ന ജാതു കാമഃ കാമാനാമുപഭോഗേന ശാമ്യതി। ഹവിഷാ കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ദ്ധതേ ।। ൩൧.
ആശകൾ അനുഭവങ്ങൾകൊണ്ട് ഒരിക്കലും ശമിക്കാറില്ല; ഹോമത്തിൽ ഇന്ധനം ചേർക്കുമ്പോൾ അഗ്നി വളരുന്നതുപോലെ, അതും കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കും.
യത് പൃഥിവ്യാം വ്രീഹിയവം ഹിരണ്യം പശവഃ സ്ത്രിയഃ । നാലമേകസ്യ തത്സര്വമിതി പശ്യന്ന മുഹ്യതി ।। ൩൧.
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള അരിയും യവവും പൊന്നും പശുക്കളും സ്ത്രീകളും എല്ലാം ഒരാൾക്കു മതിയാവില്ല; ഇതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ മയങ്ങാറില്ല.
യദാ തു കുരുതേ ഭാവം സര്വ്വഭൂതേഷു പാവകമ്। കര്മ്മണാ മനസാ വാചാ ബ്രഹ്മ സമ്പദ്യതേ തദാ ।। ൩൧.
എല്ലാ ജീവികളിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തനത്തിലും ശുദ്ധിയുടെ അഗ്നി ഉണർത്തുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും.
യദാ പരാന്ന ബിഭേതി യദാ ത്വസ്മാന്ന ബിഭ്യതി। യദാ നേച്ഛതി ന ദ്വേഷ്ടി ബ്രഹ്മ സമ്പദ്യതേ തദാ ।। ൩൧.
മറ്റുള്ളവരെയും ഭയപ്പെടാതെയും, മറ്റുള്ളവർ തന്നെ ഭയപ്പെടാതെയും, ആഗ്രഹമോ ദ്വേഷമോ ഇല്ലാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും.
യാ ദുസ്ത്യജാ ദുര്മ്മതിഭിര്യാ ന ജീര്യതി ജീര്യ്യതഃ। ദോഷാപ്രാണാന്തികോ രാഗസ്താം തൃഷ്ണാന്ത്യജതഃ സുഖമ് ।। ൩൧.
ദുർബുദ്ധികൾക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും, ശരീരം വൃദ്ധിയാകുമ്പോഴും ക്ഷയിക്കാത്തതുമായ, ദോഷം കൊണ്ടുവരുന്ന ആ തൃഷ്ണയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്.
ജീര്യ്യന്തി ജീര്യതഃ കോശാ ദന്താ ജീര്യന്തി ജര്യിതഃ। ജീവിതാശാ ധനാശാ ച ജീര്യ്യതോപി ന ജീര്യതി ।। ൩൧.
വയസ്സാകുന്നവന്റെ ധനശേഖരങ്ങൾ ക്ഷയിക്കും, പല്ലുകളും ക്ഷയിക്കും; പക്ഷേ, ജീവിക്കാനുള്ളതും ധനം നേടാനുള്ളതുമായ ആഗ്രഹം വയസ്സാകുമ്പോഴും ക്ഷയിക്കില്ല.
യച്ചാകാമസുഖം ലോകേ യച്ച ദിവ്യം മഹത് സുഖമ്। തൃഷ്ണാസ്യ ച സുഖസ്യൈവ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് ।। ൩൧.
ലോകത്തിൽ ആഗ്രഹമില്ലാതെ ഉണ്ടാകുന്ന സുഖവും, ദൈവികമായ മഹത്തായ സുഖവും, തൃഷ്ണയില്ലായ്മയുടെ സുഖം അതിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമായില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ സ രാജര്ഷിഃ സദാരഃ പ്രസ്ഥിതോ വനമ്। ഭൃഗുതുങ്ഗേ തപസ്തപ്ത്വാ തത്രൈവ ച മഹായശാഃ। പാലയിത്വാ വ്രതശതം തത്രൈവ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത് ।। ൩൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ രാജർഷി ഭാര്യയോടൊപ്പം കാടിലേക്ക് പോയി; ഭൃഗു പർവ്വതത്തിൽ കഠിന വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, അവിടെ തന്നെ മഹത്വം നേടി, സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
തസ്യ വംശാസ്തു പഞ്ചൈതേ പുണ്യാ ദേവര്ഷിസത്കൃതാഃ। യൈര്വ്യാപ്താ പൃഥിവീ കൃത്സ്നാ സൂര്യസ്യേവ ഗഭസ്തിഭിഃ ।। ൩൧.
അവന്റെ ആഞ്ചു വംശങ്ങളും പുണ്യവാനും ദേവർഷിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടതുമായവയാണ്; അവരാൽ ഭൂമി മുഴുവൻ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെ വ്യാപിച്ചു.
ധന്യഃ പ്രജാവാനായുഷ്മാന് കീര്തിമാംശ്ച ഭവേന്നരഃ। യയാതേശ്ചരിതം സര്വം പഠഞ്ഛൃണ്വന് ദ്വിജോത്തമഃ ।। ൩൧.
യയാതിയുടെ കഥ മുഴുവനും വായിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനും, ഭാഗ്യവാനും സന്താനശാലിയുമായും ദീർഘായുസ്സും കീർത്തിയും ഉള്ളവനുമായും ആകുന്നു.
യദോര്വംശം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രേഷ്ഠസ്യോത്തമതേഝസഃ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യേണ ഗദതോ മേ നിബോധത ।। ൩൨.
നാന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ യദുവിന്റെ വംശം, അതിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനും ശക്തനും ആയവരുടെ വർഗ്ഗം, ക്രമമായി വിശദമായി പറയാം.
യദോഃ പുത്രാ ബഭൂവുര്ഹി പഞ്ച ദേവസുതോപമാഃ। സഹസ്രജിദഥ ശ്രേഷ്ഠഃ ക്രോഷ്ടുര്നീലോ ജിതോ ലഘുഃ ।। ൩൨.
യദുവിന് അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെ മഹത്വമുള്ളവർ: സഹസ്രജിത്, ഏറ്റവും പ്രധാനൻ; പിന്നെ ക്രോഷ്ടു, നീല, ജിത, ലഘു.
സഹസ്രജിത്സുതഃ ശ്രീമാഞ്ഛതജിന്നാമ പാര്ഥിവഃ। സതജിത്സുതാ വിഖ്യാ താസ്ത്രയഃ പരമധാര്മികാഃ ।। ൩൨.
സഹസ്രജിതിന് ശതജിത് എന്ന മഹത്വമുള്ള രാജാവെന്നൊരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശതജിതിന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവർ വളരെ പ്രസിദ്ധരും ധാർമ്മികരുമായിരുന്നു.
ഹൈഹയശ്ച ഹയശ്ചൈവ രാജാ വേണുഹയശ്ച യഃ। ഹൈഹയസ്യ തു ദായാദോ ധര്മ്മതത്ത്വ ഇതി ശ്രുതിഃ ।। ൩൨.
അവർ ആയിരുന്നു ഹൈഹയ, ഹയ, രാജാവായ വേണുഹയ; ഹൈഹയയുടെ വംശാവലി പ്രകാരം ധർമ്മതത്ത്വൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ അവന്റെ അവകാശിയാണ്.
ധര്മ്മതന്ത്രസ്തു കീര്ത്തിസ്തു സംജ്ഞേയസ്തസ്യ ചാത്മജഃ। സംജ്ഞേയസ്യ തു ദായാദോ മഹിഷ്മാന്നാമ പാര്ഥിവഃ ।। ൩൨.
ധർമ്മതന്ത്രൻ കീര്ത്തിയുടെ പുത്രനാണ്, അതുപോലെ തന്നെ സംജ്ഞേയൻ സംജ്ഞേയന്റെ പുത്രനാണ്; സംജ്ഞേയന്റെ അവകാശി മഹിഷ്മാൻ എന്ന രാജാവാണ്.
ആസീന്മഹിഷ്മതഃ പുത്രോ ഭദ്രശ്രേണ്യഃ പ്രതാപവാന്। വാരാണസ്യധിപോ രാജാ കഥിതഃ പൂര്വ ഏവ ഹി ।। ൩൨.
മഹിഷ്മാന്റെ പുത്രൻ ഭദ്രശ്രേണ്യൻ ആയിരുന്നു, അവൻ ധൈര്യശാലിയും, വാരാണസിയുടെ രാജാവും ആയിരുന്നു, ഇത് മുമ്പേ പറഞ്ഞതുമാണ്.
ഭദ്രശ്രേണ്യസ്യ ദായാദോ ദുര്മദോ നാമ പാര്ഥിവഃ। ദുര്മദസ്യ തതോ ധീമാന് കന്കോ നാമ വിശ്രുതഃ ।। ൩൨.
ഭദ്രശ്രേണ്യന്റെ അവകാശി ദുര്മദൻ എന്ന രാജാവാണ്; ദുര്മദനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനിയും പ്രശസ്തനും ആയ കങ്കൻ ജനിച്ചു.
കനകസ്യ തു ദായാദാശ്ചത്വാരോ ലോകവിശ്രുതാഃ। കൃത വീര്യഃ കാര്തവീര്യഃ കൃതവര്മാ തഥൈവ ച ।। ൩൨.
കങ്കന് നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, ലോകത്ത് പ്രസിദ്ധരായവർ: കൃതവീര്യൻ, കാർത്തവീര്യൻ, കൃതവർമ്മ, അതുപോലെ കൃതൻ.
കൃതോ ജാതശ്ചതുര്ഥോഽഭൂത്കൃതവിര്യാത്തതോഽര്ജുനഃ। ജജ്ഞേ ബാഹുസഹസ്രേണ സപ്തദ്വീപേശ്വരോ നൃപഃ ।। ൩൨.
കൃതൻ നാലാമനായാണ് ജനിച്ചത്; കൃതവീര്യനിൽ നിന്ന് അർജ്ജുനൻ ജനിച്ചു, ആയിരം കൈകൾക്കൊണ്ടും ഏഴു ദ്വീപുകൾക്കും ഭരണാധികാരിയുമായ രാജാവാണ്.
സ ഹി വര്ഷായുതം തപ്ത്വാ തപഃ പരമദുശ്ചരമ്। ദത്തമാരാധയാമാസ കാര്ത്തവീര്യോഽത്രിസമ്ഭവമ് ।। ൩൨.
കാർത്തവീര്യൻ പത്ത് ആയിരം വർഷം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തു, അത്രിമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ദത്താത്രേയനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു, അവനെ ആരാധിച്ചു.
തസ്മൈ ദത്തോ വരാന് പ്രാദാച്ചതുരോ ഭൂരിതേജസഃ। പൂര്വ്വം ബാഹുസഹസ്രന്തു സ വവ്രേ പ്രഥമം വരമ് ।। ൩൨.
അവനു ദത്താത്രേയൻ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ നാലു വരങ്ങൾ നൽകി; ആദ്യം അവൻ ആയിരം കൈകൾ വേണമെന്ന് ചോദിച്ചു.
അധര്മ്മേ ദീയമാനസ്യ സദ്ഭിസ്തസ്മാന്നിവാരണമ്। ധര്മ്മേണ പൃഥിവീഞ്ജിത്വാ ധര്മ്മേണൈവാനുപാലനമ് ।। ൩൨.
അധർമ്മത്തിൽ ചേരുമ്പോൾ നല്ലവരാൽ തടയപ്പെടണം, ധർമ്മത്തിലൂടെ ഭൂമി ജയിക്കണം, ധർമ്മം പാലിച്ച് ഭരണം നടത്തണം എന്നിങ്ങനെയും അവൻ ചോദിച്ചു.
സംഗ്രാമാംസ്തു ബഹൂന് ജിത്ത്വാ ഹത്വാ ചാരീന് സഹസ്രശഃ। സംഗ്രാമേ യുദ്ധയമാനസ്യ വധഃ സ്യാദധികാദ്രണേ ।। ൩൨.
അവൻ അനേകം യുദ്ധങ്ങൾ ജയിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ വീഴേണ്ടി വന്നാൽ അതു വലിയ യുദ്ധത്തിൽ മാത്രം ആകണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ചു.
തേനേയം പൃഥിവീ കൃത്സ്നാ സപ്തദ്വീപാ സപത്തനാ । സപ്തോദധിപരിക്ഷിപ്താ ക്ഷാത്രേണ വിധിനാ ജനാഃ ।। ൩൨.
അവൻ ഈ മുഴുവൻ ഭൂമി, ഏഴു ദ്വീപുകളും നഗരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതും, ക്ഷത്രിയരുടെ നിയമപ്രകാരം ഭരിച്ചിരുന്നു.
തസ്യ ബാഹുസഹസ്രന്തു യുദ്ധ്യതഃ കില ധീമതഃ। യൌദ്ധോ ധ്വജോ രഥശ്ചൈവ പ്രാദുര്ഭവതി മായയാ ।। ൩൨.
അവൻ ആയിരം കൈകളോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, യുദ്ധധ്വജവും രഥവും അവന്റെ മായയാൽ പ്രത്യക്ഷമായിരുന്നു.
ദശയജ്ഞസഹസ്രാണി തേഷു ദ്വീപേഷു സപ്തസു। നിരര്ഗലാഃ സ്മ നിര്വൃത്താഃ ശ്രൂയന്തേ തസ്യ ധീമതഃ ।। ൩൨.
ആ ഏഴു ദ്വീപുകളിലും, ആ ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ പത്ത് ആയിരം യാഗങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ നടത്തി എന്നത് കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വേ യജ്ഞാ മഹാബാഹോസ്തസ്യാസന് ഭൂരിതേജസഃ। സര്വേ കാഞ്ചനവേദീകാഃ സര്വേ യൂപൈശ്ച കാഞ്ചനൈഃ ।। ൩൨.
ആ മഹാബാഹുവിന്റെ എല്ലാ യാഗങ്ങളും പൊൻവേദികളിലായിരുന്നു, എല്ലായാഗങ്ങളിലും പൊൻയൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
സര്വേ ദേവൈര്മ്മാഹാഭാഗൈര്വിമാനസ്ഥൈരലംകൃതാഃ। ഗന്ധര്വ്വൈരപ്സരോഭിശ്ച നിത്യമേവോപശോഭിതാഃ ।। ൩൨.
എല്ലാ യാഗങ്ങളും ദൈവങ്ങൾ അവരുടെ വിമാനങ്ങളിൽ വന്ന് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു; ഗന്ധർവ്വന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും എല്ലായ്പ്പോഴും അവിടെ സാന്നിധ്യവത്മാരായിരുന്നു.
തസ്യ രാജ്ഞോ ജഗൌ ഗാഥാം ഗന്ധര്വോ നാരദസ്തഥാ। ചരിതം തസ്യ രാജര്ഷേര്മഹിമാനം നിരീക്ഷ്യ ച ।। ൩൨.
അന്നവസരത്തിൽ ഗന്ധർവനായ നാരദൻ ആ രാജാവിന്റെ മഹത്വവും ചെയ്ത കാര്യങ്ങളും കണ്ടു, അവനെ കുറിച്ച് ഒരു ഗാനം പാടിച്ചു.
ന നൂനം കാര്ത്തവീര്യസ്യ ഗതിം യാസ്യന്തി മാനവാഃ। യജ്ഞൈര്ദാനൈസ്തപോഭിശ്ച വിക്രമേണ ശ്രുതേന ച ।। ൩൨.
യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ടോ, ദാനങ്ങൾകൊണ്ടോ, തപസ്സുകൊണ്ടോ, വീര്യത്താലോ, പഠനത്തിലോ മനുഷ്യർക്ക് കാർത്തവീര്യന്റെ നിലയിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയില്ല.