ദദാമീത്യേവ തം രാജാ ബലിര്വൈരോചനോഽബ്രവീത്। വാമനന്തം ച വിജ്ഞായ തതോഽനുമുദിതഃ സ്വയമ് ।। ൩൬.
വാമനനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ബലി രാജാവ്, 'ഞാൻ തരാം' എന്ന് പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവൻ സ്വയം സമ്മതിച്ചു.
സ വാമനോ ദിവം ഖം ച പൃഥിവീം ച ദ്വിജോത്തമാഃ। ത്രിഭിഃ ക്രമൈര്വിശ്വമിദം ജഗദാക്രാമത പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
ആ വാമനൻ, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, മൂന്നു പടികളിൽ സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും ഏറ്റെടുത്തു; ഭഗവാൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നടന്നു.
അത്യരിച്യത ഭൂതാത്മാ ഭാസ്കരം സ്വേന തേജസാ। പ്രകാശയന് ദിശഃ സര്വ്വാഃ പ്രദിശശ്ച മഹായശാഃ ।। ൩൬.
ഭൂതാത്മാവ് തന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രകാശിച്ചു; മഹാശോഭയോടെ എല്ലാ ദിശകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
ശുശുഭേ സ മഹാബാഹുഃ സര്വ്വലോകാന് പ്രകാശയന്। ആസുരീം ശ്രിയമാഹൃത്യ ത്രീംല്ലോകാംശ്ച ജനാര്ദനഃ। സപുത്രപൌത്രാനസുരാന് പാതാലതലമാനയത് ।। ൩൬.
മഹാബാഹുവായ അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു; ജനാർദ്ദനൻ അസുരരുടെ സമ്പത്തും മൂന്നു ലോകവും കൈവശപ്പെടുത്തി, അവരുടെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും ഉൾപ്പെടെ അസുരന്മാരെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
നമുചിഃ ശമ്ബരശ്ചൈവ പ്രഹ്ലാദശ്ചൈവ വിഷ്ണുനാ। ക്രൂരാ ഹതാ വിനിര്ദ്ധൂതാ ദിശഃ സംപ്രതിപേദിരേ ।। ൩൬.
നമുചിയും ശംബരനും പ്രഹ്ലാദനും വിഷ്ണുവാൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ടു; ക്രൂരന്മാർ നശിച്ചു, വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് ചിതറിപ്പോയി.
മഹാഭൂതാനി ഭൂതാത്മാ സവിശേഷാണി മാധവഃ। കാലഞ്ച സകലം വിപ്രാംസ്തത്രാദ്ഭുതമദര്ശയത് ।। ൩൬.
മാധവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവ്, മഹാഭൂതങ്ങളും പ്രത്യേക ജീവികളും കാലവും മുഴുവൻ അത്ഭുതമായി മുനികൾക്ക് കാണിച്ചു.
തസ്യ ഗാത്രേ ജഗത്സര്വമാത്മാനമനുപശ്യതി । ന കിഞ്ചിദസ്തി ലോകേഷു യദവ്യാപ്തം മഹാത്മനാ ।। ൩൬.
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ മുഴുവൻ ലോകവും താനെന്നപോലെ കാണുന്നു; മഹാത്മാവു വ്യാപിക്കാത്ത ഒന്നും ലോകങ്ങളിൽ ഇല്ല.
തദ്വൈ രൂപമുപേന്ദ്രസ്യ ദേവദാനവമാനവാഃ। ദൃഷ്ട്വാ സമ്മുമുഹുഃ സര്വേ വിഷ്ണുതേജോവിമോഹിതാഃ ।। ൩൬.
ഉപേന്ദ്രന്റെ ആ രൂപം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാവരും വിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സിൽ വിസ്മയപ്പെട്ടു, മനസ്സു കുഴഞ്ഞു.
ബലിഃ സിലോ മഹാപാശൈഃ സബന്ധുഃ സസുഹൃദ്ഗണഃ। വിരോചന കുലം സര്വം പാതാലേ സന്നിവേശിതമ് ।। ൩൬.
ബലി മഹാപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായി, തന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും കൂടെ, വിരോചനയുടെ വംശം മുഴുവനും പാതാളത്തിൽ അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടു.
തതഃ സര്വാമരൈശ്വര്യം ദത്ത്വേന്ദ്രായ മഹാത്മനേ। മാനുഷേഷു മഹാബാഹുഃ പ്രാദുരാസീജ്ജനാര്ദനഃ ।। ൩൬.
അതിനുശേഷം, അമരന്മാരുടെ എല്ലാ അധികാരവും മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനു നൽകി, മഹാബാഹുവായ ജനാർദനൻ മനുഷ്യരിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഏതാസ്തിസ്രഃ സ്മൃതാസ്തസ്യ ദിവ്യാഃ സമ്ഭൂതയഃ ശുഭാഃ। മാനുഷ്യാഃ സപ്ത യാസ്തസ്യ ശാപജാംസ്താന്നിബോധത ।। ൩൬.
ഈ മൂന്ന് ദിവ്യമായ, ശുഭമായ അവതാരങ്ങൾ അവന്റെതായാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇപ്പോൾ അവന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഏഴ് മനുഷ്യജന്മങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ത്രേതായുഗേ തു ദശമേ ദത്താത്രേയോ ബഭൂവ ഹ। നഷ്ടേ ധര്മേ ചതുര്ഥശ്ച മാര്കണ്ഡേയപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്താമത്തെ കാലത്ത്, ദത്താത്രേയനായി അവൻ ജനിച്ചു; ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ മുൻപിൽ നിന്നു നാലാമതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പഞ്ചമഃ പഞ്ചദശ്യാം തു ത്രേതായാം സമ്ബഭൂവ ഹ। മാന്ധാതുശ്ചക്രവര്ത്തിത്വേ തസ്ഥൌ തഥ്യപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പതിനഞ്ചാമത്തെ കാലത്ത്, അഞ്ചാമതായി അവൻ ജനിച്ചു; മാൻധാതു, തഥ്യൻ മുൻപിൽ നിന്നു, ചക്രവർത്തിയായി വാഴ്ത്തി.
ഏകോ നവിംശേ ത്രേതായാം സര്വ്വക്ഷത്രാന്തകോഽഭവത്। ജാമദഗ്ന്യസ്തഥാ ഷഷ്ഠോ വിശ്വാമിത്രപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പതിനൊന്നാം കാലത്ത്, അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് എല്ലാ ക്ഷത്രിയരെയും നശിപ്പിച്ചു; ജാമദഗ്നിയുടെ മകൻ, വിശ്വാമിത്രൻ മുൻപിൽ നിന്നു ആറാമതായി ജനിച്ചു.
ചതുര്വിംശേ യുഗേ രാമോ വസിഷ്ഠേന പുരോധസാ। സപ്തമോ രാവ ണസ്യാര്ഥേ ജജ്ഞേ ദശരഥാത്മജഃ ।। ൩൬.
നാല്പത്തിയൊന്നാം കാലത്ത്, വസിഷ്ഠൻ പുരോഹിതനായി, ദശരഥന്റെ മകനായ രാമൻ, രാവണനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഏഴാമതായി ജനിച്ചു.
അഷ്ടമോ ദ്വാപരേ വിഷ്ണുരഷ്ടാവിംശേ പരാശരാത് । വേദവ്യാസസ്തതോ ജജ്ഞേ ജാതൂകര്ണപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
എട്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, ഇരുപത്തിയെട്ടാമതിൽ, പരാശരനിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ജനിച്ചു; അതിനുശേഷം, ജാതൂകർണൻ മുൻപിൽ നിന്നു, വേദവ്യാസൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തഥൈവ നവമോ വിഷ്ണുരദിത്യാഃ കശ്യപാത്മജഃ। ദേവക്യാം വസുദേവാത്തു ബ്രഹ്നഗാര്ഗ്യപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
അതു പോലെ, ഒൻപതാമതായി, കശ്യപനും ആദിതിയും മകനായ വിഷ്ണു, ദേവകിയിൽ വസുദേവനിൽ നിന്ന്, ബ്രഹ്മഗാർഗ്യൻ മുൻപിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
അപ്രമേയോ നിയോജ്യശ്ച യത്ര കാമചരോ വശീ। ക്രീജതേ ഭഗവാഁ ല്ലോകേ ബാലഃ ക്രീജനകൈരിവ ।। ൩൬.
അവനെ അളക്കാൻ കഴിയില്ല; സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, ഇഷ്ടം പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഭഗവാൻ ലോകത്തിൽ കുട്ടി കളിക്കാരെ പോലെ കളിക്കുന്നു.
ന പ്രമാതും മഹാബാഹുഃ ശക്യോഽസൌ മധുസൂദനഃ। പരം പരമമേതസ്മാദ്വിശ്വരൂപാന്ന വിദ്യതേ ।। ൩൬.
മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനനെ അളക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും, അവന്റെ വിശ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് വലിയതും ഒന്നുമില്ല.
അഷ്ടാവിംശ തിമേ തദ്വദ്ദ്വാപരസ്യാംശസങ്ക്ഷയേ। നഷ്ടേ ധര്മേ തദാ ജജ്ഞേ വിഷ്ണുര്വൃഷ്ണികുലേ പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, അതിന്റെ ഭാഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണു, വൃഷ്ണി വംശത്തിൽ ജനിച്ചു.
കര്ത്തും ധര്മവ്യവസ്ഥാനമസുരാണാം പ്രണാശനമ്। മോഹയന് സര്വഭൂതാനി യോഗാത്മാ യോഗമായയാ ।। ൩൬.
ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാനും, അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനും, എല്ലാ ജീവികളെയും മോഹിപ്പിക്കാനും, യോഗശക്തിയാൽ യോഗാത്മാവായവൻ രൂപം എടുത്തു.
പ്രവിഷ്ടോ മാനുഷീം യോനിം പ്രച്ഛന്നശ്ചരതേ മഹീമ്। വിഹാരാര്ഥം മനുഷ്യേഷു സാന്ദീപനിപുരഃസരമ് ।। ൩൬.
അവൻ മനുഷ്യയോനിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, രഹസ്യമായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; മനുഷ്യരിൽ വിനോദത്തിനായി, സാന്ദീപനിയെ മുൻപിൽക്കൊണ്ട്.
യത്ര കംസഞ്ച ശാല്വഞ്ച ദ്വിവിദഞ്ച മഹാസുരമ്। അരിഷ്ടം വൃഷഭഞ്ചൈവ പൂതനാം കേശിനം ഹയമ് ।। ൩൬.
അവിടെ കംസനും ശാൽവനും, മഹാസുരനായ ദ്വിവിദനും, അരിഷ്ടനും, വൃഷഭനും, പൂതനയും, കേശി എന്ന കുതിരയും മറ്റുള്ളവരും അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
നാഗം കുവലയാപീഡം മല്ലരാജഗൃഹാധിപമ്। ദൈത്യാന് മാനുഷദേഹസ്ഥാന് സൂദയാമാസ വീര്യവാന് ।। ൩൬.
നാഗനായ കുവലയാപീഡനും, മല്ലരാജന്റെ ഗൃഹാധിപനും, മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഉള്ള മറ്റ് ദൈത്യന്മാരും, തന്റെ വീര്യത്താൽ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഛിന്നം ബാഹുസഹസ്രഞ്ച ബാണസ്യാദ്ഭുതകര്മണഃ । നരകശ്ച ഹതഃ സങ്ഖയേ യവനശ്ച മഹാബലഃ ।। ൩൬.
അദ്ഭുതകൃത്യനായ ബാണന്റെ ആയിരം കൈകൾ അവൻ വെട്ടി നീക്കി; യുദ്ധത്തിൽ നരകനും, മഹാബലശാലിയായ യവനനും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഹൃതാനി ച മഹീപാനാം സര്വരത്നാനി തേജസാ। ദുരാചാരാ ശ്ച നിഹതാഃ പാര്ഥിവാ യേ രസാതലേ ।। ൩൬.
ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ എല്ലാ രത്നങ്ങളും അവൻ തേജസ്സാൽ എടുത്തു; പാതാളത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ദുഷ്ടമായ ഭൂപാലന്മാരെ അവൻ നശിപ്പിച്ചു.
ഏതേ ലോകഹിതാര്ഥായ പ്രാദുര്ഭാവാ മഹാത്മനഃ। അസ്മിന്നേവ യുഗേ ക്ഷീണേ സന്ധ്യാ ശ്ലിഷ്ടേ ഭവിഷ്യതി ।। ൩൬.
ഈ മഹാത്മാവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ ലോകങ്ങളുടെ ഭദ്രതയ്ക്കായി ഈ യುಗം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, സന്ധ്യാകാലം ചേർന്നപ്പോൾ, ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ സംഭവിക്കും.
കല്കിര്വിഷ്ണുയശാ നാമ പാരാശര്യഃ പ്രതാപവാന്। ദശമോ ഭാവ്യസമ്ഭൂതോ യാജ്ഞവല്ക്യപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
പാരാശര വംശത്തിൽ നിന്നുള്ള, വിശ്ണുവിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടും, ശക്തിയിലും പ്രശസ്തനായ കൽക്കി എന്ന ദശമ അവതാരം, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ മുൻപിൽ വരും.
അനുകര്ഷന് സര്വസേനാം ഹസ്ത്യശ്വരഥസങ്കുലാമ്। പ്രഗൃഹീതായുധൌര്വിപ്രൈര്വൃതഃ ശതസഹസ്രശഃ ।। ൩൬.
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ എല്ലാ സേനകളും കൂട്ടി, ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാർ നൂറുകണക്കിന് ആയിരങ്ങൾ ചുറ്റുമുള്ളവനായി.
നാത്യര്ഥം ധാര്മികാ യേ ച യേ ച ധര്മദ്വിഷഃ വ്കചിത്। ഈദീച്യാന്മധ്യദേശാംശ്ച തഥാ വിന്ധ്യാപരാന്തികാന് ।। ൩൬.
അത്യധികം ധാർമ്മികരല്ലാത്തവരും, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധരായവരും, വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും, മധ്യദേശങ്ങളിലും, വിന്ധ്യയും പാശ്ചാത്യ പ്രദേശങ്ങളിലും നിന്നുള്ളവരും.