ഉത്സൃഷ്ടാവുരണൌ ദൃഷ്ട്വാ രാജാ ഗൃഹ്യാഗതഃ പ്രഭുഃ। അപശ്യംസ്താം തു വൈ രാജാ വിലലാപ സുദുഃഖിതഃ ।। ൨൯.
രണ്ടു ആടുകളെയും ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ട രാജാവ് അവയെ എടുത്ത് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; അവളെ കാണാതിരുന്നതിൽ രാജാവ് അതീവ ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു.
ചചാര പൃഥിവീം ചൈവ മാര്ഗമാണസ്തതസ്തതഃ। അഥാപശ്യച്ച താം രാജാ കുരുക്ഷേത്രേ മഹാബലഃ ।। ൨൯.
അവളെ തേടി രാജാവ് ഭൂമിയിൽ എല്ലായിടത്തും തിരിഞ്ഞു നടന്നു; പിന്നെ ആ മഹാബലശാലി കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ അവളെ കണ്ടു.
പ്ലക്ഷതീര്ഥേ പുഷ്കരിണ്യാം വിഗാഢേനാമ്ബുനാപ്ലുതാമ്। ക്രീഡന്തീമപ്സരോഭിശ്ച പഞ്ചഭിഃ സഹ ശോഭനാമ് ।। ൨൯.
പ്ലക്ഷതീർത്ഥത്തിലെ പുഷ്കരിണിയിൽ, ആ പെൺകുട്ടി ആഴത്തിൽ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി, അഞ്ചു മനോഹരമായ അപ്സരസ്സുമാരോടൊപ്പം കളിച്ചു.
അപശ്യത്സാ തതഃ സുഭ്രൂ രാജാനമവിദൂരതഃ। ഉര്വശീ താഃ സഖീഃ പ്രാഹ അയം സ പുരുഷോത്തമഃ ।। ൨൯.
അപ്പോൾ മനോഹരമായ കണികളുള്ള ഉർവ്വശി, അടുത്ത് രാജാവിനെ കണ്ടു. അവൾ തന്റെ സഖികളോടു പറഞ്ഞു: 'ഇവനാണ് ആ മഹാനായ പുരുഷൻ.'
യസ്മിന്നഹമവാത്സം ഹി ദര്ശയാമാസ തം നൃപമ് । തത ആവിര്ബഭൂവുസ്താഃ പഞ്ചചൂഡാപ്സരാസ്തു താഃ ।। ൨൯.
'ഞാൻ ഒരിക്കൽ അവനോടായിരുന്നു.' എന്നുപറഞ്ഞ് അവൾ ആ രാജാവിനെ കാണിച്ചു. അതിനുശേഷം, കിരീടം ധരിച്ച ആ അഞ്ചു അപ്സരസ്സുമാർ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ തു രാജാ താം പ്രീതഃ പ്രലാപാന് കുരുതേ ബഹൂന്। ആയാഹി തിഷ്ഠ മനസാ ഘോരേ വചസി തിഷ്ഠ ഹേ ।। ൨൯.
അവളെ കണ്ട രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ പല വാക്കുകളും പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ വാ, നിന്നു പോ, എന്റെ മനസ്സിൽ എന്നും ഇരിക്കണം, എന്റെ വാക്കുകളിൽ നില്ക്കണം, മനോഹരിയേ.'
ഏവമാദീനി സൂക്ഷ്മാണി പരസ്പരമഭാഷത। ഉര്വ്വശീ ത്വബ്രവീച്ചൈലം സഗര്ഭാഹം ത്വയാ പ്രഭോ ।। ൨൯.
ഇങ്ങനെ പല സൂക്ഷ്മമായ വാക്കുകൾ അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഉർവ്വശി ഇലയോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഞാൻ നിനക്കു ഗർഭിണിയാകുന്നു.'
സംവത്സരാത് കുമാരസ്തേ ഭവിതാ നവ സംശയഃ। നിശാമേകാന്തു വൈ രാജാ ഹ്യവസത്തു തയാ സഹ ।। ൨൯.
'ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, നിനക്ക് ഒരു മകൻ ജനിക്കും—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.' രാജാവ് അവളോടൊപ്പം ഒറ്റരാത്രി തനിച്ചിരിച്ചു.
സമ്പ്രഹൃഷ്ടോ ജഗാമാഥ സ്വപുരന്തു മഹായശാഃ। ഗതേ സംവത്സരേ രാജാ ഉര്വ്വശീം പുനരാഗമത് ।। ൨൯.
വളരെയധികം സന്തോഷത്തോടെ, മഹത്വമുള്ള രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ വീണ്ടും ഉർവ്വശിയെ കാണാൻ വന്നു.
ഉഷിത്വാ തു തയാ സാര്ദ്ധമേകരാത്രം മഹാമനാഃ। കാമാര്ത്തശ്ചാ ബ്രവീദ്ദീനോ ഭവ നിത്യം മമേതി വൈ ।। ൨൯.
അവളോടൊപ്പം ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ രാജാവ്, മോഹത്തിൽ കുഴഞ്ഞ് ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നീ എപ്പോഴും എന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കണം.'
ഉര്വ്വശ്യഥാബ്രവീച്ചൈലം ഗന്ധര്വാസ്തേ വരം ദദുഃ। തം വൃണീഷ്വ മഹാരാജ ബ്രൂഹി ചൈതാംസ്ത്വമേവ ഹി ।। ൨൯.
അപ്പോൾ ഉർവ്വശി ഇലയോട് പറഞ്ഞു: 'ഗന്ധർവ്വന്മാർ നിനക്കൊരു വരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാരാജാവേ, നീ ആ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, അവരോട് നീയേ പറയണം.'
വൃണേ നിത്യം ഹി സാലോക്യം ഗന്ധര്വാണാം മഹാത്മനാമ്। തഥേത്യുക്ത്വാ വരം വവ്രേ ഗന്ധര്വാശ്ച തഥാസ്ത്വിതി ।। ൨൯.
'ഞാൻ എപ്പോഴും മഹാത്മാക്കളായ ഗന്ധർവ്വന്മാരോടൊപ്പം ഒരേ ലോകത്ത് താമസിക്കണമെന്നു ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.' എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ വരം തേടി. ഗന്ധർവ്വന്മാർ 'അങ്ങനെ തന്നെ ആകട്ടെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു.
സ്ഥാലീമഗ്നേഃ പൂരയിത്വാ ഗന്ധര്വ്വാശ്ച തമബ്രുവന്। അനേന ഇഷ്ട്വാ ലോകന്തം പ്രാപ്സ്യസി ത്വം നരാധിപ ।। ൨൯.
അഗ്നിക്കായി ഒരു പാത്രം നിറച്ച്, ഗന്ധർവ്വന്മാർ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇതുപയോഗിച്ച് യജ്ഞം നടത്തി, രാജാവേ, നീ പരമലോകം നേടും.'
തമാദായ കുമാരന്തു നഗരായോപചക്രമേ। നിഃക്ഷിപ്യ തമരണ്യാഞ്ച സ പുത്രന്തു ഗൃഹം യയൌ ।। ൨൯.
ആ കുട്ടിയെ എടുത്ത്, അവൻ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അവനെ കാടിൽ വെച്ച്, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
പുനരാദായ ദൃശ്യാഗ്നിമശ്വത്ഥം തത്ര ദൃഷ്ടവാന്। സമീപതസ്തു തം ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യശ്വത്ഥം തത്ര വിസ്മിതഃ ।। ൨൯.
വീണ്ടും ദൃശ്യമായ അഗ്നിയെ എടുത്ത്, അവിടെ ഒരു അശ്വത്ത്വൃക്ഷം കണ്ടു. അടുത്ത് ആ അശ്വത്തിനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ അതിശയിച്ചു.
ഗന്ധര്വ്വേഭ്യസ്തഥാഖ്യാതുമഗ്നിനാ ഗാം ഗതസ്തു സഃ । ശ്രുത്വാ തമര്ഥമശിലമരണിം തു സമാദിശത് ।। ൨൯.
അഗ്നിയോടൊപ്പം ഗന്ധർവ്വന്മാരെ കാണാൻ അവൻ പോയി. ആ കാര്യം കേട്ട അഗ്നി, അശ്വത്തിൽ നിന്ന് അരണി ഉണ്ടാക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
അശ്വത്ഥാദരണിം കൃത്വാ മഥിത്വാഗ്നിം യഥാവിധി। തേനേഷ്ട്വാ തു സലോകം നഃ പ്രാപ്സ്യസി ത്വം നരാധിപ। മഥിത്വാഗ്നിം ത്രിധാ കൃത്വാ ഹ്യയജത്സ നരാധിപഃ ।। ൨൯.
അശ്വത്തിൽ നിന്ന് അരണി ഉണ്ടാക്കി, വിധിപ്രകാരം അഗ്നി ഉണർത്തി. അതുപയോഗിച്ച് യജ്ഞം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, നീ ഞങ്ങളുടെ ലോകം നേടും. അഗ്നിയെ മൂന്നായി വിഭജിച്ച്, രാജാവ് യജ്ഞം നടത്തി.
ഇഷ്ട്വാ യജ്ഞൈര്ബഹുവിധൈര്ഗതസ്തേഷാം സലോകതാമ്। വാസായ ച സ ഗന്ധര്വ്വസ്ത്രേതായാം സ മഹാരഥഃ। ഏകോഽഗ്നിഃ പൂര്വമാസീദ്വൈ ഐലസ്ത്രീംസ്താനകല്പയത് ।। ൨൯.
നാനാവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, അവൻ ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെ ലോകം നേടി. ത്രേതായുഗത്തിൽ ആ മഹാരഥിയായ ഗന്ധർവ്വൻ അവിടെ താമസിച്ചു. ആദ്യം ഒരേ അഗ്നിയായിരുന്നു; ഇലൻ ആ സ്ത്രീകളെ സ്ഥാപിച്ചു.
ഏവംപ്രഭാവോ രാജാസീദൈലസ്തു ദ്വിജസത്തമാഃ। ദേശേ പുണ്യതമേ ചൈവ മഹര്ഷിഭിരലംകൃതേ ।। ൨൯.
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇലൻ എന്ന രാജാവിന് ഇങ്ങനെയൊരു മഹത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു, മഹർഷിമാർ അലങ്കരിച്ച ഏറ്റവും പുണ്യമായ ദേശത്ത്.
രാജ്യം സ കാരയാമാസ പ്രയാഗേ പൃഥിവീ പതിഃ। ഉത്തരേ യാമുനേ തീരേ പ്രതിഷ്ഠാനേ മഹായശാഃ ।। ൨൯.
ഭൂമിയുടെ അധിപൻ ആയ രാജാവ്, പ്രയാഗത്തിൽ, യമുനയുടെ വടക്കേ കരയിലെ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ, തന്റെ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു.
തസ്യ പുത്രാ ബഭൂവുര്ഹി ഷഡിന്ദ്രോപമതേജസഃ। ഗന്ധര്വ്വലോകേ വിദിതാ ആയുര്ദ്ധീമാനമാവസുഃ ।। ൨൯.
അവനു ആറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവരൊക്കെയും ഇന്ദ്രനു സമാനമായ തേജസ്സുള്ളവർ. ഗന്ധർവ്വലോകത്ത് അറിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു ആയു, ധീമാൻ, അമാവസു, വിശ്വായു, ശതായു, ഗതായു എന്നിങ്ങനെ.
വിശ്വായുശ്ച ശതായുശ്ച ഗതായുശ്ചോര്വശീസുതാഃ। അമാവസോസ്തു വൈ ജാതോ ഭീമോ രാജാഥ വിശ്വജിത് ।। ൨൯.
വിശ്വായു, ശതായു, ഗതായു ഇവർ ഉർവശിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. അമാവസുവിൽ നിന്ന് ഭീമൻ എന്ന രാജാവും പിന്നീട് വിശ്വജിത് എന്നവനും ജനിച്ചു.
ശ്രീമാന് ഭീമസ്യ ദായാദോ രാജാസീത്കാഞ്ചനപ്രഭഃ। വിദ്വാംസ്തു കാഞ്ചനസ്യാപി സുഹോത്രോഽഭൂന്മഹാബലഃ ।। ൨൯.
ഭീമന്റെ വംശാവളിയായ രാജാവായിരുന്നു കാഞ്ചനപ്രഭൻ. കാഞ്ചനന്റെ പണ്ഡിതനും മഹാബലശാലിയുമായ പുത്രൻ സുഹോത്രനായിരുന്നു.
സുഹോത്രസ്യാഭജ്ജഹ്നുഃ കേശികാഗര്ഭസമ്ഭവഃ। പ്രതിഗത്യ തതോ ഗങ്ഗാ വിതതോ യജ്ഞകര്മ്മണി ।। ൨൯.
സുഹോത്രന്റെ പുത്രനായിരുന്നു ജഹ്നു, അവൻ കേശികയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു. മഹായജ്ഞം നടത്തിയ ശേഷം ഗംഗാനദി അവിടെ ഒഴുകി.
പ്ലാവയാമാസ തം ദേശം ഭാവിനോഽര്ഥസ്യ ദര്ശനാത്। ഗങ്ഗയാ പ്ലാവിതം ദൃഷ്ട്വാ യജ്ഞവാടം സമന്തതഃ ।। ൨൯.
ഭാവിയിൽ ഒരു ഉദ്ദേശത്താൽ ഗംഗാ ആ ദേശം മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിച്ചു. ഗംഗയാൽ യജ്ഞവാടം മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയതും അവൻ കണ്ടു.
സൌഹോത്രിര്വരദഃ ക്രുദ്ധോ ഗങ്ഗാം സംരക്തലോചനഃ। അസ്യ ഗങ്ഗേഽവലേപസ്യ സദ്യഃ ഫലമവാപ്നുഹി ।। ൨൯.
സുഹോത്രന്റെ പുത്രനായ വരദൻ, കോപത്തോടെ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ഗംഗയോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ അഹങ്കാരത്തിന് ഫലം ഉടൻ അനുഭവിക്കു.'
ഏതത്തേ വിഫലം സര്വ്വം പീതമമ്ഭഃ കരോമ്യഹമ്। രാജര്ഷിണാ തതഃ പീതാം ഗങ്ഗാം ദൃഷ്ട്വാ സുരര്ഷയഃ ।। ൨൯.
'ഇതെല്ലാം നിനക്ക് ഫലമില്ലാതെ പോകട്ടെ, ഞാൻ ഈ വെള്ളം കുടിച്ചുകളയും,' എന്ന് രാജർഷി പറഞ്ഞു. രാജർഷി ഗംഗയെ കുടിച്ചുകളഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും
ഉപനിന്യുര്മഹാഭാഗാ ദുഹിതൃത്വേന ജാഹ്നവീമ്। യൌവനാശ്വസ്യ പൌത്രീന്തു കാവേരീഞ്ജഹ്നുരാവഹത് ।। ൨൯.
പുണ്യശാലികൾ ജഹ്നുവിന് ജാഹ്നവിയെ മകളായി സമ്മാനിച്ചു. യുവനാശ്വന്റെ മമമരുമകളായ കാവേരിയെ ജഹ്നു ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
യുവനാശ്വസ്യ ശാപേന ഗങ്ഗാ യേന വിനിര്മമേ । കാവേരീം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം ജഹ്നുഭാര്യ്യാമനിന്ദിതാമ് ।। ൨൯.
യുവനാശ്വന്റെ ശാപം മൂലം ഗംഗാ അങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു. നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ കാവേരി ജഹ്നുവിന്റെ നിരപരാധിയായ ഭാര്യയായി.
ജഹ്നുശ്ച ദയിതം പുത്രം സുഹോത്രം നാമ ധാര്മികമ്। കാവേര്യ്യാം ജനയാമാസ അജകസ്തസ്യ ചാത്മജഃ ।। ൨൯.
ജഹ്നു കാവേരിയിൽ നിന്ന് പ്രിയപ്പെട്ടും ധാർമ്മികനുമായ സുഹോത്രനെ പുത്രനായി ജനിപ്പിച്ചു. അവന്റെ പുത്രനായിരുന്നു അജകൻ.