അഭിജഗ്മുഃ പ്രസഹ്യൈതാനവിചാര്യ ബലാബലമ്। താംസ്ത്രസ്താന് വധ്യമാനാംശ്ച ദേവൈര്ദൃഷ്ട്വാസുരാംസ്തദാ ।। ൩൫.
അവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും പരിഗണിച്ച് ദേവന്മാർ ശക്തിയായി ആക്രമിച്ചു. ദേവന്മാർകൊണ്ട് ഭയപ്പെട്ടും കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവരെ അപ്പോൾ അസുരന്മാർ കണ്ടു.
ദേവീ ക്രുദ്ധാബ്രവീദേനാനനിന്ദ്രത്വം കരോമ്യഹമ്। സംസ്തഭ്യ ശീഘ്രം സംരമ്ഭാദിന്ദ്രം സാഽഭ്യചരത്തതഃ ।। ൩൫.
ദേവി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇന്ദ്രാ, ഞാൻ നിന്നെ ശക്തിഹീനനാക്കും.' ഉടൻ തന്നെ അവൾ ക്രോധത്തോടെ ഇന്ദ്രനെ നേരിട്ടു.
തതഃ സംസ്തമ്ഭിതം ദൃഷ്ട്വാ ശക്രംദേവാസ്തു യൂപവത്। വ്യദ്രവന്ത തതോ ഭീതാ ദൃഷ്ട്വാ ശക്രം വശീകൃതമ് ।। ൩൫.
ഇന്ദ്രനെ യാഗശിലപോലെ അചഞ്ചലനായി കണ്ട ദേവന്മാർ ഭയന്ന് ഓടി. ഇന്ദ്രൻ കീഴടക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടതുകൊണ്ടു അവർ ഭയപ്പെട്ടു.
ഗതേഷു സുരസങ്ഘേഷു വിഷ്ണുരിന്ദ്രമഭാഷത। മാംത്വം പ്രവിശ ഭദ്രന്തേ നേഷ്യാമി ത്വാം സുരേശ്വര ।। ൩൫.
ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടം പോയപ്പോൾ, വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നിൽ പ്രവേശിക്കൂ, ഭാഗ്യവാനേ; ഞാൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കും, ദേവാധിപനേ.'
ഏവമുക്തസ്തതോ വിഷ്ണും പ്രവിവേശ പുരന്ദരഃ। വിഷ്ണുനാ രക്ഷിതം ദൃഷ്ട്വാ ദേവീ ക്രുദ്ധാ വചോഽവദത് ।। ൩൫.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ പുരന്ദരൻ വിഷ്ണുവിൽ പ്രവേശിച്ചു. വിഷ്ണുവാൽ ഇന്ദ്രൻ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ട ദേവി കോപത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏഷാ ത്വാം വിഷ്ണുനാ സാര്ദ്ധം ദഹാമി മഘവാനിവ। മിഷതാം സര്വഭൂതാനാം ദൃശ്യതാം മേ തപോബലമ് ।। ൩൫.
'വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം നിന്നെയും ഞാൻ ദഹിപ്പിക്കും, മഘവാനേ, എല്ലാ ജീവികളും കാണുമ്പോൾ എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണട്ടെ.'
തയാഭിഭൂതൌ തൌ ദേവാവിന്ദ്രവിഷ്ണൂ ജജല്പതുഃ। കഥം മുച്യേവ സഹിതൌ വിഷ്ണുരിന്ദ്രമഭാഷത ।। ൩൫.
അവളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു. വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് ചോദിച്ചു: 'നമുക്ക് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടാം?'
ഇന്ദ്രോഽബ്രവീജ്ജഹി ഹ്യേനാം യാവന്നൌ ന ദഹേദ്വിഭോ। വിശേഷേണാഭിഭൂതോഽഹമതസ്ത്വഞ്ച ഹി മാ ചിരമ് ।। ൩൫.
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'വേഗം അവളെ സംഹരിക്കൂ, അവൾ നമ്മെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്. ഞാൻ പ്രത്യേകിച്ച് അവൾക്കു കീഴടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, നീ വൈകരുത്.'
തതഃ സമീക്ഷ്യ താം വിഷ്ണുഃ സ്ത്രീവധം കര്ത്തുമാസ്ഥിതഃ। അഭിധ്യായ തതശ്ചക്രമാപന്നഃ സത്വരം പ്രഭുഃ ।। ൩൫.
അവളെ നോക്കി വിഷ്ണു സ്ത്രീഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ആലോചിച്ച് ഉടനെ തന്റെ ചക്രം വിളിച്ചു.
തസ്യാഃ സത്വരമാണായാഃ ശീഘ്രകാരീ സുരാരിഹാ। സ്ത്രിയാ വിഷ്ണുസ്തതോ ദേവ്യാ ക്രൂരം ബുദ്ധ്വാ ചികീര്ഷിതമ്। ക്രുദ്ധസ്തദസ്ത്രമാവിദ്ധ്യ ശിരശ്ചിച്ഛേദ മാധവഃ ।। ൩൫.
അവൾ വേഗത്തിൽ ചാഞ്ഞു വരുമ്പോൾ, ദേവശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന വിഷ്ണു ദേവിയുടെ ക്രൂരമായ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി, കോപത്തോടെ തന്റെ ആയുധം പ്രയോഗിച്ച് അവളുടെ തല വെട്ടി നീക്കി.
തം ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രീവധം ഘോരം ചുകോപ ഭൃഗുരീശ്വരഃ। തതോഽഭിശസ്തോ ഭൃഗുണാ വിഷ്ണുര്ഭാര്യാവധേ തദാ ।। ൩൫.
ആ ഭയങ്കരമായ സ്ത്രീഹത്യ കണ്ട ഭൃഗു മഹർഷി അത്യന്തം കോപിച്ചു. അപ്പോൾ ഭൃഗു വിഷ്ണുവിനെ ഭാര്യയെ കൊല്ലുന്നതിനായി ശപിച്ചു.
യസ്മാത്തേ ജാനതാ ധര്മാനവധ്യാ സ്ത്രീ നിഷൂദിതാ। തസ്മാത്ത്വം സപ്തകൃത്വോ വൈ മാനുഷേഷു പ്രപത്സ്യസി ।। ൩൫.
നീ ധർമ്മം അറിയുന്നതിനും, കൊല്ലരുതായ സ്ത്രീയെ കൊല്ലുന്നതിനാലാണ്, അതുകൊണ്ട് നീ ഏഴു പ്രാവശ്യം മനുഷ്യരിൽ ജനിക്കും.
തതസ്തേനാഭിശാപേന നഷ്ടേ ധര്മേ പുനഃ പുനഃ। ലോകേ സര്വഹിതാര്ഥായ ജായതേ മാനുഷേഷ്വിഹ ।। ൩൫.
അങ്ങനെ ആ ശാപം മൂലം, ധർമ്മം വീണ്ടും വീണ്ടും നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി അവൻ മനുഷ്യരിൽ ജനിക്കുന്നു.
അനുവ്യാഹൃത്യ വിഷ്ണും സ തദാദായ ശിരഃ സ്വയമ്। സമാനീയ തതഃ കായേ അപോ ഗൃഹ്യേദമബ്രവീത് ।। ൩൫.
വിഷ്ണുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഭൃഗു സ്വയം അവളുടെ തല എടുത്തു, ശരീരത്തോട് ചേർത്ത് വെള്ളം എടുത്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏഷ ത്വാം വിഷ്ണുനാ സത്യേ ഹതാം സംജീവയാമ്യഹമ് । യദി കൃത്സ്നോ മയാ ധര്മശ്ചരിതോ ജ്ഞായതേഽപി വാ। തേന സത്യേന ജീവസ്വ യദി സത്യം ബ്രവീമ്യഹമ് ।। ൩൫.
വിഷ്ണു സത്യത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവളെ ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കാം. ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയപ്പെടുകയോ അറിയപ്പെടാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ വീണ്ടും ജീവിക്കണം. ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.
സത്യാഭിവ്യാഹൃതാ തസ്യാ ദേവീ സംജീവിതാ തദാ। തദാ താം പ്രോക്ഷ്യ ശീതാഭിരദ്ഭിര്ജീവേതി സോഽബ്രവീത് ।। ൩൫.
അവൻ ഈ സത്യവാക്ക് ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ, ദേവി വീണ്ടും ജീവലഭിച്ചു. പിന്നെ അവളെ തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ തളിച്ച്, 'നീ ജീവിക്കണം' എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.
തതസ്താം സര്വഭൂതാനി ദൃഷ്ട്വാ സുപ്തോത്ഥിതാമിവ। സാധു സാധ്വിത്യദൃശ്യാനാം വാചസ്താഃ സസ്വരുര്ദിശഃ ।। ൩൫.
അവളെ ഉറക്കം തുരന്ന് എഴുന്നേറ്റതുപോലെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും സന്തോഷിച്ചു. അദൃശ്യരായവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ദിശകളിലാകെ മുഴങ്ങി: 'അറിയിപ്പോൾ! അറിയിപ്പോൾ!' എന്ന്.
ദൃഷ്ട്വാ സഞ്ജീവിതാമേവം ദേവീം താം ഭൃഗുണാ തദാ। മിഷതാം സര്വഭൂതാനാം തദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।। ൩൫.
ഭൃഗു ദേവിയെ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ ജീവിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അതൊരു അത്ഭുതമായി എല്ലാവർക്കും തോന്നി.
അസംഭ്രാന്തേന ഭൃഗുണാ പത്നീം സഞ്ജീവിതാം തതഃ। ദൃഷ്ട്വാ ശക്രോ ന ലേഭേഽഥ ശര്മ കാവ്യഭയാത്തതഃ ।। ൩൫.
ഭൃഗു ഭയമില്ലാതെ ഭാര്യയെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചത് കണ്ടശേഷം, ശക്രന് കാവ്യന്മാരുടെ ഭയത്തിൽ മനസ്സിന് സമാധാനം കിട്ടിയില്ല.
പ്രജാഗരേ തതശ്ചേന്ദ്രോ ജയന്തീമാത്മനഃ സുതാമ്। പ്രോവാച മതിമാന് വാക്യം സ്വാം കന്യാം പാകശാസനഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ, ഉറക്കമില്ലാതെ ഇരുന്ന ഇന്ദ്രൻ, തന്റെ മകൾ ജയന്തിയോട് വിവേകത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏഷ കാവ്യോ ഹ്യനിന്ദ്രായ ചരതേ ദാരുണം തപഃ। തേനാഹം വ്യാകുലഃ പുത്രി കൃതോ ധൃതിമതാ ദൃഢമ് ।। ൩൫.
'ഈ കാവ്യൻ എന്റെ കാര്യമല്ലാതെ ഭയങ്കരമായ തപസ്സാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ്, മകളേ, അവന്റെ ഉറച്ച മനസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വളരെ വിഷമിക്കുന്നു.'
ഗച്ഛ സമ്ഭാവയസ്വൈനം ശ്രമാപനയനൈഃ ശുഭൈഃ। തൈസ്തൈര്മനോനുകൂലൈശ്ച ഹ്യുപചാരൈരതന്ദ്രിതാ ।। ൩൫.
'നീ പോയി, അവന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റുന്ന നല്ല സേവനങ്ങൾകൊണ്ടും മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന പലവിധ പരിചരണങ്ങളാലും, ശ്രദ്ധയോടെ അവനെ ആദരിക്കണം.'
ദേവീ സാ ഹീന്ദ്രതുഹിതാ ജയന്തീ ശുഭചാരിണീ। യുക്തധ്യാനഞ്ച ശാമ്യം തം ദുര്ബലം ധൃതിമാസ്ഥിതമ് ।। ൩൫.
ഇന്ദ്രന്റെ മകളും നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ള ദേവിയായ ജയന്തിയും, ധ്യാനത്തോടും സമാധാനത്തോടും കൂടെ, ക്ഷീണിച്ചെങ്കിലും ഉറച്ച മനസ്സുള്ള അവന്റെ സമീപം എത്തി.
പിത്രാ യഥോക്തം കാവ്യം സാ കാവ്യേ കൃതവതീ തദാ। ഗീര്ഭിശ്ചൈവാനുകൂലാഭിഃ സ്തുവതീ വല്ഗുഭാഷിണീ ।। ൩൫.
അവളുടെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ജയന്തി കാവ്യനെ സേവിച്ചു. മൃദുലവും മനോഹരവുമായ വാക്കുകളാൽ അവനെ പ്രശംസിച്ചു.
ഗാത്രസംവാഹനൈഃ കാലേ സേവമാനാ സുഖാവഹൈഃ । ശുശ്രൂഷന്ത്യനുകൂലാ ച ഉവാസ ബഹുലാഃ സമാഃ ।। ൩൫.
ശരീരമസാജ് പോലെയുള്ള ആശ്വാസം നൽകുന്ന സേവനങ്ങൾ ശരിയായ സമയത്ത് ചെയ്തു, മനസ്സോടെ സേവനം അനുഷ്ഠിച്ച്, അവൾ വർഷങ്ങളോളം അവന്റെ അടുത്ത് താമസിച്ചു.
പൂര്ണേ ധൂമവ്രതേ ചാപി ഘോരേ വര്ഷസഹസ്രികേ । വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ കാവ്യം പ്രീതോഽഭവത്തദാ ।। ൩൫.
ആ ഭയങ്കരമായ ആയിരം വർഷത്തെ ധൂമവ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അവൾ കാവ്യനോട് ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അവൻ സന്തോഷിച്ചു.
ഏവം ബ്രുവംസ്ത്വയൈകേന ചീര്ണം നാന്യേന കേനചിത്। തസ്മാത്ത്വം തപസാ ബുദ്ധ്യാ ശ്രുതേന ച ബലേന ച ।। ൩൫.
'നീ ചെയ്തതുപോലെ മറ്റാരും ഇതുവരെ ചെയ്തിട്ടില്ല. അതിനാൽ, നിന്റെ തപസ്സിനാലും, ബുദ്ധിയാലും, പഠനത്താലും, ശക്തിയാലും—'
തേജസാ ചാപി വിബുധാന് സര്വാനഭിഭവിഷ്യസി। യച്ച കിഞ്ചിന്മമ ബ്രഹ്മന് വിദ്യതേ ഭൃഗുനന്ദന ।। ൩൫.
'നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് നീ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും മറികടക്കും. എനിക്ക് ഉള്ള എല്ലാ വിജ്ഞാനവും, ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രാ—'
സാങ്ഗഞ്ച സരഹസ്യഞ്ച യജ്ഞോപനിഷദാന്തഥാ। പ്രതിഭാസ്യതി തേ സര്വം തച്ചാദ്യന്തം ന കസ്യചിത് ।। ൩൫.
'യജ്ഞോപനിഷത്തുകളുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും രഹസ്യങ്ങളും നിനക്ക് വെളിപ്പെടും. അവയുടെ ആരംഭവും അവസാനും ആര്ക്കും അറിയില്ല.'
സര്വാഭിഭാവീ തേന ത്വം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ ഭവിഷ്യസി। ഏവം ദത്ത്വാ വരാംസ്തസ്മൈ ഭാര്ഗവായ പുനഃ പുനഃ ।। ൩൫.
'അതിനാൽ നീ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനാകും. ഇങ്ങനെ ഭാർഗവനായി നിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും വരങ്ങൾ നൽകി—'