തസ്മാത് പ്രനഷ്ട സംജ്ഞാം വൈ പരാഭവങ്ഗമിഷ്യഥ। ഇദി വ്യാഹൃത്യ താന് കാവ്യോ ജഗാമാഥ യഥാഗതമ് ।। ൩൬.
'അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരാജയപ്പെടും,' എന്ന് പറഞ്ഞ് കാവ്യൻ അവിടെത്തന്നെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി.
ജ്ഞാത്വാഽഭിശസ്താനസുരാന് കാവ്യേന തു ബൃഹസ്പതിഃ। കൃതാര്ഥഃ സ തദാ ഹൃഷ്ടഃ സ്വം രൂപം പ്രത്യപദ്യത। ബുദ്ധ്വാഽസുരാംസ്തദാ ഭ്രഷ്ടാന് കൃതാര്ഥോഽന്തരധീയത ।। ൩൬.
കാവ്യൻ അസുരന്മാരെ ശപിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ബൃഹസ്പതി സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം എടുത്തു; അസുരന്മാർ വീണുപോയത് കണ്ടു, തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയതോടെ അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതഃ പ്രനഷ്ടേ തസ്മിംസ്തേ വിഭ്രാന്താ ദാനവാസ്തദാ। അഹോ ധിഗ് വഞ്ചിതാഃ സ്മേഹ പരസ്പരമഥാബ്രുവന് ।। ൩൬.
അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, ദാനവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകി; 'അയ്യോ! നാം ഇവിടെ വഞ്ചിതരായി,' എന്ന് അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു.
പൃഷ്ഠതോ വിമുഖാശ്ചൈവ താഡിതാ വേധസാ വയമ്। ദഗ്ധാശ്ചൈവോപയോഗാച്ച സ്വേസ്വേ ചാര്ഥേഷു മായയാ ।। ൩൬.
നാം പുറകോട്ടു തിരിഞ്ഞ് സ്രഷ്ടാവിനാൽ അടിയറവു കിട്ടി; അവന്റെ കപടത്വം കൊണ്ടു നമ്മുടെ കാര്യങ്ങളിൽ തന്നെ നാം ദോഷം അനുഭവിച്ചു.
തതോഽസുരാഃ പരിത്രസ്താ ദേവേഭ്യസ്ത്വരിതാ യയുഃ। പ്രഹ്ലാദമഗ്രതഃ കൃത്വാ കാവ്യസ്യാനുഗമം പുനഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട അസുരന്മാർ പ്രഹ്ലാദനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, വീണ്ടും കാവ്യനെ പിന്തുടർന്ന് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ പോയി.
തതഃ കാവ്യം സമാസാദ്യ അഭിതസ്ഥു രവാങ്മുഖാഃ। താനാഗതാന് പുനര്ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യോ യാജ്യാനുവാച ഹ ।। ൩൬.
പിന്നീട്, കാവ്യനെ സമീപിച്ച്, അവർ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ചുറ്റി നിന്നു; വീണ്ടും വന്നവരെ കണ്ടു, കാവ്യൻ തന്റെ ആരാധകരോട് പറഞ്ഞു.
മയാപി ബോധിതാഃ കാലേ യതോ മാം നാഭിനന്ദഥ। തതസ്തേനാവലേപേന ഗതാ യൂഥം പരാഭവമ് ।। ൩൬.
'ഞാനും സമയത്ത് നിങ്ങളെ ഉപദേശിച്ചു, പക്ഷേ നിങ്ങൾ എന്നെ ആദരിച്ചില്ല; ആ അഹങ്കാരത്താൽ നിങ്ങളുടെ കൂട്ടം പരാജയപ്പെട്ടു.'
പ്രഹ്ലാദസ്തമഥോവാച മാനം ത്വം ത്യജ ഭാര്ഗവ। സ്വാന് യാജ്യാന് ഭജമാനാംശ്ച ഭക്താംശ്ചൈവ വിശേഷതഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭാർഗവനേ, നീ അഹങ്കാരം വിട്ടു, നിന്റെ ആരാധകരെയും വിശേഷിച്ച് ഭക്തരെയും സംരക്ഷിക്കണം.'
ത്വയാ പൃഷ്ടാ വയം തേന ദേവാചാര്യേണ മോഹിതാഃ। ഭക്താനര്ഹസി നസ്ത്രാതും ജ്ഞാത്വാ ദീര്ഘേണ ചക്ഷുഷാ ।। ൩൬.
'നീ ചോദിച്ച ദേവാചാര്യനാൽ ഞങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി; നീ ദീർഘദർശിയാണെന്നു അറിഞ്ഞ്, ഭക്തരെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നിന്റെ കടമയാണ്.'
യദി നസ്ത്വം ന കുരുഷേ പ്രസാദം ഭൃഗുനന്ദന। അപധ്യാതാ സ്ത്വയാ ഹ്യദ്യ പ്രവേക്ഷ്യാമോ രസാതലമ് ।। ൩൬.
'നീ, ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനേ, ഞങ്ങൾക്ക് ദയ കാണിക്കാതെ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇന്ന് നീ ശപിച്ചിട്ടു, ഞങ്ങൾ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകും.'
സൂത ഉവാച।। ജ്ഞാത്വാ കാവ്യോ യഥാതത്ത്വം കാരുണ്യേനാനുകമ്പയാ । ഏവമുക്തോഽനുനീതഃ സ സ്തുതഃ കോപം ന്യയച്ഛത ।। ൩൬.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കി, കരുണയും ദയയും കൊണ്ട് ഉണർന്ന കാവ്യൻ, ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥനയും സ്തുതിയും കേട്ട്, തന്റെ കോപം ശമിപ്പിച്ചു.
ഉവാചേദന്ന ഭേതവ്യം ന ഗന്തന്യം രസാതലമ്। അവശ്യമ്ഭാവീ ഹ്യര്ഥോഽയം പ്രാപ്തോ വോ മയി ജാഗ്രതി ।। ൩൬.
അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, പാതാളത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതുമില്ല; ഈ സംഭവങ്ങൾ സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നു, ഞാൻ ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ നിങ്ങൾക്ക് ഇത് സംഭവിച്ചു.'
ന ശക്യമന്യഥാ കര്തും ദൃഷ്ടം ഹി ബലവത്തരമ് । സംജ്ഞാ പ്രനഷ്ടാ യാ വോഽദ്യ കാമം താം പ്രതിലപ്സ്യഥ ।। ൩൬.
ഇത് വേറേതായി ആകാൻ കഴിയില്ല; കാരണം കാണുന്നത് കൂടുതൽ ശക്തമാണ്. നിങ്ങൾ ഇന്ന് നഷ്ടപ്പെട്ട തിരിച്ചറിയൽ നിങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും ലഭിക്കും.
പ്രാപ്തഃ പര്യ്യായകാലോ വ ഇതി ബ്രഹ്മാഽഭ്യഭാഷത। മത്പ്രസാദാച്ച യുഷ്മാഭിര്ഭുക്തം ത്രൈലോക്യമൂര്ജ്ജിതമ് ।। ൩൬.
നിശ്ചിത സമയമെത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു. എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ശക്തി അനുഭവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത്.
യുഗാഖ്യോ ദശ സംപൂര്ണോ ദേവാനാക്രമ്യ മൂര്ദ്ധനി। താവന്തമേവ കാലം വൈ ബ്രഹ്മാ രാജ്യമഭാഷത ।। ൩൬.
പത്ത് യുഗങ്ങൾ മുഴുവനും ദേവന്മാരെ മറികടന്ന്, അത്രയും കാലം ഭരിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
സാവര്ണികേ പുനസ്തുഭ്യം രാജ്യം കില ഭവിഷ്യതി। ലോകാനാമീശ്വരോ ഭാവീ പൌത്രസ്തവ പുനര്ബലിഃ ।। ൩൬.
സാവർണിക കാലത്ത് വീണ്ടും നിന്നെ രാജാവാക്കും; നിന്റെ മകന്മാരിൽ ബാലി വീണ്ടും ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ ആകും.
ഏവം കിലമഹം പ്രോക്തഃ പൌത്രസ്തേ ബ്രഹ്മണാ സ്വയമ്। തഥാഹൃതേഷു ലോകേഷു തപോഽസ്യ ന കിലാഭവത് ।। ൩൬.
ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാവ് നേരിട്ട് നിന്റെ മകന്മാരെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞത്. ലോകങ്ങൾ അങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ തപസ്സ് നിലനിന്നില്ല.
യസ്മാത് പ്രവൃത്തയശ്ചാസ്യ ന കാമാനഭിസന്ധിതാഃ। തസ്മാദജേന പ്രീതേന ദത്തം സാവര്ണികേഽന്തരേ ।। ൩൬.
അവന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ആഗ്രഹം കൊണ്ടല്ലാത്തതിനാൽ, സന്തുഷ്ടനായ അജൻ സാവർണിക കാലം അവനു നൽകിയതാണു.
ദേവരാജ്യം ബലേര്ഭാവ്യമിതി മാമീശ്വരോഽബ്രവീത്। തസ്മാദദൃശ്യോ ഭൂതാനാം കാലാകാങ്ക്ഷീ സ തിഷ്ഠതി ।। ൩൬.
ബലി ദേവരാജാവാകുമെന്ന് ഇശ്വരൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു; അതുകൊണ്ട് അവൻ കാലം കാത്ത്, മറ്റുള്ളവർക്കു കാണാതെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
പ്രീതേന ചാമരത്വം വൈ ദത്തം തുബ്യം സ്വയമ്ഭുവാ। തസ്മാന്നിരുത്സു കസ്ത്വം വൈ പര്യ്യായം സഹ മാകുലഃ ।। ൩൬.
സന്തോഷത്തോടെ സ്വയംജനിച്ചവൻ നിന്നെ അമരന്മാരിലൊരാളാക്കി; അതുകൊണ്ട് നിരാശരാകാതെ, ഈ ചക്രം ധൈര്യത്തോടെ സഹിക്കൂ.
ന ച ശക്യം മയാ തുഭ്യം പുരസ്താദ്വൈ വിസര്പിതുമ് । ബ്രഹ്മണാ പ്രതിഷിദ്ധോഽസ്മി ഭവിഷ്യം ജാനതാ പ്രഭോ ।। ൩൬.
ഞാൻ നിനക്കു മുമ്പിൽ പോകാൻ കഴിയില്ല; ഭാവി അറിയുന്ന ബ്രഹ്മാവ് എന്നെ അതിന് വിലക്കി.
ഇമൌ ച ശിഷ്യൌ ദ്വൌ മഹ്യം തുല്യാവേതൌ ബൃഹസ്പതേഃ । ദൈവതൈഃ സഹ സംരബ്ധാന് സര്വ്വാന് വോ ധാരയിഷ്യതഃ ।। ൩൬.
എന്റെ ഈ രണ്ടു ശിഷ്യന്മാർ ബൃഹസ്പതിക്കു തുല്യരാണ്; ദേവന്മാരോടൊപ്പം, കോപിതരായ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും അവർ നിയന്ത്രിക്കും.
ഏവമുക്തസ്തു ദൈതേയാഃ കാവ്യേനാക്ലിഷ്ടകര്മ്മണാ। തതസ്താഭ്യാം യയുഃ സാര്ദ്ധം പ്രഹ്ലാദപ്രമുഖാസ്തദാ ।। ൩൬.
കാവ്യൻ, ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികളുള്ളവൻ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച് അവരൊക്കെ ആ രണ്ടു പേരോടൊപ്പം പോയി.
അവശ്യമ്ഭാവമര്ഥത്വം ശ്രുത്വാ ശുക്രാച്ച ദാനവാഃ। സകൃദാശംസമാനാസ്തേ ജയം കാവ്യേന ഭാഷിതമ് ।। ൩൬.
ഫലം നിർബന്ധമായുണ്ടാകും എന്ന് ശുക്രനിൽ നിന്ന് കേട്ട ദാനവന്മാർ, ജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിച്ച് കാവ്യൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു.
ദംശിതാഃ സായുധാഃ സര്വേ തതോ ദേവാന് സമാഹ്വയന്। അഥ ദേവാസുരാന് ദൃഷ്ട്വാ സംഗ്രാമേ സമുപസ്ഥിതാന് ।। ൩൬.
എല്ലാവരും ആയുധധാരികളായി ദേവന്മാരെ വെല്ലുവിളിച്ചു; ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും യുദ്ധത്തിനായി ഒരുമിച്ചുകാണുമ്പോൾ—
തതഃ സംവൃത്തസന്നാഹാ ദേവാസ്താന് സമയോധയന്। ദൈവാസുരേ തതസ്തസ്മിന് വര്ത്തമാനേ ശതം സമാഃ। അജയന്നസുരാ ദേവാന് ഭഗ്നാ ദേവാ അമന്ത്രയന് ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആയുധം ധരിച്ച് അവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള ആ പോരാട്ടം നൂറു വർഷം നീണ്ടു. ആ പോരിൽ അസുരന്മാർ ദേവന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചു, തോറ്റ ദേവന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു.
ഷണ്ഡാമാര്കപ്രഭാവം ന ജാനീമസ്ത്വ സുരൈര്വയമ്। തസ്മാദ്യജ്ഞം സമുദ്ദിശ്യ കാര്യ്യം ചാത്മഹിതഞ്ച യത് ।। ൩൬.
ഷണ്ടനും അമർക്കനും ദേവന്മാരിൽ എത്ര ശക്തിയുള്ളവരാണെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ഭലിക്ക് ഒരു യജ്ഞം നടത്തണം.
തജ്ജ്ഞാനാപഹൃതാവേതൌ കൃത്വാ ജേഷ്യാമഹേഽസുരാന് । അഥോപാമന്ത്രയന് ദേവാഃ ഷണ്ഡാമാര്കൌ തു താവുഭൌ ।। ൩൬.
അവരുടെ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ അസുരന്മാരെ ജയിക്കും; പിന്നെ ദേവന്മാർ ഷണ്ടനും അമർക്കനും വിളിച്ചു.
യജ്ഞേ സമാഹ്വയിഷ്യാമസ്ത്യജതമസുരാന് ദ്വിജൌ । ഗ്രഹം തം വാ ഗ്രഹീഷ്യാമോ ഹ്യനുജിത്യ തു ദാനവാന് ।। ൩൬.
യജ്ഞത്തിൽ ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷണിക്കാം—അവർ അസുരന്മാരെ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ ദാനവന്മാരെ ജയിച്ചശേഷം അവരെ പിടിച്ചെടുക്കാം.
ഏവം തത്യജതുസ്തൌ തു ഷണ്ഡാമാര്കൌ തദാസുരാന് । തതോ ദേവാ ജയം പ്രാപ്താ ദാനവാശ്ച പരാഭവമ് ।। ൩൬.
അങ്ങനെ ഷണ്ടനും അമർക്കനും അസുരന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ ദേവന്മാർക്ക് ജയം ലഭിച്ചു, ദാനവന്മാർ തോറ്റു.