അര്വാക്സുതോഽസി ഹേ ദേവ നാമമന്ത്രോഽസി വൈ പ്രഭോ। ദ്വിതീയായാന്തു സമ്ഭൂത്യാം ലോകേ ഖ്യാതിങ്ഗമിഷ്യസി ।। ൩൦.
ദേവാ, നീ പിന്നീട് ജനിച്ചവനാണ്; നീ നാമവും മന്ത്രവും കൈവശമുള്ളവനാണ്. രണ്ടാം ജനനത്തിൽ നീ ലോകത്ത് പ്രശസ്തനാകും.
അണിമാദിയുതാ സിദ്ധിര്ഗര്ഭസ്ഥസ്യ ഭവിഷ്യതി। തേനൈവ ച ശരീരേണ ദേവത്വം പ്രാപ്സ്യസി പ്രഭോ। ചാരുമന്ത്രൈര്ഘൃതൈര്ഗന്ധൈര്യക്ഷ്യന്തി ത്വാം ദ്വിജാതയഃ ।। ൩൦.
അണിമാദി സിദ്ധികൾ ഗർഭസ്ഥനായി ഇരിക്കുമ്പോഴും നിനക്കുണ്ടാകും. അതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെ, പ്രഭോ, നീ ദൈവത്വം നേടും. മനോഹരമായ മന്ത്രങ്ങൾ, നെയ്യും സുഗന്ധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ദ്വിജന്മാർ നിന്നെ ആരാധിക്കും.
അഥ ച ത്വം പുനശ്ചൈവ ആയുര്വേദം വിധാസ്യസി। അവശ്യമ്ഭാവീ ഹ്യര്ഥോഽയം പ്രാഗ്ദിഷ്ടസ്ത്വബ്ജയോനിനാ ।। ൩൦.
പിന്നെയും നീ ആയുര്വേദം സ്ഥാപിക്കും. ഈ കാര്യം നിർബന്ധമായും നടക്കും; അതു മുമ്പേ പദ്മജനനായവൻ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദ്വിതീയം ദ്വാപരം പ്രാപ്യ ഭവിതാ ത്വം ന സംശയഃ। തസ്മാത് തസ്മൈ വരം ദത്ത്വാ വിഷ്ണുരന്തര്ദഘേ തതഃ ।। ൩൦.
രണ്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗം എത്തിയപ്പോൾ, നീ ജനിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല. അതിനുശേഷം വിഷ്ണു അവനു ഒരു വരം നൽകി അപ്രത്യക്ഷനായി.
ദ്വിതീയേ ദ്വാപരേ പ്രാപ്തേ സൌനഹോത്രഃ സ കാശിരാട്। പുത്രകാമ സ്തപസ്തേപേ നൃപോ ദീര്ഘതപാസ്തഥാ ।। ൩൦.
രണ്ടാമത്തെ ദ്വാപരയുഗം വന്നപ്പോൾ, കാശിരാജാവായ സൗനഹോത്രനും, ദീർഘതപാസെന്ന രാജാവും, പുത്രാഗ്രഹത്തോടെ കഠിനമായ തപസ്സ് നടത്തി.
അജം ദേവന്തു പുത്രാര്ഥേ ഹ്യാരിരാധയിഷുര്നൃപഃ। വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ പ്രീതോ ധന്വന്തരിര്നൃപമ് ।। ൩൦.
പുത്രം ലഭിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് രാജാവ് അജദേവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ ധന്വന്തരി രാജാവിനോട് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു.
നൃപ ഉവാച।। ഭഗവന് യദി തുഷ്ടസ്ത്വം പുത്രോ മേ ധൃതിമാന് ഭവ। തഥേതി സമനുജ്ഞായ തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൩൦.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ എനിക്ക് ധൈര്യശാലിയായ ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കട്ടെ.' അങ്ങനെ സമ്മതിച്ച ശേഷം അവൻ അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി.
തസ്യ ഗേഹേ സമുത്പന്നോ ദേവോ ധന്വന്തരിസ്തദാ। കാശിരാജോ മഹാരാജഃ സര്വ്വരോഗപ്രണാശനഃ ।। ൩൦.
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ധന്വന്തരി ദേവൻ ജനിച്ചു. കാശിരാജാവായ മഹാരാജാവ് എല്ലാ രോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനായി.
ആയുര്വേദം ഭരദ്വാജശ്ചകാര സഭിഷക്ക്രിയമ്। തമഷ്ടധാ പുനര്വ്യസ്യ ശിഷ്യേഭ്യഃ പ്രത്യപാദയത് ।। ൩൦.
ഭരദ്വാജൻ ആയുര്വേദവും അതിന്റെ ചികിത്സാപദ്ധതിയും രചിച്ചു. അതിനെ എട്ട് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ശിഷ്യന്മാരെ പഠിപ്പിച്ചു.
ധന്വന്തരിസുതശ്ചാപി കേതുമാനിതി വിശ്രുതഃ। അഥ കേതുമതഃ പുത്രോ വിഭോ ഭീമരഥോ നൃപഃ। ദിവോദാസ ഇതി ഖ്യാതോ വാരാണസ്യധിപോഽഭവത് ।। ൩൦.
ധന്വന്തരിയുടെ മകനായ കെതുമാൻ എന്നവൻ പ്രശസ്തനായി. കെതുമാനിൽ നിന്ന് ഭീമരഥൻ എന്ന രാജാവും, അവനിൽ നിന്ന് വാരാണസിയുടെ അധിപനായ ദിവോദാസനും ജനിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു പുരീം വാരാണസീം പുരാ। ശൂന്യാം വിവേശയാമാസ ക്ഷേണകോ നാമ രാക്ഷസഃ ।। ൩൦.
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, ക്ഷേണക എന്നൊരു ദാനവൻ, ശൂന്യമായിരുന്ന വാരാണസി നഗരത്തിലേക്ക് കയറി വന്നു.
ശപ്താ ഹി സാ പുരീ പൂര്വ്വം നികുമ്ഭേന മഹാത്മനാ। ശൂന്യാ വര്ഷസഹസ്രം വൈ ഭവിത്രീതി പുനഃ പുനഃ ।। ൩൦.
അതിനു മുമ്പ് മഹാത്മാവായ നികുംബൻ ആ നഗരം ശപിച്ച്, ആയിരം വർഷം വീണ്ടും വീണ്ടും ശൂന്യമായിരിക്കട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു.
തസ്യാന്തു ശപ്തമാത്രായാം ദിവോദാസഃ പ്രജേശ്വരഃ। വിഷയാന്തേ പുരീം രമ്യാം ഗോമത്യാം സന്ന്യവേശയത് ।। ൩൦.
ആ ശാപം സംഭവിച്ച ഉടനെ, ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ദിവോദാസൻ, തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ അതിരിൽ, ഗോമതീ നദിയുടെ തീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.
ഋഷ ഊചുഃ।। വാരാണസീം കിമര്ഥന്താം നികുമ്ഭഃ ശപ്തവാന് പുരാ। നികുമ്ഭശ്ചാപി ധര്മ്മാത്മാ സിദ്ധക്ഷേത്രം ശശാപ യഃ ।। ൩൦.
മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചു: നികുംബൻ മുമ്പ് എന്തിനാണ് വാരാണസിയെ ശപിച്ചത്? ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ആ നികുംബൻ എങ്ങനെ ആ പുണ്യഭൂമിയെ ശപിച്ചു?
സൂത ഉവാച।। ദിവോദാസസ്തു രാജര്ഷിര്നഗരീം പ്രാപ്യ പാര്ഥിവഃ। വസതേ സ മഹാതേജാഃ സ്ഫീതായാം വൈ നരാധിപഃ ।। ൩൦.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജർഷിയായ ദിവോദാസൻ ആ നഗരം സ്വന്തമാക്കി, മഹാതേജസ്സോടെ ആ സമൃദ്ധിയായ നഗരത്തിൽ വാസം ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു കൃതദാരോ മഹേശ്വരഃ। ദേവ്യാഃ സ പ്രിയകാമസ്തു വസാനശ്ച സുരാന്തികേ ।। ൩൦.
അതു തന്നെയായ സമയത്ത്, മഹേശ്വരൻ തന്റെ പ്രിയപത്നിയുമായ് ദേവതകളുടെ ഇടയിൽ വസിച്ചു.
ദേവാജ്ഞയാ പാരിഷദാ വിശ്വരൂപാസ്തപോധനാഃ। പൂര്വോക്തൈ രൂപവിശേഷസ്തോഷയന്തി മഹേശ്വരീമ് ।। ൩൦.
ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ, വിവിധ രൂപങ്ങളുള്ള പാർഷദന്മാർ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മഹേശ്വരിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഹൃഷ്യതി തൈര്മഹാദേവോ മേനാ നൈവ തു ഹൃഷ്യതി। ജുഗുപ്സതേ സാ നിത്യഞ്ച ദേവം ദേവീം തഥൈവ ച ।। ൩൦.
അവരുടെ കാരണമായി മഹാദേവൻ സന്തോഷിച്ചു, പക്ഷേ മേനാ സന്തോഷിച്ചില്ല; അവൾ ദൈവത്തെയും ദേവിയെയും എപ്പോഴും കുറ്റം പറഞ്ഞു.
മമ പാര്ശ്വേ ത്വനാചാരസ്തവ ഭര്ത്താ മഹേശ്വരഃ। ദരിദ്രഃ സര്വ ഏവേഹ അക്ലിഷ്ടം ലഡതേഽനഘേ ।। ൩൦.
"നിന്റെ ഭർത്താവായ മഹേശ്വരൻ എന്റെ അടുത്ത് യോജിച്ചവനല്ല; അവൻ ഇവിടെ പൂർണ്ണമായും ദരിദ്രനാണ്, എന്നിരുന്നാലും കഷ്ടമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നു, പാപമില്ലാത്തവളേ."
മാത്രാ തഥോക്താ വചസാ സ്ത്രീസ്വബാവാന്നചാക്ഷമത്। സ്മിതം കൃത്വാ തു വരദാ ഹരപാര്ശ്വമഥാഗമത് ।। ൩൦.
അമ്മ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സ്ത്രീസ്വഭാവം കൊണ്ടു സഹിക്കാനാവാതെ, അവൾ പുഞ്ചിരിച്ച് വരദായിനിയായ് ഹരന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
വിഷണ്ണവദനാ ദേവീ മഹാദേവമഭാഷത। നേഹ വത്സ്യാമ്യഹം ദേവ നയ മാം സ്വം നിവേശനമ് ।। ൩൦.
ദേവി വിഷണ്ണമായ മുഖത്തോടെ മഹാദേവനോടു പറഞ്ഞു: "ദേവാ, ഞാൻ ഇവിടെ താമസിക്കില്ല; എന്നെ നിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ."
തഥോക്തസ്തു മഹാദേവഃ സര്വാംല്ലോകാനവേക്ഷ്യ ഹ। വാസാര്ഥം രോചയാമാസ പൃഥിവ്യാം തു ദ്വിജോത്തമാഃ। വാരാണസീം മഹാതേജാഃ സിദ്ധക്ഷേത്രം മഹേശ്വരഃ ।। ൩൦.
ഇങ്ങനെ ദേവി പറഞ്ഞതോടെ, മഹാദേവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും നോക്കി, ഭൂമിയിൽ വാസത്തിനായി മഹാതേജസ്സുള്ള വാരാണസി എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ദിവോ ദാസേന താം ജ്ഞാത്വാ നിവിഷ്ടാന്നഗരീം ഭവഃ। പാര്ശ്വാസ്ഥം സ സമാഹൂയ ഗണേശം ക്ഷേമകം ബ്രവീത് ।। ൩൦.
ദിവോദാസൻ ആ നഗരത്തിൽ താമസിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞ ഭവൻ, തനിക്കു സമീപം നിന്നിരുന്ന ഗണേശനെ വിളിച്ച്, രക്ഷകനോട് പറഞ്ഞു.
ഗണേശ്വര പുരീങ്ഗത്വാ സൂന്യാം വാരാണസീം കുരു। മൃദുനാ ചാബ്യുപായേന അതിവീര്യഃ സ പാര്ഥിവഃ ।। ൩൦.
"ഗണനാഥാ, നീ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി വാരാണസിയെ ശൂന്യമാക്കണം; ആ രാജാവിന് അത്യന്തം ശക്തിയുള്ളവനാണ്, അതിനാൽ സാവധാനം പ്രവർത്തിക്കണം."
തതോ ഗത്വാ നികുമ്ഭസ്തു പുരീം വാരാണസീം പുരാ । സ്വപ്നേ സന്ദര്ശയാമാസ മങ്കനം നാമ നാപിതമ് ।। ൩൦.
അതിനുശേഷം, നികുംബൻ വാരാണസി നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, മങ്കനൻ എന്ന നാപിതന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ശ്രേയസ്തേഽഹം കരിഷ്യാമി സ്ഥാനം മേ രോചയാനഘ। മദ്രൂപാം പ്രതിമാം കൃത്വാ നഗര്യ്യന്തേ നിവേശയ ।। ൩൦.
"ഞാൻ നിനക്ക് ഭംഗിയും ഐശ്വര്യവും നൽകും; പാപമില്ലാത്തവനേ, എനിക്ക് ഒരു സ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. എന്റെ രൂപത്തിൽ ഒരു പ്രതിമ ഉണ്ടാക്കി നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കൂ."
തഥാ സ്വപ്നേ യഥാ ദൃഷ്ടം സര്വം കാരിതവാന് ദ്വിജാഃ। നഗരീദ്വാര്യനുജ്ഞാപ്യ രാജാനന്തു യഥാവിധി ।। ൩൦.
സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടതുപോലെ, അവൻ എല്ലാം ചെയ്തു; രാജാവിന്റെ അനുമതി പ്രകാരം, നിയമാനുസൃതമായി ആ പ്രവർത്തി നടന്നു.
പൂജാ തു മഹതീ ചൈവ നിത്യമേവ പ്രയുജ്യതേ। ഗന്ധൈര്ധൂപൈശ്ച മാല്യൈശ്ച പ്രേക്ഷണീയൈസ്തഥൈവ ച ।। ൩൦.
അവിടെ വലിയ പൂജ എപ്പോഴും നടക്കുന്നു; സുഗന്ധങ്ങളും ധൂപവും പൂമാലകളും മറ്റും മനോഹരമായി അർപ്പിക്കുന്നു.
അന്നപ്രദാനയുക്തൈശ്ച അത്യദ്ഭുതമിവാഭവത്। ഏവം സമ്പൂജ്യതേ തത്ര നിത്യമേവ ഗണേശ്വരഃ ।। ൩൦.
അന്നദാനങ്ങളോടെ അതി അത്ഭുതമായതായി അവിടം തോന്നി. അങ്ങനെ അവിടെ എപ്പോഴും ഗണപതി ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ വരസഹസ്രാണി നഗരാണാം പ്രയച്ഛതി । പുത്രാന് ഹിരണ്യമായൂംഷി സര്വ്വകാമാംസ്തഥൈവ ച ।। ൩൦.
അതിനുശേഷം അവൻ നഗരങ്ങൾക്കായി ആയിരക്കണക്കിന് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു; മക്കൾ, പൊന്ന്, ദീർഘായുസ്, വേണമെന്നെല്ലാം അതുപോലെ ലഭിക്കുന്നു.