ബ്രഹ്മന് കൃശോഽയം വിമനാ ഹൃതരാജ്യോ ഹൃതാശനഃ। ഹതൌജാ ദുര്ബലോ മൂഢോ രജിപുത്രൈഃ പ്രസീദ മേ ।। ൩൦.
ബ്രഹ്മനേ, ഞാന് ക്ഷീണിച്ചവനും ദുഃഖിതനുമാണ്; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭക്ഷണവും ഇല്ല, ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു, രാജിയുടെ മക്കള് കൊണ്ട് ഞാന് ബുദ്ധിമുട്ടിലാണ്; ദയവായി എന്നോട് കരുണ കാണിക്കൂ.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। യദ്യേവം ചോദിതഃ ശക്ര ത്വയാ സ്യാം പൂര്വ്വമേവ ഹി। നാഭവിഷ്യത് ത്വത്പ്രിയാര്ഥം നാകര്ത്തവ്യം മമാനഘ ।। ൩൦.
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രാ, നീ ഇതുപോലെ മുമ്പ് ചോദിച്ചിരുന്നെങ്കില്, നിന്റെ പ്രിയത്തിനായി ചെയ്യരുതാത്തത് ഞാന് ചെയ്തിരിക്കില്ലായിരുന്നു, പാപമില്ലാത്തവനേ.
പ്രയതിഷ്യാമി ദേവേന്ദ്ര തദ്ധിതാര്ഥം മഹാദ്യുതേ। യഥാ ഭാഗഞ്ച രാജ്യഞ്ച അചിരാത് പ്രതിപത്സ്യസേ ।। ൩൦.
ദേവേന്ദ്രാ, നിന്റെ ഗുണത്തിന് വേണ്ടി ഞാൻ പോകുന്നു. നീ ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ ഭാഗവും രാജ്യവും തിരിച്ച് നേടും.
തഥാ ശക്ര ഗമിഷ്യാമി മാഭൂത്തേ വിക്ലവം മനഃ। തതഃ കര്മ്മ ചകാരാസ്യ തേജഃസംവര്ദ്ധനം മഹത് ।। ൩൦.
ശക്രാ, ഞാൻ പോകും; നിന്റെ മനസ്സിൽ ആശങ്കയുണ്ടാകരുത്. പിന്നെ അവൻ നിന്റെ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ വലിയൊരു പ്രവർത്തി നടത്തി.
തേഷാഞ്ച ബുദ്ധിസംമോഹമകരോദ്ബുദ്ധിസത്തമഃ। തേ യദാ സസുതാ മൂഢാ രാഗോത്പന്ന വിധര്മ്മിണഃ ।। ൩൦.
അവിടെയുള്ളവരുടെ ബുദ്ധിയിൽ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിച്ചു, കാരണം അവരുടെ മക്കൾ മോഹത്താൽ തെറ്റായ വഴിയിൽ പോയി.
ബ്രഹ്മദ്വിഷശ്ച സംവൃത്താ ഹതവീര്യ്യപരാക്രമാഃ। തതോ ലേഭേ സുരൈശ്വര്യമൈന്ദ്രസ്ഥാനം തഥോത്തമമ് ।। ൩൦.
അവർ ബ്രഹ്മദ്വേഷികളായി, ശക്തിയും ധൈര്യവും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം അവൻ ദേവന്മാരുടെ ആധിപത്യം, ഉത്തമമായ ഇന്ദ്രപദവി നേടി.
ഹത്വാ രജിസുതാന് സര്വാന്കാമക്രോധപരായണാന്। യ ഇദം പാവനം സ്ഥാനം പ്രതിഷ്ഠാനം ശതക്രതോഃ। ശ്രൃണുയാദ്വാ രജേര്വാപി ന സ ദൌരാത്മ്യമാപ്നുയാത് ।। ൩൦.
രാജാവിന്റെ മോഹത്തിലും കോപത്തിലും ആസ്വദിച്ച മക്കളെ കൊല്ലുകയും, ഈ ശുദ്ധമായ കഥയോ ശതക്രതുവിന്റെ സ്ഥാനമോ രാജാവിന്റെ കാര്യങ്ങളോ ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ദുർഭാഗ്യം അനുഭവിക്കില്ല.
മരുതേന കഥം കന്യാ രാജ്ഞേ ദത്താ മഹാത്മനാ। കിംവീര്യാശ്ച മഹാത്മാനോ ജാതാ മരുതകന്യകാഃ ।। ൩൧.
മഹാത്മാവായ മരുത് രാജാവിന് ആ പെൺകുട്ടിയെ എങ്ങനെ നൽകി? മരുതിന്റെ മകളിൽ നിന്നു ജനിച്ച മഹാത്മാക്കൾക്ക് എത്ര ധൈര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു?
ആഹവന് തം മരുത്സോമമന്നകാമഃ പ്രജേശ്വരമ്। മാസി മാസി മഹാതേജാഃ ഷഷ്ടിസംവത്സരാന്നൃപഃ ।। ൩൧.
ഭക്ഷ്യത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച ജനങ്ങളുടെ അധിപതി, അറുപത് വർഷം ഓരോ മാസവും മഹാശക്തനായ മരുത്സോമനു ഹോമം നടത്തി.
തേന തേ മരുതസ്തസ്യ മരുത്സോമേന തോഷിതാഃ। അക്ഷയ്യാന്നം ദദുഃ പ്രീതാഃ സര്വകാമപരിച്ഛദമ് ।। ൩൧.
അങ്ങനെ, മരുത്സോമനിലൂടെ മരുതുകൾ സന്തോഷിച്ചു; സന്തോഷത്തോടെ അവൻക്ക് ക്ഷയിക്കാത്ത ഭക്ഷണവും എല്ലാ ഇഷ്ടസൗഖ്യങ്ങളും നൽകി.
അന്നം തസ്യ സകൃത്പക്വമഹോരാത്രേ ന ക്ഷീയതേ। കോടിശോ ദീയമാനം ച സൂര്യ്യസ്യോദയനാദപി ।। ൩൧.
അവനുവേണ്ടി ഒരിക്കൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം ഒരു ദിവസം-രാത്രിയിൽ ഒരിക്കലും കുറയില്ല; സൂര്യോദയത്തിൽ കോടികളായി വിതരണം ചെയ്താലും.
മിത്രാജ്യോതിസ്തു കന്യായാം മരുതസ്യ ച ധീമതഃ। തസ്മാജ്ജാതാ മഹാസത്ത്വാ ധര്മജ്ഞാ മോക്ഷദര്ശിനഃ ।। ൩൧.
മിത്രാജ്യോതി എന്ന പെൺകുട്ടിയുടെയും ധീരനായ മരുതിന്റെയും സംഗമത്തിൽ നിന്ന് വലിയ ശക്തിയുള്ള, ധർമ്മം അറിയുന്ന, മോക്ഷം കാണുന്നവരാണ് ജനിച്ചത്.
സംന്യസ്യ ഗൃഹധര്മാണി വൈരാഗ്യം സമുപസ്ഥിതാഃ। യതിധര്മമവാപ്യേഹ ബ്രഹ്മഭൂയായ തേ ഗതാഃ ।। ൩൧.
അവർ ഗൃഹധർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചു; ഇവിടെ യതിധർമ്മം പാലിച്ച് ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കാണ് അവർ എത്തിയത്.
അനപായസ്തതോ ജാതസ്തദാ ധര്മപ്രദത്തവാന്। ക്ഷത്രധര്മസ്തതോ ജാതഃ പ്രതിപക്ഷോ മഹാതപാഃ ।। ൩൧.
അവരിൽ നിന്ന് അനപായൻ ജനിച്ചു; അവൻ ധർമ്മം നൽകിയവനായിരുന്നു. അവനിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രധർമ്മം ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് മഹാതപസ്സുള്ള പ്രതിപക്ഷൻ.
പ്രതിപക്ഷസുതശ്ചാപി സഞ്ജയോ നാമ വിശ്രുതഃ। സഞ്ജയസ്യ ജയഃ പുത്രോ വിജയസ്തസ്യ ജഗ്മിവാന് ।। ൩൧.
പ്രതിപക്ഷന്റെ മകനാണ് പ്രശസ്തനായ സഞ്ജയൻ; സഞ്ജയന്റെ മകൻ ജയൻ; ജയനിൽ നിന്ന് വിജയൻ ജനിച്ചു.
വിജയസ്യ ജയഃ പുത്രസ്തസ്യ ഹര്യന്ദ്വതഃ സ്മൃതഃ । ഹര്യന്ദുതസ്തതോ രാജാ സഹദേവഃ പ്രതാപവാന് ।। ൩൧.
വിജയന്റെ മകനാണ് ജയൻ; അവന്റെ മകനാണ് ഹര്യന്ദ്വൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഹര്യന്ദുവിൽ നിന്ന് വലിയ വീര്യശാലിയായ സഹദേവൻ രാജാവായി.
സഹദേവസ്യ ധര്മാത്മാ അദീന ഇതി വിശ്രുതഃ। അദീനസ്യ ജയത്സേനസ്തസ്യ പുത്രോഽഥ സംകൃതിഃ ।। ൩൧.
സഹദേവന്റെ ധർമ്മാത്മാവായ മകനാണ് പ്രശസ്തനായ അദീനൻ; അദീനന്റെ മകനാണ് ജയസേനൻ; അവന്റെ മകനാണ് സംകൃതിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സംകൃതേരപി ധര്മാത്മാ കൃതധര്മാ മഹായശാഃ। ഇത്യേതേ ക്ഷത്ര ധര്മാണോ നഹുഷസ്യ നിബോധത ।। ൩൧.
സംകൃതിയുടെ മകനും ധർമ്മാത്മാവായ, മഹാശ്രീയുള്ള കൃതധർമ്മൻ; ഇതാണ് നഹുഷന്റെ ക്ഷത്രവംശങ്ങൾ — ഇതു മനസ്സിലാക്കൂ.
നഹുഷസ്യ തു ദായാദാഃ ഷഡിന്ദ്രോപമതേജസഃ। ഉത്പന്നാഃ പിതൃകന്യായാം വിരജായാം മഹൌജസഃ ।। ൩൧.
നഹുഷന് ആറു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; അവർക്ക് ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ തേജസ്സും, പിതാവിന്റെ മകളായ മഹാതേജസ്വിനിയായ വിരജയിൽ നിന്നാണ് അവർ ജനിച്ചത്.
യതിര്യയാതിഃ സംയാതിരായാതിഃ പഞ്ച തുദ്വയഃ। യതിര്ജ്യേഷ്ഠസ്തു തേഷാം വൈ യയാതിസ്തു തതോഽവരഃ ।। ൩൧.
അവർ യതി, യയാതി, സംയാതി, ആയാതി, രണ്ട് തുദ്വയന്മാർ; അവരിൽ യതിയാണ് മൂത്തവൻ, യയാതിയാണ് അടുത്തവൻ.
കാകുത്സ്ഥകന്യാം ഗാം നാമ ലേഭേ പത്നീം യതിസ്തദാ। സംയാതിര്മോ ക്ഷമാസ്ഥായ ബ്രഹ്മഭൂതോഽഭവന്മുനിഃ ।। ൩൧.
അന്നേരം കാകുത്സ്ഥന്റെ മകളായ ഗാ എന്ന യുവതിയെ യതി ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു. ക്ഷമയും ഉപവാസവും ആലിംഗനം ചെയ്ത് ആ മുനിവർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായി.
തേഷാം മധ്യേ തു പഞ്ചാനാം യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ। ദേവയാനിമുശനസഃ സുതാം ഭാര്യാമവാപ ഹ ।। ൩൧.
അവരിൽ അഞ്ചുപേരിൽ ഭൂമിയുടെ രാജാവായ യയാതി ഉശനസിന്റെ മകളായ ദേവയാനിയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
ശര്മിഷ്ഠാ മാസുരീം ചൈവ തനയാം വൃഷപര്വണഃ। യദും ച തുര്വസും ചൈവ ദേവയാനിര്വ്യജായത ।। ൩൧.
ദേവയാനി യദുവിനെയും തുര്വസുവിനെയും പ്രസവിച്ചു. വൃഷപർവന്റെ മകളായ ശർമിഷ്ഠാ ദ്രുഹ്യുവിനെയും അനുവിനെയും പൂരുവിനെയും പ്രസവിച്ചു.
ദ്രുഹ്യുഞ്ചാനുഞ്ച പൂരുഞ്ച ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ । അജീജനന്മഹാവീര്യാന് സുതാന്ദേവസുതോപമാന് ।। ൩൧.
വൃഷപർവന്റെ മകളായ ശർമിഷ്ഠാ ദ്രുഹ്യുവിനെയും അനുവിനെയും പൂരുവിനെയും പ്രസവിച്ചു. ഈ പുത്രന്മാർ ദേവതാപുതന്മാരെപ്പോലെ മഹാശക്തിയുള്ളവരായിരുന്നു.
രഥന്തസ്മൈ ദദൌ രുദ്രഃ പ്രീതഃ പരമഭാസ്വരമ്। അസങ്ഗം കാഞ്ചനം ദിവ്യമക്ഷയൌ ച മഹേഷുധീ ।। ൩൧.
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ രുദ്രൻ അവനു അത്യന്തം ദീപ്തിയുള്ള, സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതമായ, അജേയമായ, ദിവ്യമായ, അക്ഷയമായ മഹായുദ്ധായുധങ്ങൾ ഉള്ള രഥം സമ്മാനിച്ചു.
യുക്തം മനോ ജവൈരശ്വൈര്യേന കന്യാം സമുദ്വഹത്। സ തേന രഥമുഖ്യേന ജിഗായ ച തതോ മഹീമ് ।। ൩൧.
മനസ്സിനേക്കാൾ വേഗമുള്ള കുതിരകൾ കെട്ടിയ ആ രഥത്തിൽ അവൻ യുവതിയെ കൊണ്ടുപോയി. ആ മഹാരഥം ഉപയോഗിച്ച് ഭൂമി ജയിച്ചു.
യയാതിര്യുധി ദുര്ദ്ധര്ഷോ ദേവദാനവമാനവൈഃ । പൌരവാണാം നൃപാണാഞ്ച സര്വേഷാം സോഽഭവദ്രഥഃ ।। ൩൧.
യയാതി ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും മാനവന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി. അവൻ പൗരവ രാജാക്കന്മാരുടെ രഥസാരഥിയായി.
യോവത്സുദേശപ്രഭവഃ കൌരവോ ജനമേജയഃ। കുരോഃ പുത്രസ്യ രാജ്ഞസ്തു രാജ്ഞഃ പാരിക്ഷിതസ്യ ഹ। ജഗാമ സ രഥോ നാശം ശാപാദ്ഗാര്ഗ്യസ്യ ധീമതഃ ।। ൩൧.
വത്സദേശത്തിൽ ജനിച്ച കുരുവിന്റെ മകനും പാർിക്ഷിതിന്റെ മകനുമായ കൗരവനായ ജനമേജയയ്ക്ക് ആ രഥം ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്. ധീരനായ ഗാർഗ്യന്റെ ശാപം മൂലം ആ രഥം നശിച്ചു.
ഗാര്ഗ്യസ്യ ഹി സുതം ബാലഃ സ രാജാ ജനമേജയഃ। ദുര്ബുദ്ധിര്ഹിംസയാമാസ ലോഹഗന്ധം നരാധിപമ് ।। ൩൧.
അപ്പോൾ ബാലവയസ്സിലുള്ള രാജാവായ ജനമേജയൻ, ദുർബുദ്ധിയാൽ ഗാർഗ്യന്റെ മകനായ മനുഷ്യാധിപനായ ലോഹഗന്ധനെ ഉപദ്രവിച്ചു.
സ ലോഹഗന്ധോ രാജര്ഷിഃ പരിധാവന്നിതസ്തതഃ। പൌരജാനപദൈസ്ത്യക്തോ ന ലേഭേ ശര്മ കര്ഹിചിത് ।। ൩൧.
അപ്പോൾ ആ രാജർഷിയായ ലോഹഗന്ധൻ ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അവൻ ഒരിക്കലും മനസ്സാന്ത്വാനം കണ്ടെത്തിയില്ല.