അമോഘരേതാശ്ച ഭവാന്നാവകാശോഽസ്തി ച ദ്വയോഃ। ഏവമുക്തഃ സ ഗര്ഭേണ കുപിതഃ പ്രത്യുവാച ഹ ।। ൩൭.
"നിന്റെ വിത്ത് പരാജയപ്പെടാത്തതും, രണ്ടുപേര്ക്കും ഒരിടം ഇല്ലാത്തതുമാണ്" എന്ന് ഗർഭം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി കോപത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
യസ്മാന്മാമീദൃശേ കാലേ സര്വഭൂതേപ്സിതേ സതി। പ്രതിഷേധസിതത്തസ്മാത് തമോ ദീര്ഘം പ്രവേക്ഷ്യസി ।। ൩൭.
"എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമായിരിക്കുന്ന സമയത്ത് നീ എന്നെ തടഞ്ഞതിനാൽ, നീ ദീർഘമായ അന്ധകാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കും."
പാദാഭ്യാന്തേന തച്ഛന്നം മാതുര്ദ്വാരം ബൃഹസ്പതേഃ। തദ്രേതസ്തു തയോര്മധ്യേ നിവാര്യഃ ശിശുകോഽഭവത് ।। ൩൭.
അമ്മയുടെ കാലുകൾക്കിടയിലുള്ള വാതിൽ ബൃഹസ്പതിയുടെ വിത്ത് കൊണ്ട് അടച്ചു; അതിനാൽ ആ കുഞ്ഞ് അവരിൽ ഇടയിൽ തടയപ്പെട്ടു.
സദ്യോ ജാതം കുമാരന്തം ദൃഷ്ട്വാഽഥ മമതാഽബ്രവീത്। ഗമിഷ്യാമി ഗൃഹം സ്വം വൈ ഭരദ്വാജം ബൃഹസ്പതേ ।। ൩൭.
കുഞ്ഞ് ഉടനെ ജനിച്ചതു കണ്ട മമത പറഞ്ഞു: "ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുന്നു, ബൃഹസ്പതേ; ഇതാണ് ഭരദ്വാജൻ."
ഏവമുക്ത്വാ ഗതായാം സ പുത്രന്ത്യജതി തത്ക്ഷണാത്। ഭരസ്വ ബാഢമിത്യുക്തോ ഭരദ്വാജസ്തതോഽഭവത് ।। ൩൭.
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പോയപ്പോൾ, ആ മകൻ ഉടനെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; "നന്നായി ഭരിക്കൂ" എന്ന് പറഞ്ഞതോടെ ഭരദ്വാജൻ അങ്ങനെ ആയി.
മാതാപിതൃഭ്യാം സംത്യക്തം ദൃഷ്ട്വാഥ മരുതഃ ശിശുമ്। ഗൃഹീത്വൈനം ഭരദ്വാജം ജഗ്മുസ്തേ കൃപയാ തതഃ ।। ൩൭.
അമ്മയും അച്ഛനും ഉപേക്ഷിച്ച കുഞ്ഞിനെ കണ്ടു, മരുതുകൾ കരുണയോടെ ഭരദ്വാജനെ എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി.
തസ്മിന് കാലേ തു ഭരതോ മരുദ്ഭിഃ ക്രതുഭിഃ ക്രമാത്। കാമ്യനൈമിത്തികൈര്യജ്ഞൈര്യജതേ പുത്രലിപ്സയാ ।। ൩൭.
അപ്പോൾ ഭരതൻ മരുതുകളുമായി, ആഗ്രഹിച്ച യാഗങ്ങളും നിമിത്തയാഗങ്ങളും നടത്തി, മകനുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി.
യദാ സ യജമാനോ വൈ പുത്രാന്നാസാദയത് പ്രഭുഃ । യജ്ഞം തതോ മരുത്സോമം പുത്രാര്ഥേ പുനരാഹരത് ।। ൩൭.
യജമാനനായ ആ ഭരതന് മകൻ ലഭിച്ചില്ല; അതിനാൽ, മകനുവേണ്ടി മരുത്സോമയാഗം വീണ്ടും നടത്തി.
തേന തേ മരുതസ്തസ്യ മരുത്സോമേന തോഷിതാഃ। ഭരദ്വാജം തതഃ പുത്രം ബാര്ഹസ്പത്യം മനീഷിണമ് ।। ൩൭.
അങ്ങനെ, മരുതുകൾ ആ യാഗത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു; പിന്നെ അവർ ബൃഹസ്പതിയുടെ ജ്ഞാനിയായ മകൻ ഭരദ്വാജനെ ഭരതന് മകനായി നൽകി.
ഭരതസ്തു ഭരദ്വാജം പുത്രം പ്രാപ്യ തദാബ്രവീത്। പ്രജായാം സംഹൃതായാം വൈ കൃതാര്ഥോഽഹം ത്വയാ വിഭോ ।। ൩൭.
ഭരതന് ഭരദ്വാജൻ മകനായി ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവൻ പറഞ്ഞു: "എന്റെ വംശം വീണ്ടും നിലനിൽക്കുന്നു; നിന്നാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്, മഹാനേ."
പൂര്വന്തു വിതഥം തസ്യ കൃതം വൈ പുത്രജന്മ ഹി। തതഃ സ വിതഥോ നാമ ഭരദ്വാജസ്തഥാഽഭവത് ।। ൩൭.
മുന്പ് അവന്റെ മകനുണ്ടാകൽ വിഫലമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഭരദ്വാജന് വിറ്റഥൻ എന്ന പേരായി.
തസ്മാദ്ദിവ്യോ ഭരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണ്യാത് ക്ഷത്രിയോഽഭവത്। ദ്വിമുഖ്യായനനാമാ സ സ്മൃതോ ദ്വിപിതൃകസ്തു വൈ ।। ൩൭.
അങ്ങനെ, ജനനത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായ ഭരദ്വാജൻ ക്ഷത്രിയനായി; രണ്ടുപിതാക്കളുള്ളവൻ എന്നർത്ഥത്തിൽ ദ്വിമുഖ്യായനൻ എന്നും അവനെ ഓർക്കുന്നു.
തതോഽഥ വിതഥേ ജാതേ ഭരതഃ സ ദിവം യയൌ। വിതഥസ്യ തു ദായാദോ ഭുവമന്യുര്ബഭൂവ ഹ ।। ൩൭.
വിറ്റഥൻ ജനിച്ചശേഷം, ഭരതൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; വിറ്റഥന്റെ വംശാവലി ഭൂമിയിൽ ഭുവമന്യു ആയിരുന്നു.
മഹാഭൂതോപമാശ്ചാസംശ്ചത്വാരോ ഭുവമന്യുജാഃ। ബൃഹത്ക്ഷത്രോ മഹാവീര്യോ നരോ ഗാഗ്രശ്ച വീര്യവാന് ।। ൩൭.
ഭുവമന്യുവിന്റെ നാലു മക്കളും മഹാബലശാലികളായിരുന്നു: ബൃഹത്ക്ഷത്രൻ, മഹാവീര്യൻ, നരൻ, ഗാഗ്രൻ എന്നിങ്ങനെ.
നരസ്യ സാംകൃതിഃ പുത്രസ്തസ്യ പുത്രൌ മഹൌജസൌ। ഗുരുവീര്യസ്ത്രിദേവശ്ച സാംകൃത്യാവവരൌ സ്മൃതൌ ।। ൩൭.
നരന്റെ മകൻ സംകൃതി; അവന്റെ രണ്ടു ശക്തനായ മക്കൾ ഗുരുവീര്യനും ത്രിദേവനും, സംകൃതികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ദായാദാശ്ചാപി ഗാഗ്രസ്യ ശിനിബദ്ധാത് ബഭൂവ ഹ। സ്മൃതാശ്ചൈതേ തതോ ഗാഗ്ര്യാഃ ക്ഷാത്രോപേതാ ദ്വിജാതയഃ ।। ൩൭.
ഗാഗ്രന്റെ വംശാവലികൾ ശിനിബദ്ധനിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; ഇവരെ ഗാഗ്ര്യർ എന്നു വിളിക്കുന്നു, ക്ഷത്രിയരായ ദ്വിജന്മാർ.
മഹാവീര്യസുതശ്ചാപി ഭീമസ്തസ്മാദുഭക്ഷയഃ। തസ്യ ഭാര്യാ വിശാലാ തു സുഷുവേ വൈ സുതാംസ്ത്രയഃ ।। ൩൭.
മഹാവീര്യനായ ഭീമനും അതിനാൽ അഹാരം വളരെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവനായി. അവന്റെ ഭാര്യ വിശാലയ്ക്ക് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
ത്രയ്യാരുണിം പുഷ്കരിണം തൃതീയം സുഷുവേ കപിമ്। കപേഃ ക്ഷത്രവരാ ഹ്യേതേ തയോഃ പ്രോക്താ മഹര്ഷയഃ ।। ൩൭.
അവൾക്ക് ത്രയ്യാരുണി, പുഷ്കരിണി, മൂന്നാമത്തേത് കുരങ്ങൻ എന്നിവരായിരുന്നു മക്കൾ. ഇവരിൽ രണ്ടുപേരും മഹർഷിമാരായി പ്രശസ്തരാണ്, ആ കുരങ്ങൻ മഹാരഥിയായ ഒരു കുലത്തിൽ പെട്ടവനാണ്.
ഗാഗ്രാഃ സാംകൃതയോ വീര്യാഃ ക്ഷാത്രോപേതാ ദ്വിജാതയഃ। സംശ്രിതാങ്ഗിരസം പക്ഷം ബൃഹത്ക്ഷത്രസ്യ വക്ഷ്യതി ।। ൩൭.
ഗാഗ്രന്മാർ, സാംകൃതന്മാർ, വീര്യന്മാർ ഇവർക്ക് യോദ്ധാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ദ്വിജന്മാരാണ്. ഇവർ ബ്രഹത്ക്ഷത്രന്റെ വംശമായ അങ്കിരസരുടെ ശാഖയിൽ ചേർന്നു.
ബൃഹത്ക്ഷത്രസ്യ ദായാദഃ സുഹോത്രോ നാമ ധാര്മികഃ। സുഹോത്രസ്യാപി ദായാദോ ഹസ്തീ നാമ ബഭൂവ ഹ। തേനേദം നിര്മിതം പൂര്വം നാമ്നാ വൈ ഹാസ്തിനം പുരമ് ।। ൩൭.
ബ്രഹത്ക്ഷത്രന്റെ വംശാവലി സൂഹോത്രൻ എന്ന ധാർമ്മികൻ ആയിരുന്നു. സൂഹോത്രന്റെ മകനായി ഹസ്തിൻ ജനിച്ചു. അവൻ തന്നെ ഈ നഗരമായ ഹസ്തിനപുരം സ്ഥാപിച്ചു.
ഹസ്തിനശ്ചാപി ദായാദാസ്ത്രയഃ പരമധാര്മികാഃ। അജമീഢോ ദ്വിമീഢശ്ച പുരുമീഢസ്തഥൈവ ച ।। ൩൭.
ഹസ്തിന്നിന് മൂന്നു ധാർമ്മിക പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: അജമീഢൻ, ദ്വിമീഢൻ, പുരുമീഢൻ.
അജമീഢസ്യ പുത്രാസ്തു ശഭാഃ ശുഭകുലോദ്വഹാഃ। തപസോഽന്തേ സുമഹതോ രാജ്ഞോ വൃദ്ധസ്യ ധാര്മികാഃ ।। ൩൭.
അജമീഢന്റെ പുത്രന്മാർ ശഭന്മാർ ആയിരുന്നു, ഉജ്ജ്വലമായ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവർ. വലിയ തപസ്സിന് ശേഷം ഇവർ ധാർമ്മികരായ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു.
ഭരദ്വാജപ്രസാദേന ശ്രൃണുധ്വം തസ്യ വിസ്തരമ്। അജ മീഢസ്യ കേശിന്യാം കണ്ഠഃ സമഭവത്കില ।। ൩൭.
ഭരദ്വാജന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, അവരുടെ വംശാവലി വിശദമായി കേൾക്കൂ: അജമീഢൻ കെശിനിയിൽ കണ്ഠനെ ജനിപ്പിച്ചു.
മേധാതിഥിഃ സുതസ്തസ്യ തസ്മാത് കണ്ഠായനാ ദ്വിജാഃ। അജമീഢസ്യ ധൂമിന്യാം ജജ്ഞേ ബൃഹദ്വസുര്നൃപഃ ।। ൩൭.
അവന്റെ മകൻ മേധാതിഥി. അവനിൽ നിന്ന് കണ്ഠായന ബ്രാഹ്മണർ ഉല്പന്നരായി. അജമീഢൻ ധൂമിനിയിൽ ബൃഹദ്വസു രാജാവിനെ ജനിപ്പിച്ചു.
ബൃഹദ്വസോര്ബൃഹദ്വിഷ്ണുഃ പുത്രസ്തസ്യ മഹാബലഃ। ബൃഹത്കര്മാ സുതസ്തസ്യ പുത്രസ്തസ്യ ബൃഹദ്രഥഃ ।। ൩൭.
ബൃഹദ്വസുവിന് ബൃഹദ്വിഷ്ണു എന്ന മഹാബലശാലി മകനായിരുന്നു. അവന്റെ മകൻ ബൃഹത്കർമ, അതിന്റെ മകൻ ബൃഹദ്രഥൻ.
വിശ്വജിത്തനയസ്തസ്യ സേനജിത്തസ്യ ചാത്മജഃ। അഥ സേനജിതഃ പുത്രാശ്ചത്വാരോ ലോകവിശ്രുതാഃ ।। ൩൭.
അവന്റെ മകൻ വിശ്വജിത്, വിശ്വജിതിന്റെ മകൻ സേനജിത്. സേനജിതിന് ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തരായ നാലു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
രുചിരാശ്വശ്ച കാവ്യശ്ച രാമോ ദൃഢധനുസ്തഥാ। വത്സശ്ചാവന്തകോ രാജാ യസ്യ തേ പരിവത്സരാഃ ।। ൩൭.
രുചിരാശ്വൻ, കാവ്യൻ, ദൃഢധനുസ് എന്ന രാമൻ, വത്സൻ, അവന്റക രാജാവ്—ഇവരെ പരിവത്സരന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
രുചിരാശ്വസ്യ ദായാദഃ പൃഥുഷേണോ മഹായശാഃ। പൃഥുഷേണസ്യ പാരസ്തു പാരാന്നീപോഽഥ ജജ്ഞിവാന് ।। ൩൭.
രുചിരാശ്വന്റെ വംശാവലി പൃഥുശേനൻ ആയിരുന്നു, വലിയ പ്രശസ്തിയുള്ളവൻ. പൃഥുശേനന്റെ മകൻ പാരൻ, പാരനിൽ നിന്നാണ് നീപൻ ജനിച്ചത്.
യസ്യ ചൈകശതഞ്ചാസീത് പുത്രാണാമിതി നഃ ശ്രുതമ്। നീപാ ഇതി സമാഖ്യാതാ രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ ।। ൩൭.
അവനു നൂറ് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ആ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം നീപന്മാർ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.
തേഷാം വംശകരഃ ശ്രീമാന് രാജാസീത്കീര്ത്തിവര്ദ്ധനഃ। കാമ്പില്യേ സമരോ നാമ സ ചേഷ്ടസമരോഽഭവത് ।। ൩൭.
അവരിൽ വംശം സ്ഥാപിച്ച മഹത്വമുള്ള രാജാവ് കീർത്തിവർദ്ധനൻ ആയിരുന്നു. കാംപില്യയിൽ സമരൻ എന്ന രാജാവും, അവൻ ചേഷ്ടസമരൻ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടു.