപം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യഃ സ വൈ പ്രോച്യതേവിപ്രഃ കശ്യപസ്യേതി കൃത്രിമഃ। ദക്ഷശാപഭയാദ്ഭീതോ ബ്രഹ്മാര്ഷിസ്തേന കര്മണാ ।। ൪.
കശ്യപൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ മഹർഷി, ദക്ഷന്റെ ശാപഭയത്താൽ മാത്രമാണ് അങ്ങനെ അഭിനയിച്ചത്; ബ്രഹ്മർഷി ആ നിലയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
യഃ കശ്യപസുതസ്യാഥ പരമേഷ്ഠീ വ്യജായത। മാനസഃ കശ്യപസ്യേഹ ദക്ഷശാപഭയാത് പുനഃ ।। ൪.
പിന്നീട് പരമേശ്ഠിയുടെ മനസ്സിൽ നിന്ന്, കശ്യപന്റെ പുത്രനായി ഒരാൾ ജനിച്ചു; ദക്ഷന്റെ ശാപഭയത്താൽ, ഇവിടെ വീണ്ടും മനസ്സിൽ നിന്നു കശ്യപന്റെ പുത്രൻ ഉണ്ടായി.
തസ്മാത് സ കശ്യപസ്യാഥ ദ്വിതീയം മാനസോഽഭവത്। സ ഹി പൂര്വസമുത്പന്നോ നാരദഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ।। ൪.
അതുകൊണ്ട്, അവൻ കശ്യപന്റെ രണ്ടാമത്തെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രനായി. കാരണം, നാരദൻ മുൻപേ പരമേശ്ഠിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനായിരുന്നു.
യേന ദക്ഷസ്യ പുത്രാസ്തേ ഹര്യശ്വാ ഇതി വിശ്രുതാഃ । നിന്ദാര്ഥം നാശിതാഃ സര്വേ വിനഷ്ടാശ്ച ന സംശയഃ ।। ൪.
ദക്ഷന്റെ ഹര്യശ്വന്മാർ എന്നു പ്രശസ്തരായ പുത്രന്മാരെ, അപമാനത്തിനായി, നാരദൻ മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; എല്ലാവരും സംശയമില്ലാതെ ഇല്ലാതായി.
തസ്യോദ്യതസ്തദാ ദക്ഷഃ ക്രുദ്ധോ നാശായ വൈ പ്രഭുഃ । ബ്രഹ്മര്ഷീന് വൈ പുരസ്കൃത്യ യാചിതഃ പരമേഷ്ഠിനാ ।। ൪.
അപ്പോള് ദക്ഷന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ നാശം വരുത്താന് ശ്രമിച്ചപ്പോള്, പരമേശ്ഠി ബ്രഹ്മര്ഷിമാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്ന് ദക്ഷനോട് അപേക്ഷിച്ചു, അതിനാല് ദക്ഷന് നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു.
തതോഽഭിസന്ധിതം ചക്രേ ദക്ഷസ്തു പരമേഷ്ഠിനാ। കന്യായാം നാരദോ മഹ്യം തവ പുത്രോ ഭവത്വിതി ।। ൪.
അതിനുശേഷം പരമേശ്ഠിയുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം, ദക്ഷന് തീരുമാനിച്ചു: നാരദന് എന്റെ മകളില് നിന്നു നിന്റെ മകനാകട്ടെ.
തതോ ദക്ഷഃ സുതാം പ്രാദാത് പ്രിയാം വൈ പരമേഷ്ഠിനേ । തസ്മാത് സ നാരദോ ജജ്ഞേ ഭൂയഃ ശാന്തോ ഭയാദൃഷിഃ ।। ൪.
അങ്ങനെ ദക്ഷന് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകളെ പരമേശ്ഠിക്ക് നല്കി; അതിനാല് ഭയത്താല് ശാന്തനായ ഒരു മഹർഷിയായ് നാരദന് വീണ്ടും ജനിച്ചു.
തദുപശ്രുത്യ വിപ്രാസ്തേ ജാതകൌതൂഹലാഃ പുനഃ । അപൃച്ഛന് വദതാം ശ്രേഷ്ഠം സൂതം തത്ത്വാര്ഥദര്ശിനമ് ।। ൪.
ഇത് കേട്ട ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് വീണ്ടും കൗതുകം ഉണര്ന്നു; അവര് സത്യം അറിയുന്ന, വാക്കില് പ്രധാനനായ സൂതനോട് ചോദിച്ചു.
കഥം വിനാശിതാഃ പുത്രാ നാരദേന മഹാത്മനാ। പ്രജാപതിസുതാസ്തേ വൈ പ്രജാഃ പ്രാചേതസാത്മജാഃ ।। ൪.
പ്രചേതസിന്റെ പുത്രന്മാരായ പ്രജാപതിയുടെ മക്കളെ മഹാത്മാവായ നാരദന് എങ്ങനെ നശിപ്പിച്ചു എന്നു ഞങ്ങള്ക്കറിയണം.
സ തഥ്യം വചനം ശ്രുത്വാ ജിജ്ഞാസാസമ്ഭവം ശുഭമ് । പ്രോവാച മധുരം വാക്യം തേഷാം സര്വഗുണാന്വിതമ് ।। ൪.
അവരുടെ സത്യവും ശുഭവുമായ ചോദ്യം കേട്ട സൂതന് മധുരവും ഗുണപൂര്ണവുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ദക്ഷപുത്രാശ്ച ഹര്യശ്വാ വിവര്ദ്ധയിഷവഃ പ്രജാഃ। സമാഗതാ മഹാവീര്യാ നാരദസ്താനുവാച ഹ ।। ൪.
ദക്ഷന്റെ മക്കളായ ഹര്യശ്വന്മാര് പ്രജകള് വര്ദ്ധിപ്പിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, മഹാശക്തിയോടെ ഒന്നിച്ചു ചേരുമ്പോള് നാരദന് അവരോട് സംസാരിച്ചു.
ബാലിശാ ബല യൂയം വൈ ന പ്രജാനീഥ ഭൂതലമ്। അന്തമൂര്ദ്ധ്വമധശ്ചൈവ കഥം സ്രക്ഷ്യഥ വൈ പ്രജാഃ ।। ൪.
നിങ്ങള് എല്ലാവരും ബാലരും പരിചയമില്ലാത്തവരുമാണ്; ഭൂമിയുടെ താഴെ, മുകളില്, നടുവില് എന്താണ് എന്ന് അറിയുന്നില്ലെങ്കില് നിങ്ങള് എങ്ങനെ പ്രജകള് സൃഷ്ടിക്കും?
കിം പ്രമാണന്തു മേദിന്യാഃ സ്രഷ്ടവ്യാനി തഥൈവ ച। അവിജ്ഞായേഹ സ്രഷ്ടവ്യമന്യഥാ കിം നു സ്രക്ഷ്യഥ। അല്പം വാപി ബഹുര്വാപി തത്ര ദോഷസ്തു ദൃശ്യതേ ।। ൪.
ഭൂമിയുടെ അളവ് എന്താണ്? എന്താണ് സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത്? ഇതറിയാതെ നിങ്ങള് എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കും? കുറച്ചോ കൂടുതലോ സൃഷ്ടിച്ചാലും അതില് തെറ്റുണ്ടാകും.
തേ തു തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രയാതാഃ സര്വതോദിശമ്। വായുന്തു സമനുപ്രാപ്യ ഗതാസ്തേ വൈ പരാഭവമ് ।। ൪.
അവ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, അവര് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു; വായുവിന്റെ വഴി എത്തി, അവര് നാശം നേരിട്ടു.
അദ്യാപി ന നിവര്ത്തന്തേ ഭ്രമന്തോ വായുമിശ്രിതാഃ । ഏവം വായുപഥം പ്രാപ്യ ഭ്രമന്തേ തേ മഹര്ഷയഃ ।। ൪.
ഇന്നും അവര് തിരിച്ചുവരുന്നില്ല; വായുവിനോടൊപ്പം അലയുന്നു; അങ്ങനെ വായുവിന്റെ വഴി പ്രവേശിച്ച മഹർഷിമാര് അലയുന്നു.
സ്വേഷു പുത്രേഷു നഷ്ടേഷു ദക്ഷഃ പ്രാചേതസഃ പുനഃ। വൈരിമ്യാമേവ പുത്രാണാം സഹസ്രമസൃജത് പ്രഭുഃ ।। ൪.
പുത്രന്മാര് നശിച്ചപ്പോള് പ്രചേതസിന്റെ മകനായ ദക്ഷന് വീണ്ടും വൈരിണിയില് നിന്ന് ആയിരം പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
പ്രജാ വിവര്ദ്ധയിഷവഃ ശബലാശ്വാഃ പുനസ്തു തേ। പൂര്വമുക്തം വചസ്തത്ര ശ്രാവിതാ നാരദേന ഹ ।। ൪.
പ്രജകള് വര്ദ്ധിപ്പിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ശബലാശ്വന്മാര് വീണ്ടും നാരദന് മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ടു.
തച്ഛ്രത്വാ വചനം സര്വേ കുമാരാസ്തേ മഹൌജസഃ। അന്യോഽന്യമൂചുസ്തേ സര്വേ സമ്യഗാഹ മഹാനൃഷിഃ। ഭ്രാതൄണാം പദവീ ചൈവ ഗന്തവ്യാ നാത്ര സംശയഃ ।। ൪.
അവ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ആ മഹാബലശാലികള് തമ്മില് പറഞ്ഞു: മഹർഷി പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്; സഹോദരന്മാരുടെ വഴിയാണ് നമുക്കും പോകേണ്ടത്, ഇതില് സംശയമില്ല.
ജ്ഞാത്വാ പ്രമാണം പൃത്വ്യാശ്ച സുഖം സ്രക്ഷ്യാമഹേ പ്രജാഃ। തേഽപി തേനൈവ മാര്ഗേണ പ്രയാതാഃ സര്വതോദിശമ്। അദ്യാപി ന നിവര്ത്തന്തേ സമുദ്രേഭ്യ ഇവാപഗാഃ ।। ൪.
ഭൂമിയുടെ അളവ് അറിയുമ്പോള് സന്തോഷത്തോടെ പ്രജകള് സൃഷ്ടിക്കാം; അവരും അതേ വഴിയില് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പോയി, ഇന്നും തിരികെ വരുന്നില്ല, നദികള് സമുദ്രത്തിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ.
തതഃ പ്രഭൃതി വൈ ഭ്രാതാ ഭ്രാതുരന്വേഷണേ രതഃ। പ്രയാതോ നശ്യതി തഥാ തന്ന കാര്യം വിജാനതാ ।। ൪.
അന്നുമുതല് സഹോദരനെ അന്വേഷിച്ച് പുറപ്പെട്ടവന് അങ്ങനെ തന്നെ നശിക്കുന്നു; ഇത് അറിയുന്നവന് അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.