ദേവാസുരാന് പരാഭാവ്യ ഷണ്ഡാമാര്കാവുപാഗമന്। കാവ്യശാപാഭിഭൂതാശ്ച ഹ്യനാധാരാശ്ച തേ പുനഃ ।। ൩൬.
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും പരാജയപ്പെടുത്തി ആറ് ദേവന്മാരും സൂര്യനും അടുത്തുവന്നു; കാവ്യന്റെ ശാപം മൂലം അവർ വീണ്ടും ആധാരമില്ലാത്തവരായി.
വധ്യമാനാസ്തദാ ദേവൈര്വിവിശുസ്തേ രസാതലമ്। ഏവം നിരുദ്യമാസ്തേ വൈ കൃതാഃ ശക്രേണ ദാനവാഃ। തതഃ പ്രഭൃതി ശാപേന ഭൃഗുനൈമിത്തികേന ച ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ കൊല്ലുമ്പോൾ, അവർ പാതാളത്തിലേക്ക് ഒളിച്ചു; ഇങ്ങനെ ശക്രൻ അവരെ ശക്തിയില്ലാത്തവരാക്കി, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടും അന്ന് മുതൽ അവസ്ഥ അങ്ങനെ ആയി.
ജജ്ഞേ പുനഃ പുനര്വിഷ്ണുര്യജ്ഞേ ച ശിഥിലേ പ്രഭുഃ। കര്ത്തും ധര്മ്മവ്യവസ്ഥാനമധര്മ്മസ്യ ച നാശനമ് ।। ൩൬.
യജ്ഞം ക്ഷയിക്കുമ്പോഴെല്ലാം ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാനും അധർമ്മം നശിപ്പിക്കാനും, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചു.
പ്രഹ്ലാദസ്യ നിദേശേ തു യേഽസുരാ ന വ്യവസ്ഥിതാഃ। മനുഷ്യവധ്യാംസ്താന് സര്വ്വാന് ബ്രഹ്മാ വ്യാഹാരയത് പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
പ്രഹ്ലാദന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാത്ത അസുരന്മാരെ, ബ്രഹ്മാവ് മനുഷ്യർകൊണ്ട് കൊല്ലേണ്ടവരാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ധര്മ്മാന്നാരായണസ്തസ്മാന് സമ്ഭൂതശ്ചാക്ഷുഷേഽന്തരേ। യജ്ഞം പ്രവര്തയാമാസ ചൈത്യേ വൈവസ്വതേഽന്തരേ ।। ൩൬.
ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് നാരായണൻ ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിൽ ജനിച്ചു; വൈവസ്വതമന്വന്തരത്തിലെ യജ്ഞം അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു.
പ്രാദുര്ഭാവേ തദാന്യസ്യ ബ്രഹ്മൈവാസീത് പുരോഹിതഃ। ചതുര്ഥ്യാന്തു യുഗാഖ്യായാമാപന്നേഷ്വസുരേഷ്വഥ ।। ൩൬.
മറ്റൊരു അവതാരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് തന്നെയാണ് പുരോഹിതനായത്; നാലാമത്തെ യുഗത്തിൽ അസുരന്മാർ ഉയർന്നപ്പോൾ അങ്ങനെ സംഭവിച്ചു.
സമ്ഭൂതഃ സ സമുദ്രാന്തര്ഹിരണ്യകശിപോര്വധേ। ദ്വിതീയോ നരസിംങോഽഭൂദ്രുദ്രഃ സുരപുരസ്സരഃ ।। ൩൬.
ഹിരണ്യകശിപുവിനെ കൊല്ലാൻ സമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ അവൻ ജനിച്ചു; രണ്ടാമത്തെ അവതാരമായ നരസിംഹൻ, ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലായ രുദ്രനായി.
ബലിസംസ്ഥേഷു ലോകേഷു ത്രേതായാം സപ്തമേ യുഗേ। ദൈത്യൈസ്ത്രൈലോക്യ ആക്രാന്തേ തൃതീയോ വാമനോഽഭവത് ।। ൩൬.
ബലി ലോകങ്ങളിൽ അധികാരം പിടിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ത്രേതായുഗത്തിലെ ഏഴാമത്തെ യുഗത്തിൽ, അസുരന്മാർ മൂന്നു ലോകവും കീഴടക്കിയപ്പോൾ, മൂന്നാമത്തെ അവതാരമായ വാമനൻ ജനിച്ചു.
സംക്ഷിപ്യാത്മാനമങ്ഗേഷു ബൃഹസ്പതിപുരസ്സരമ്। യജമാനന്തു ദൈത്യേന്ദ്രമദിത്യാഃ കുലനന്ദനഃ। ദ്വിജോ ഭൂത്വാ ശുഭേ കാലേ ബലിം വൈരോചനമ്പുരാ ।। ൩൬.
സ്വരൂപം ചെറുതാക്കി, ബൃഹസ്പതിയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ആദിത്യകുലത്തിലെ ആനന്ദം, ഒരു ബ്രാഹ്മണനായി ഉത്തമ സമയത്ത് വിരോചനപുത്രനായ ബലിയെ സമീപിച്ചു.
ത്രൈലോക്യസ്യ ഭവാന് രാജാ ത്വയി സര്വ്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്। ദാതുമര്ഹസി മേ രാജന് വിക്രമാംസ്ത്രീനിതി പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ രാജാവായ നീയിലാണ് എല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നത്; രാജാവേ, എനിക്ക് മൂന്നു അടി ഭൂമി നൽകണം എന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു.
ദദാമീത്യേവ തം രാജാ ബലിര്വൈരോചനോഽബ്രവീത്। വാമനന്തം ച വിജ്ഞായ തതോഽനുമുദിതഃ സ്വയമ് ।। ൩൬.
വാമനനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ബലി രാജാവ്, 'ഞാൻ തരാം' എന്ന് പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവൻ സ്വയം സമ്മതിച്ചു.
സ വാമനോ ദിവം ഖം ച പൃഥിവീം ച ദ്വിജോത്തമാഃ। ത്രിഭിഃ ക്രമൈര്വിശ്വമിദം ജഗദാക്രാമത പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
ആ വാമനൻ, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, മൂന്നു പടികളിൽ സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും ഏറ്റെടുത്തു; ഭഗവാൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നടന്നു.
അത്യരിച്യത ഭൂതാത്മാ ഭാസ്കരം സ്വേന തേജസാ। പ്രകാശയന് ദിശഃ സര്വ്വാഃ പ്രദിശശ്ച മഹായശാഃ ।। ൩൬.
ഭൂതാത്മാവ് തന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രകാശിച്ചു; മഹാശോഭയോടെ എല്ലാ ദിശകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
ശുശുഭേ സ മഹാബാഹുഃ സര്വ്വലോകാന് പ്രകാശയന്। ആസുരീം ശ്രിയമാഹൃത്യ ത്രീംല്ലോകാംശ്ച ജനാര്ദനഃ। സപുത്രപൌത്രാനസുരാന് പാതാലതലമാനയത് ।। ൩൬.
മഹാബാഹുവായ അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു; ജനാർദ്ദനൻ അസുരരുടെ സമ്പത്തും മൂന്നു ലോകവും കൈവശപ്പെടുത്തി, അവരുടെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും ഉൾപ്പെടെ അസുരന്മാരെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
നമുചിഃ ശമ്ബരശ്ചൈവ പ്രഹ്ലാദശ്ചൈവ വിഷ്ണുനാ। ക്രൂരാ ഹതാ വിനിര്ദ്ധൂതാ ദിശഃ സംപ്രതിപേദിരേ ।। ൩൬.
നമുചിയും ശംബരനും പ്രഹ്ലാദനും വിഷ്ണുവാൽ തോല്പിക്കപ്പെട്ടു; ക്രൂരന്മാർ നശിച്ചു, വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് ചിതറിപ്പോയി.
മഹാഭൂതാനി ഭൂതാത്മാ സവിശേഷാണി മാധവഃ। കാലഞ്ച സകലം വിപ്രാംസ്തത്രാദ്ഭുതമദര്ശയത് ।। ൩൬.
മാധവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവ്, മഹാഭൂതങ്ങളും പ്രത്യേക ജീവികളും കാലവും മുഴുവൻ അത്ഭുതമായി മുനികൾക്ക് കാണിച്ചു.
തസ്യ ഗാത്രേ ജഗത്സര്വമാത്മാനമനുപശ്യതി । ന കിഞ്ചിദസ്തി ലോകേഷു യദവ്യാപ്തം മഹാത്മനാ ।। ൩൬.
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ മുഴുവൻ ലോകവും താനെന്നപോലെ കാണുന്നു; മഹാത്മാവു വ്യാപിക്കാത്ത ഒന്നും ലോകങ്ങളിൽ ഇല്ല.
തദ്വൈ രൂപമുപേന്ദ്രസ്യ ദേവദാനവമാനവാഃ। ദൃഷ്ട്വാ സമ്മുമുഹുഃ സര്വേ വിഷ്ണുതേജോവിമോഹിതാഃ ।। ൩൬.
ഉപേന്ദ്രന്റെ ആ രൂപം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാവരും വിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സിൽ വിസ്മയപ്പെട്ടു, മനസ്സു കുഴഞ്ഞു.
ബലിഃ സിലോ മഹാപാശൈഃ സബന്ധുഃ സസുഹൃദ്ഗണഃ। വിരോചന കുലം സര്വം പാതാലേ സന്നിവേശിതമ് ।। ൩൬.
ബലി മഹാപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായി, തന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും കൂടെ, വിരോചനയുടെ വംശം മുഴുവനും പാതാളത്തിൽ അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടു.
തതഃ സര്വാമരൈശ്വര്യം ദത്ത്വേന്ദ്രായ മഹാത്മനേ। മാനുഷേഷു മഹാബാഹുഃ പ്രാദുരാസീജ്ജനാര്ദനഃ ।। ൩൬.
അതിനുശേഷം, അമരന്മാരുടെ എല്ലാ അധികാരവും മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനു നൽകി, മഹാബാഹുവായ ജനാർദനൻ മനുഷ്യരിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഏതാസ്തിസ്രഃ സ്മൃതാസ്തസ്യ ദിവ്യാഃ സമ്ഭൂതയഃ ശുഭാഃ। മാനുഷ്യാഃ സപ്ത യാസ്തസ്യ ശാപജാംസ്താന്നിബോധത ।। ൩൬.
ഈ മൂന്ന് ദിവ്യമായ, ശുഭമായ അവതാരങ്ങൾ അവന്റെതായാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇപ്പോൾ അവന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഏഴ് മനുഷ്യജന്മങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ത്രേതായുഗേ തു ദശമേ ദത്താത്രേയോ ബഭൂവ ഹ। നഷ്ടേ ധര്മേ ചതുര്ഥശ്ച മാര്കണ്ഡേയപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്താമത്തെ കാലത്ത്, ദത്താത്രേയനായി അവൻ ജനിച്ചു; ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ മുൻപിൽ നിന്നു നാലാമതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പഞ്ചമഃ പഞ്ചദശ്യാം തു ത്രേതായാം സമ്ബഭൂവ ഹ। മാന്ധാതുശ്ചക്രവര്ത്തിത്വേ തസ്ഥൌ തഥ്യപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പതിനഞ്ചാമത്തെ കാലത്ത്, അഞ്ചാമതായി അവൻ ജനിച്ചു; മാൻധാതു, തഥ്യൻ മുൻപിൽ നിന്നു, ചക്രവർത്തിയായി വാഴ്ത്തി.
ഏകോ നവിംശേ ത്രേതായാം സര്വ്വക്ഷത്രാന്തകോഽഭവത്। ജാമദഗ്ന്യസ്തഥാ ഷഷ്ഠോ വിശ്വാമിത്രപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
ത്രേതായുഗത്തിലെ പതിനൊന്നാം കാലത്ത്, അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് എല്ലാ ക്ഷത്രിയരെയും നശിപ്പിച്ചു; ജാമദഗ്നിയുടെ മകൻ, വിശ്വാമിത്രൻ മുൻപിൽ നിന്നു ആറാമതായി ജനിച്ചു.
ചതുര്വിംശേ യുഗേ രാമോ വസിഷ്ഠേന പുരോധസാ। സപ്തമോ രാവ ണസ്യാര്ഥേ ജജ്ഞേ ദശരഥാത്മജഃ ।। ൩൬.
നാല്പത്തിയൊന്നാം കാലത്ത്, വസിഷ്ഠൻ പുരോഹിതനായി, ദശരഥന്റെ മകനായ രാമൻ, രാവണനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഏഴാമതായി ജനിച്ചു.
അഷ്ടമോ ദ്വാപരേ വിഷ്ണുരഷ്ടാവിംശേ പരാശരാത് । വേദവ്യാസസ്തതോ ജജ്ഞേ ജാതൂകര്ണപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
എട്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, ഇരുപത്തിയെട്ടാമതിൽ, പരാശരനിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ജനിച്ചു; അതിനുശേഷം, ജാതൂകർണൻ മുൻപിൽ നിന്നു, വേദവ്യാസൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തഥൈവ നവമോ വിഷ്ണുരദിത്യാഃ കശ്യപാത്മജഃ। ദേവക്യാം വസുദേവാത്തു ബ്രഹ്നഗാര്ഗ്യപുരഃസരഃ ।। ൩൬.
അതു പോലെ, ഒൻപതാമതായി, കശ്യപനും ആദിതിയും മകനായ വിഷ്ണു, ദേവകിയിൽ വസുദേവനിൽ നിന്ന്, ബ്രഹ്മഗാർഗ്യൻ മുൻപിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
അപ്രമേയോ നിയോജ്യശ്ച യത്ര കാമചരോ വശീ। ക്രീജതേ ഭഗവാഁ ല്ലോകേ ബാലഃ ക്രീജനകൈരിവ ।। ൩൬.
അവനെ അളക്കാൻ കഴിയില്ല; സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, ഇഷ്ടം പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഭഗവാൻ ലോകത്തിൽ കുട്ടി കളിക്കാരെ പോലെ കളിക്കുന്നു.
ന പ്രമാതും മഹാബാഹുഃ ശക്യോഽസൌ മധുസൂദനഃ। പരം പരമമേതസ്മാദ്വിശ്വരൂപാന്ന വിദ്യതേ ।। ൩൬.
മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനനെ അളക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും, അവന്റെ വിശ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് വലിയതും ഒന്നുമില്ല.
അഷ്ടാവിംശ തിമേ തദ്വദ്ദ്വാപരസ്യാംശസങ്ക്ഷയേ। നഷ്ടേ ധര്മേ തദാ ജജ്ഞേ വിഷ്ണുര്വൃഷ്ണികുലേ പ്രഭുഃ ।। ൩൬.
ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, അതിന്റെ ഭാഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണു, വൃഷ്ണി വംശത്തിൽ ജനിച്ചു.