കുശോച്ചയാ വാലഖില്യാഃ സമ്ഭൂതാഃ പരമര്ഷയഃ। മനോജവാഃ സര്വഗതാഃ സാര്വഭൌമാശ്ച തേഽഭവന് ।। ൪.
കുശത്തിന്റെ അഗ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വാലഖില്യന്മാർ എന്ന മഹർഷിമാർ ജനിച്ചു; അവർ ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും എല്ലായിടത്തും എത്തുകയും ഭൂമിയിൽ അധിപതികളാവുകയും ചെയ്തു.
ജാതാ ഭസ്മവ്യപോഹിന്യാം ബ്രഹ്മര്ഷിഗണസമ്മതാഃ। വൈഖാനസാ മുനിഗണാസ്തപഃശ്രുതപരായണാഃ ।। ൪.
അശുദ്ധി നീക്കുന്ന ഭസ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച വൈഖാനസമുനികൾ, ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവർ, തപസ്സിലും ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിലും സമർപ്പിതരാണ്.
സ്രോതോഭ്യസ്തസ്യ ചോത്പന്നാവശ്വിനൌ രൂപസമ്മിതൌ। വിദുര്ജന്മാക്ഷരജസോ വിമലാ നേത്രസമ്ഭവാഃ ൪.
അവന്റെ നദികളിൽ നിന്ന് രൂപത്തിൽ സമമായ അശ്വിനികൾ ജനിച്ചു; അവരുടെ ജനനം പവിത്രവും, മക്കളില്ലാത്തതും, കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചതുമാണ്.
ജ്യേഷ്ഠാഃ പ്രജാനാം പതയഃ സ്രോതോഭ്യസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ। ഋഷയോ രോമകൂപേഭ്യസ്തഥാ സ്വേദമലോദ്ഭവാഃ ।। ൪.
പ്രജകളുടെ മൂത്ത അധിപന്മാർ അവന്റെ നദികളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; ഋഷിമാർ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നിന്ന്, മറ്റുള്ളവർ ചൊരിയുന്ന ചോർച്ചയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു.
ദാരുണാ ഹി രുതേ മാസാ നിര്യാസാഃ പക്ഷസന്ധയഃ। വത്സരാ യേ ത്വഹോരാത്രാഃ പിത്രം ജ്യോതിശ്ച ദാരുണമ് ।। ൪.
മാസങ്ങൾ ദാരുണമായവയാണ്; പക്ഷങ്ങൾ അവയുടെ സന്ധികളാണ്; വർഷങ്ങൾ, അഹോരാത്രങ്ങൾ, പിതാവായ ദീപ്തി ദാരുണമാണ്.
രൌദ്രം ലോഹിതമിത്യാഹുര്ലോഹിതം കനകം സ്മൃതമ്। തന്മൈത്രമിതി വിജ്ഞേയം ധൂമശ്ച പശവഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪.
ഭയാനകം ചുവപ്പാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ചുവപ്പ് സ്വർണ്ണം എന്നും പറയുന്നു; അതാണ് സൗഹൃദം എന്നും അറിയണം; പുകയാണ് മൃഗങ്ങൾ എന്നും പറയുന്നു.
യേഽര്ച്ചിഷസ്തസ്യ തേ രുദ്രാസ്തഥാദിത്യാഃ സമുദ്ഭവാഃ। അങ്ഗാരേഭ്യഃ സമുത്പന്നാ ജ്യോതിഷോ ദിവ്യമാനുഷാഃ ।। ൪.
അവന്റെ ജ്വാലകൾ രുദ്രന്മാരാണ്; അദിത്യന്മാരും അങ്ങനെ ജനിച്ചു; അഗ്നിക്കരികളിൽ നിന്ന് ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ പ്രകാശങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
ആദിമാനസ്യ ലോകസ്യ ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മസമുദ്ഭവഃ। സര്വകാമദമിത്യാഹുസ്തത്ര കന്യാമുദാഹരന് ।। ൪.
മനസ്സിന്റെ ലോകത്തിന്റെ ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവാണ്, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവൻ; അവൻ സകല ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ എന്നും അവിടെ ഒരു കന്യയെപ്പറ്റി പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മാ സുരഗുരുസ്തത്ര ത്രിദശൈഃ സംപ്രസീദതി। ഇമേ വൈ ജനയിഷ്യന്തി പ്രജാഃ സര്വാഃ പ്രജേശ്വരാഃ ।। ൪.
അവിടെ ദേവഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവിന് മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരും സന്തോഷം നൽകുന്നു; ഈ പ്രജാധിപന്മാർ എല്ലാ ജീവികളും സൃഷ്ടിക്കും.
സ്വേ പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ ചാപി തപസ്വിനഃ। തത്പ്രസാദാദിമാഁല്ലോകാന്ധാരയേയുരിമാഃ ക്രിയാഃ ।। ൪.
സ്വന്തം പ്രജാധിപന്മാരും തപസ്സുകാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ഈ ലോകങ്ങളും അവയുടെ കർമ്മങ്ങളും ആദിയിൽ നിലനിർത്തി.
ദ്വന്ദ്വം സംവര്ദ്ധയാമാസ തവ തേജോവിവര്ദ്ധനമ്। ദേവേഷു വേദവിദ്വാംസഃ സര്വേ രാജര്ഷയസ്തഥാ ।। ൪.
അവൻ ആ ദ്വന്ദ്വത്തെ വളർത്തി, നിന്റെ തേജസ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു; ദേവന്മാരിൽ, വേദം അറിയുന്നവരും രാജർഷിമാരും അങ്ങനെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വേദമന്ത്ര പരാഃ സര്വേ പ്രജാപതിഗുണോദ്ഭവാഃ। അനന്തം ബ്രഹ്മ സത്യഞ്ച തപശ്ച പരമം ഭുവി ।। ൪.
എല്ലാവരും വേദമന്ത്രങ്ങളിൽ അർപ്പിതരാണ്; പ്രജാപതികളുടെ ഗുണങ്ങൾ അവർക്കുണ്ട്; അനന്തമായ ബ്രഹ്മവും, സത്യവും, ഭൂമിയിൽ പരമമായ തപസ്സും അവിടെയുണ്ട്.
സര്വേ ഹി വയമേതേ ച തവൈവ പ്രസവഃ പ്രഭോ। ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാശ്ചൈവ ലോകാശ്ചൈവ ചരാചരാഃ ।। ൪.
പ്രഭോ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും, ബ്രഹ്മാവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരും, സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ ലോകങ്ങളും—allാം നിന്റെ സന്തതികളാണ്.
മരീചിമാദിതഃ കൃത്വാ ദേവാശ്ച ഋഷിഭിഃ സഹ। അപത്യാനീഹ സഞ്ചിന്ത്യ തേഽപത്യങ്കാമയാമഹേ ।। ൪.
ആദ്യം മരീചിയെ സൃഷ്ടിച്ച്, ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും ചേർത്ത്, ഇവിടെ സന്തതിയെ ആലോചിച്ച്, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ സന്തതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തസ്മിന് യജ്ഞേ മഹാഭാഗാ ദേവാശ്ച ഋഷിഭിഃ സഹ। ഏതദ്വംശസമുദ്ഭൂതാഃ സ്ഥാനകാലാഭിമാനിനഃ ।। ൪.
ആ യാഗത്തിൽ, മഹാഭാഗനേ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഈ വംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്തും സമയത്തും അധിപതികളായി.
ന ച തേനൈവ രൂപേണ സ്ഥാപയേയുരിമാഃ പ്രജാഃ। യുഗാദിനിധനാച്ചൈവ സ്ഥാപയേയുരിമാഃ പ്രജാഃ ।। ൪.
അവർ ആ രൂപത്തിൽ തന്നെയല്ല ഈ പ്രജകളെ സ്ഥാപിച്ചത്; യುಗത്തിന്റെ തുടക്കം മുതൽ അവസാനം വരെ, അവർ ഈ ജീവികളെ സ്ഥാപിച്ചു.
തതോഽബ്രവീല്ലോകഗുരുഃ പരമിത്യവിചാരയന് । ഏവം ദേവാ വിനിശ്ചിത്യ മയാ സൃഷ്ടാ ന സംശയഃ। ഭവതാം വംശസമ്ഭൂതാഃ പുനരേതേ മഹര്ഷയഃ ।। ൪.
അപ്പോൾ ലോകഗുരു പരമസത്യം ആലോചിച്ച് പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആലോചിച്ച്, ഞാൻ തന്നെ നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു, സംശയമില്ല; ഈ മഹർഷിമാർ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
തേഷാം ഭൃഘോഃ കീര്തയിഷ്യേ വംശം പൂര്വമഹാത്മനഃ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച പ്രഥമസ്യ പ്രജാപതേഃ ।। ൪.
അവരിൽ, ഞാൻ ഭൃഗുവിന്റെ വംശം, ആ പ്രാചീന മഹാത്മാവിന്റെ വംശം, ആദ്യപ്രജാപതിയിൽ നിന്ന് തുടക്കം കുറിച്ച്, ക്രമത്തിൽ വിശദമായി പറയാം.
ഭാര്യാ ഭൃഗോരപ്രതിമേ ഉത്തമേഽഭിജനേ ശുഭേ। ഹിരണ്യകശിപോഃ കന്യാ ദിവ്യാ നാമ പരിശ്രുതാ। പുലോമ്നശ്ചാപി പൌലോമീ ദുഹിതാ വര വര്ണിനീ ।। ൪.
ഭൃഗുവിന്റെ ഉപമയില്ലാത്ത, ഉത്തമമായ, ശുഭമായ ഭാര്യ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ദിവ്യകുമാരി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായിരുന്നു; പുളോമന്റെ മകൾ, സൗന്ദര്യശാലിനിയായ പൗലോമിയും ആയിരുന്നു.
ഭൃഗോസ്ത്വജനയദ്ദിവ്യാ കാവ്യം വേദവിദാം വരമ്। ദേവാസുരാണാമാചാര്യം ശുക്രങ്കവിസുതം ഗ്രഹമ് ।। ൪.
ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് ദിവ്യയായവൾ കാവ്യനെ പ്രസവിച്ചു; വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദേവാസുരന്മാരുടെ ആചാര്യൻ, ശുക്രൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗ്രഹം, കവി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ.
സ ശുക്രശ്ചോശനാ ഖ്യാതഃ സ്മൃതഃ കാവ്യോഽപി നാമതഃ। പിതൄണാം മാനസീ കന്യാ സോമപാനാം യശസ്വിനീ। ശുക്രസ്യ ഭാര്യാങ്ഗീ നാമ വിജജ്ഞേ ചതുരഃ സുതാന് ।। ൪.
ആ ശുക്രനാണ് ഉശന എന്ന പേരിലും, കവി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നത്; സോമം കുടിക്കുന്ന പിതൃകളുടെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച യശസ്വിനിയായ അങ്കി എന്നവൾ ശുക്രന്റെ ഭാര്യയായി, നാലു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
ബ്രാഹ്മേണ തേജസാ യുക്തഃ സ ചാതോ ബ്രഹ്മവിത്തമഃ। തസ്യാമേവ തു ചത്വാരഃ പുത്രാഃ ശുക്രസ്യ ജജ്ഞിരേ ।। ൪.
ബ്രഹ്മയുടെ തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞവനായി, ബ്രഹ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി; ആ അങ്കിയിൽ നിന്നാണ് ശുക്രന് നാലു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചത്.
ത്വഷ്ടാ വരൂത്രീ ദ്വാവേതൌ ശണ്ഡാമര്കൌ ച താവുഭൌ। തേ തദാദിത്യസങ്കാശാ ബ്രഹ്മ കല്പാഃ പ്രഭാവതഃ ।। ൪.
ത്വഷ്ടാവും വരൂത്രിയും, ശണ്ഡനും മാർകനും—ഈ രണ്ടുപേരും; അവർ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശവാന്മാരായി, ശക്തിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനുപോലെയായിരുന്നു.
രഞ്ജനഃ പൃഥുരശ്മിശ്ച വിദ്വാന്യശ്ച ബൃഹദ്ഗിരാഃ। വരൂത്രിണഃ സുതാ ഹ്യേതേ ബ്രഹ്മിഷ്ഠാഃ സുരയാജകാഃ ।। ൪.
രഞ്ജനൻ, പൃഥു, അശ്മി, ബൃഹദ്ഗിരാ എന്ന ജ്ഞാനി—ഇവരാണ് വരൂത്രിയുടെ പുത്രന്മാർ; ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവരും ദേവാരാധകരുമാണ്.
ഇജ്യാധര്മവിനാശാര്ഥം മനുമേത്യാഭ്യയോജയന്। നിരസ്യമാനം വൈ ധര്മം ദൃഷ്ട്വേന്ദ്രോ മനുമബ്രവീത് ।। ൪.
യാഗധർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ അവർ മനുവിനെ സമീപിച്ചു ചേർത്ത്, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രൻ മനുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഏതൈരേവ തു കാമം ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി യാജനമ്। ശ്രുത്വേന്ദ്രസ്യ തു തദ്വാക്യം തസ്മാദ് ദേശാദപാക്രമന് ।। ൪.
'ഇവരെ ഉപയോഗിച്ചുതന്നെ ഞാൻ നിന്നെ യാഗം നടത്തിപ്പിക്കും,' എന്ന് ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു; ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ആ ദേശം വിട്ടുപോയി.
തിരോഭൂതേഷു തേഷ്വിന്ദ്രോ ധര്മപത്നീഞ്ച ചേതനാമ്। ഗ്രഹേണ മോചയിത്വാ തു തതഃ സോഽനുസസാര താമ് ।। ൪.
അവർ അപ്രത്യക്ഷരായപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ ധർമ്മന്റെ ഭാര്യമാരെയും മനസ്സിനെയും ബദ്ധതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു, പിന്നെ അവളെ പിന്തുടർന്നു.
തത ഇന്ദ്രവിനാശായ യതമാനാന് യതീംസ്തു താന് । തത്രാഗതാന് പുനര്ദൃഷ്ട്വാ ദുഷ്ടാനിന്ദ്രഃ പ്രഹന്യതു। സുഷ്വാപ ദേവദേവസ്യ വേദ്യാം വൈ ദക്ഷിണേ തതഃ ।। ൪.
ഇന്ദ്രനെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ആ യതികൾ അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ, ദുഷ്ടന്മാരെ കണ്ട ഇന്ദ്രൻ അവരെ സംഹരിച്ചു; പിന്നെ ദേവദേവന്റെ യാഗശാലയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഇന്ദ്രൻ വിശ്രമിച്ചു.
തേഷാന്തു ഭക്ഷ്യമാണാനാം തത്ര ശാലാവൃകൈഃ സഹ। ശീര്ഷാണി ന്യപതംസ്താനി ഖര്ജൂരാണ്യഭവംസ്തതഃ ।। ൪.
അവിടെ ശാലാവൃക്കുകൾ അവരെ തിന്നുമ്പോൾ, അവരുടെ തലകൾ വീണു, അവയിൽ നിന്ന് പനമരങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു.
ഏവം വരൂത്രിണഃ പുത്രാ ഇന്ദ്രേണ നിഹതാഃ പുരാ। യജന്യാം ദേവയാനീ ച ശുക്രസ്യ ദുഹിതാഽഭവത് ।। ൪.
ഇങ്ങനെ, വരൂത്രിയുടെ പുത്രന്മാർ പുരാതനത്തിൽ ഇന്ദ്രനാൽ യാഗത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ദേവയാനി ശുക്രന്റെ മകളായി.