തതഃ സമാഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ ബൃഹസ്പതിരുവാച താന്। സ്വാഗതം മമ യാജ്യാനാം സംപ്രാപ്തോഽസ്മി ഹിതായ ച ।। ൩൬.
അവരെ ഒത്തുചേർന്നതറിഞ്ഞ്, ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: 'എന്റെ യജമാനന്മാരെ, സ്വാഗതം! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഭാവുകത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
അഹം വോഽധ്യാപയിഷ്യാമി പ്രാപ്താ വിദ്യാ മയാ ഹി സാ। തതസ്തേ ഹൃഷ്ടമനസോ വിദ്യാര്ഥമുപപേദിരേ ।। ൩൬.
'ഞാൻ നിങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കും; ഈ വിജ്ഞാനം ഞാൻ നേടിക്കഴിഞ്ഞു.' അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ അവർ പഠിക്കാൻ സമീപിച്ചു.
പൂര്ണകാമസ്തദാ തസ്മിന് സമയേ ദശവാര്ഷികേ। യയൌ ച സമകാലം സ സദ്യോത്പന്നമതിസ്തദാ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ, ആ പത്തു വർഷക്കാലത്ത്, തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി, പുതിയ ബുദ്ധിയോടെ, ഒരേ സമയത്ത് അവൻ യാത്രയായി.
സമയാന്തേ ദേവയാനീ സദ്യോ ജാതാ സുതാ തദാ। ബുദ്ധിം ചക്രേ തതശ്ചാപി യാജ്യാനാം പ്രത്യവേക്ഷണേ ।। ൩൬.
കാലാവധിയുടെ അവസാനം, ദേവയാനി എന്ന മകൾ ജനിച്ചു; അപ്പോൾ അവൾ യജമാനന്മാരെ നിരീക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ദേവി ഗച്ഛാമഹേ ദ്രഷ്ടും തവ യാജ്യാന് ശുചിസ്മിതേ। വിഭ്രാന്തപ്രേക്ഷിതേ സാധ്വി ത്രിവര്ണായതലോചനേ ।। ൩൬.
'ദേവി, നിന്റെ യജമാനന്മാരെ കാണാൻ നമുക്ക് പോകാം, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, സദ്ഗുണമുള്ളവളേ, ഭ്രമിച്ചുനോക്കുന്നവളേ, മൂന്നു നിറമുള്ള, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ.'
ഏവമുക്താഽബ്രവീദ്ദേവീ ഭജ ഭക്താന് മഹാവ്രത। ഏഷ ബ്രഹ്മന് സതാം ധര്മോ ന ധര്മം ലോപയാമി തേ ।। ൩൬.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവി പറഞ്ഞു: 'മഹാവ്രതനേ, ഭക്തരെ സേവിക്കൂ; ഇത് സത്പുരുഷന്മാരുടെ ധർമ്മമാണ്, ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ നിന്റെ ധർമ്മം ലംഘിക്കില്ല.'
തതോ ഗത്വാസുരാന് ദൃഷ്ട്വാ ദേവാചാര്യേണ ധീമതാ। വാഞ്ചിതാന് കാവ്യരൂപേണ വേധസാഽസുരമബ്രവീത് ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ദേവചാര്യൻ ആയ ബുദ്ധിമാനായവൻ, കാവ്യന്റെ രൂപത്തിൽ അസുരന്മാരെ വഞ്ചിച്ച സൃഷ്ടാവൻ, അവരെ കണ്ടശേഷം അസുരനോട് പറഞ്ഞു.
കാവ്യം മാം താത ജാനീധ്വം ഏഷ ഹ്യാങ്ഗിരസോ ഭുവി। വഞ്ചിതാ ബത യൂയം വൈ മയി ശക്തേ തു ദാനവാഃ ।। ൩൬.
'കാവ്യൻ എന്നെ തിരിച്ചറിയുക, മകനേ; ഭൂമിയിൽ ഈയാളാണ് അങ്കിരസൻ. ദാനവരേ, എന്റെ ശക്തിയിൽ നിങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി.'
ശ്രുത്വാ തഥാ ബ്രുവാണന്തം സമ്ഭ്രാന്താ ദിതിജാസ്തതഃ। പ്രേക്ഷന്തേ സ്മ ഹ്യുഭൌ തത്ര സിതാസിതശുചിസ്മിതൌ ।। ൩൬.
അങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് കേട്ട്, ദിതിയുടെ മക്കൾ ആശ്ചര്യത്താൽ കലങ്ങിയുപോയി; അവിടെ വെളുത്തനും കറുത്തനും ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ഇരുവരെയും നോക്കി.
സമ്പ്രമൂഢാഃ സ്ഥിതാഃ സര്വേ പ്രാപദ്യന്ത ന കിഞ്ചന। തതസ്തേഷു പ്രമൂഢേഷു കാവ്യസ്താന് പുനരബ്രവീത് ।। ൩൬.
എല്ലാവരും ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ നിന്നു, ഒന്നും മനസ്സിലാക്കാനായില്ല; അപ്പോൾ കാവ്യൻ വീണ്ടും അവരോട് പറഞ്ഞു.
ആചാര്യ്യോ വോ ഹ്യഹം കാവ്യോ ദേവാചാര്യോഽയമങ്ഗിരാഃ। അനുഗച്ഛത മാം സര്വേ ത്യജതൈനം ബൃഹസ്പതിമ് ।। ൩൬.
'ഞാനാണ് നിങ്ങളുടെ ആചാര്യൻ കാവ്യൻ; ഇവൻ ദേവചാര്യൻ അങ്കിരസൻ. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നെ പിന്തുടരൂ, ബൃഹസ്പതിയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ.'
ഏവമുക്താസുരാഃ സര്വേ താവൃഭൌ സമവൈക്ഷത। തദാഽസുരാ വിശേഷന്തു ന വ്യജാനംസ്തയോര്ദ്വയോഃ ।। ൩൬.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അസുരന്മാർ ഇരുവരെയും നോക്കി; അപ്പോൾ അവർക്ക് ആ രണ്ടുപേരെയും വേർതിരിച്ച് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ബൃഹസ്പതിരുവാചൈതാനസമ്ഭ്രാന്തോഽയമങ്ഗിരാഃ। കാവ്യോഽഹം യോ ഗുരുര്ദൈത്യാ മദ്രൂപോഽയം ബൃഹസ്പതിഃ ।। ൩൬.
ബൃഹസ്പതി അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആയ അങ്കിരസനാണ്; ഞാൻ കാവ്യൻ, ദിത്യരുടെ ഗുരു. ഈ രൂപം ബൃഹസ്പതിയുടേതാണ്.'
സ മോഹയതി രൂപേണ മാമകേനൈഷ വോഽസുരാഃ। ശ്രുത്വാ തസ്യ തതസ്തേ വൈ സംമന്ത്ര്യാര്ഥവചോഽബ്രുവന് ।। ൩൬.
'അവൻ തന്റെ രൂപം ഉപയോഗിച്ച് എന്നെ മയക്കുന്നു, അസുരന്മാരേ.' ഇത് കേട്ട്, അവർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ച് ഉദ്ദേശ്യപൂർവ്വം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അയന്നോ ദശ വര്ഷാണി സതതം ശാസ്തി വൈ പ്രഭുഃ। ഏഷ വൈ ഗുരുരസ്മാകമന്തരേപ്സുരയം ദ്വിജഃ ।। ൩൬.
പതിവായി പത്ത് വർഷം ഈ പ്രഭു രാജ്യം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഈ ദ്വിജൻ നമ്മുടെ ഗുരുവിന്റെ സ്ഥാനത്ത് എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തതസ്തേ ദാനവാഃ സര്വേ പ്രണിപത്യാഭിവാദ്യ ച। വചനം ജഗൃഹുസ്തസ്യ ചിരാഭ്യാസേന മോഹിതാഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ എല്ലാ ദാനവരും വണങ്ങി ആദരം കാണിച്ച്, ദീർഘകാലം പതിവായിട്ടുള്ള ഭ്രമത്തിൽ ആളുടെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു.
ഊചുസ്തമസുരാഃ സര്വേ ക്രുദ്ധാഃ സംരക്തലോചനാഃ. അയങ്ഗുരുര്ഹിതേഽസ്മാകം ഗച്ഛ ത്വം നാസി നോ ഗുരുഃ ।। ൩൬.
അസുരന്മാർ എല്ലാവരും കോപത്തോടെ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ ഉപകാരത്തിനുള്ള ഗുരു; നീ പോകൂ, നീ ഞങ്ങളുടെ ഗുരു അല്ല.'
ഭാര്ഗവോഽങ്ഗിരസോ വായം ഭവത്വേവൈഷ നോഗുരുഃ। സ്ഥിതാ വയം നിദേശേഽസ്യ ഗച്ഛത്വം സാധു മാ ചിരമ് ।। ൩൬.
'ഇവൻ ഭാർഗവനോ ആംഗിരസനോ ആകട്ടെ, പക്ഷേ ഞങ്ങളുടെ ഗുരു ഇവൻ അല്ല; ഞങ്ങൾ ഇവന്റെ നിർദ്ദേശത്തിൽ നില്ക്കുന്നു. നീ പോകൂ, നല്ലവനേ, വൈകരുത്.'
ഏവമുക്ത്വാസുരാഃ സര്വേ പ്രാപദ്യന്ത ബൃഹസ്പതിമ്। യദാ ന പ്രതിപദ്യന്തേ തേനോക്തം തന്മഹദ്ധിതമ് ।। ൩൬.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ അസുരന്മാരും ബൃഹസ്പതിയെ സമീപിച്ചു; അവർ അവനെ അംഗീകരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, അവൻ വലിയ ഉപകാരപ്രദമായ ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
ചുകോപ ഭാര്ഗവസ്തേഷാമവലേപേന വൈ തദാ। ബോധിതാ ഹി മയാ യസ്മാന്ന മാം ഭജത ദാനവാഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ഭാർഗവൻ അവരുടെ അഹങ്കാരത്തിൽ കോപിച്ചു; ഞാൻ അവരെ ബോധിപ്പിച്ചിട്ടും ദാനവർ എന്നെ ആദരിക്കുന്നില്ല.
തസ്മാത് പ്രനഷ്ട സംജ്ഞാം വൈ പരാഭവങ്ഗമിഷ്യഥ। ഇദി വ്യാഹൃത്യ താന് കാവ്യോ ജഗാമാഥ യഥാഗതമ് ।। ൩൬.
'അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരാജയപ്പെടും,' എന്ന് പറഞ്ഞ് കാവ്യൻ അവിടെത്തന്നെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി.
ജ്ഞാത്വാഽഭിശസ്താനസുരാന് കാവ്യേന തു ബൃഹസ്പതിഃ। കൃതാര്ഥഃ സ തദാ ഹൃഷ്ടഃ സ്വം രൂപം പ്രത്യപദ്യത। ബുദ്ധ്വാഽസുരാംസ്തദാ ഭ്രഷ്ടാന് കൃതാര്ഥോഽന്തരധീയത ।। ൩൬.
കാവ്യൻ അസുരന്മാരെ ശപിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ബൃഹസ്പതി സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം എടുത്തു; അസുരന്മാർ വീണുപോയത് കണ്ടു, തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയതോടെ അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതഃ പ്രനഷ്ടേ തസ്മിംസ്തേ വിഭ്രാന്താ ദാനവാസ്തദാ। അഹോ ധിഗ് വഞ്ചിതാഃ സ്മേഹ പരസ്പരമഥാബ്രുവന് ।। ൩൬.
അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, ദാനവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകി; 'അയ്യോ! നാം ഇവിടെ വഞ്ചിതരായി,' എന്ന് അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു.
പൃഷ്ഠതോ വിമുഖാശ്ചൈവ താഡിതാ വേധസാ വയമ്। ദഗ്ധാശ്ചൈവോപയോഗാച്ച സ്വേസ്വേ ചാര്ഥേഷു മായയാ ।। ൩൬.
നാം പുറകോട്ടു തിരിഞ്ഞ് സ്രഷ്ടാവിനാൽ അടിയറവു കിട്ടി; അവന്റെ കപടത്വം കൊണ്ടു നമ്മുടെ കാര്യങ്ങളിൽ തന്നെ നാം ദോഷം അനുഭവിച്ചു.
തതോഽസുരാഃ പരിത്രസ്താ ദേവേഭ്യസ്ത്വരിതാ യയുഃ। പ്രഹ്ലാദമഗ്രതഃ കൃത്വാ കാവ്യസ്യാനുഗമം പുനഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട അസുരന്മാർ പ്രഹ്ലാദനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, വീണ്ടും കാവ്യനെ പിന്തുടർന്ന് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ പോയി.
തതഃ കാവ്യം സമാസാദ്യ അഭിതസ്ഥു രവാങ്മുഖാഃ। താനാഗതാന് പുനര്ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യോ യാജ്യാനുവാച ഹ ।। ൩൬.
പിന്നീട്, കാവ്യനെ സമീപിച്ച്, അവർ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ചുറ്റി നിന്നു; വീണ്ടും വന്നവരെ കണ്ടു, കാവ്യൻ തന്റെ ആരാധകരോട് പറഞ്ഞു.
മയാപി ബോധിതാഃ കാലേ യതോ മാം നാഭിനന്ദഥ। തതസ്തേനാവലേപേന ഗതാ യൂഥം പരാഭവമ് ।। ൩൬.
'ഞാനും സമയത്ത് നിങ്ങളെ ഉപദേശിച്ചു, പക്ഷേ നിങ്ങൾ എന്നെ ആദരിച്ചില്ല; ആ അഹങ്കാരത്താൽ നിങ്ങളുടെ കൂട്ടം പരാജയപ്പെട്ടു.'
പ്രഹ്ലാദസ്തമഥോവാച മാനം ത്വം ത്യജ ഭാര്ഗവ। സ്വാന് യാജ്യാന് ഭജമാനാംശ്ച ഭക്താംശ്ചൈവ വിശേഷതഃ ।। ൩൬.
അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭാർഗവനേ, നീ അഹങ്കാരം വിട്ടു, നിന്റെ ആരാധകരെയും വിശേഷിച്ച് ഭക്തരെയും സംരക്ഷിക്കണം.'
ത്വയാ പൃഷ്ടാ വയം തേന ദേവാചാര്യേണ മോഹിതാഃ। ഭക്താനര്ഹസി നസ്ത്രാതും ജ്ഞാത്വാ ദീര്ഘേണ ചക്ഷുഷാ ।। ൩൬.
'നീ ചോദിച്ച ദേവാചാര്യനാൽ ഞങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി; നീ ദീർഘദർശിയാണെന്നു അറിഞ്ഞ്, ഭക്തരെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നിന്റെ കടമയാണ്.'
യദി നസ്ത്വം ന കുരുഷേ പ്രസാദം ഭൃഗുനന്ദന। അപധ്യാതാ സ്ത്വയാ ഹ്യദ്യ പ്രവേക്ഷ്യാമോ രസാതലമ് ।। ൩൬.
'നീ, ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനേ, ഞങ്ങൾക്ക് ദയ കാണിക്കാതെ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇന്ന് നീ ശപിച്ചിട്ടു, ഞങ്ങൾ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകും.'