അനാഗതേ ഭവ്യ ഇതി ശബ്ദ ഏഷ വിഭാവ്യതേ। തസ്മാദ്ഭവ്യോ ഹ്യസൌ ലോകോ നാമതസ്തു ദിവം സ്മൃതമ് ।। ൩.
'ഭവ്യ' എന്ന വാക്ക് വരാനിരിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ലോകം ഭവ്യ എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, എന്നാൽ പേരിൽ അതിനെ ദിവം എന്നും ഓർക്കുന്നു.
സ്വരിത്യുക്തം തൃതീയോഽന്യോ ഭാവ്യോ ലോകസ്തദാഭവത്। ഭാവ്യ ഇത്യേഷ ധാതുര്വൈ ഭാവ്യേ കാലേ വിഭാവ്യതേ ।। ൩.
മൂന്നാമത്തെ ലോകം 'സ്വർ' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെട്ടത്; അങ്ങനെ ഭവ്യ എന്ന ലോകം ഉദിച്ചു; 'ഭൂ' എന്ന ധാതു ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഭൂരിതീയം സ്മൃതാ ഭൂമിരന്തരിക്ഷം ഭുവം സ്മൃതമ്। ദിവം സ്മൃതം തഥാ ഭാവ്യം ത്രൈലോക്യസ്യൈഷ സംഗ്രഹഃ ।। ൩.
ഈ ഭൂമി ഭൂഃ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്, അന്തരീക്ഷം ഭൂവഃ എന്നും സ്വർഗ്ഗം ഭവ്യ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; ഇതാണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തം.
ത്രൈലോക്യയുക്തൈര്വ്യാഹാരൈസ്തിസ്രോ വ്യാഹൃതയോഽഭവന്। നാഥ ഇത്യേഷ ധാതുര്വൈ ധാതുജ്ഞൈഃ പാലനേ സ്മൃതഃ ।। ൩.
മൂന്നു ലോകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ഉച്ചാരണങ്ങളാൽ മൂന്നു വ്യാഹൃതികൾ ഉണ്ടായി; 'നാഥ' എന്ന ധാതു സംരക്ഷിക്കലിനെയാണ് ധാതുജ്ഞർ അറിയുന്നത്.
യസ്മാദ്ഭൂതസ്യ ലോകസ്യ ഭവ്യസ്യ ഭവതസ്തദാ। ലോകത്രയസ്യ നാഥാസ്തേ തസ്മാദിന്ദ്രാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ ।। ൩.
ഭൂതലോകം, ഭവ്യലോകം, ഭവതലോകം എന്നിവയുടെ അധിപന്മാരായതിനാൽ, അവരുടെ അധിപന്മാരെ ദ്വിജന്മാർ ഇന്ദ്രന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പ്രധാനഭൂതാ ദേവേന്ദ്രാ ഗുണ ഭൂതാസ്തഥൈവ ച। മന്വന്തരേഷു യേ ദേവാ യജ്ഞഭാജോ ഭവന്തി ഹി ।। ൩.
ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനമായവരാണ് ഇന്ദ്രന്മാർ, ഗുണങ്ങളുള്ളവരും ഉണ്ട്; ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും യജ്ഞത്തിൽ പങ്കു ലഭിക്കുന്നവരാണ് ഈ ദേവന്മാർ.
യക്ഷഗന്ധര്വരക്ഷാംസി പിശാചോരഗദാനവാഃ। മഹിമാനഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതേ ദേവന്ദ്രാണാന്തു സര്വശഃ ।। ൩.
യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പിശാചുകൾ, പാമ്പുകൾ, ദാനവന്മാർ—ഇവയെല്ലാം ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ മഹിമകളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദേവേന്ദ്രാ ഗുരവോ നാഥാ രാജാനഃ പിതരോ ഹി തേ । രക്ഷന്തീമാഃ പ്രജാഃ സര്വാ ധര്മേണേഹ സുരോത്തമാഃ ।। ൩.
ദേവേന്ദ്രന്മാർ ഗുരുക്കന്മാർ, നാഥന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ—ഇവരാണ്. ഇവ ഉത്തമദേവന്മാർ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളെയും ധർമ്മം പാലിച്ച് സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ഇത്യേതല്ലക്ഷണം പ്രോക്തം ദേവേന്ദ്രാണാം സമാസതഃ। സപ്തര്ഷീന് സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി സാമ്പ്രതം യേ ദിവി സ്ഥിതാഃ ।। ൩.
ഇങ്ങനെ ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഏഴ് മഹർഷിമാരെ ഞാൻ പറയാം.
ഗാധിജഃ കൌശികോ ധീമാന് വിശ്വാമിത്രോ മഹാതപാഃ। ഭാര്ഗവോ ജമദഗ്നിശ്ച ഊരുപുത്രഃ പ്രതാപവാന് ।। ൩.
ഗാധിയുടെ മകൻ, കൗശികൻ എന്ന ധീരൻ, മഹാതപസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ, ഭാർഗവൻ ജമദഗ്നി, ഊരുവിന്റെ മകൻ എന്ന വീരൻ—
ബൃഹസ്പതിസുതശ്ചാപി ഭാരദ്വാജോ മഹാതപാഃ। ഔതഥ്യോ ഗൌതമോ വിദ്വാഞ്ഛരദ്വാന്നാമ ധാര്മികഃ ।। ൩.
ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനായ ഭാരദ്വാജൻ, മഹത്തായ തപസ്സുകാരൻ; ഔതത്യൻ, ഗൗതമൻ, പണ്ഡിതനായ ശരദ്വാൻ എന്ന ധാർമ്മികൻ ഇവരും.
സ്വായമ്ഭുവോഽത്രിര്ഭഗവാന് ബ്രഹ്മകോ ശസ്തു പഞ്ചമഃ। ഷഷ്ഠോ വാസിഷ്ഠപുത്രസ്തു വസുമാന് ലോകവിശ്രുതഃ ।। ൩.
സ്വായംഭുവൻ, മഹത്വമുള്ള അത്രി, ബ്രഹ്മകൻ അഞ്ചാമൻ; ആറാമൻ വസിഷ്ഠന്റെ മകനായ ലോകപ്രസിദ്ധനായ വസുമാൻ.
വത്സാരഃ കാശ്യപശ്ചൈവ സപ്തൈതേ സാധുസമ്മതാഃ। ഏതേ സപ്തര്ഷയഃ സിദ്ധാ വര്ത്തന്തേ സാമ്പ്രതേഽന്തരേ ।। ൩.
വത്സരനും കശ്യപനും ചേർന്ന്, ഈ ഏഴുപേരും നല്ലവരായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ ഏഴ് സിദ്ധരായ മഹർഷിമാർ ഇപ്പോഴത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ട്.
ഇക്ഷ്വാകുശ്ചൈവ നാഭാഗോ ധൃഷ്ടഃ ശര്യാതിരേവ ച। നരിഷ്യന്തശ്ച വിഖ്യാതോ നാഭ ഉദ്ദിഷ്ട ഏവ ച ।। ൩.
ഇക്ഷ്വാകു, നാഭാഗൻ, ധൃഷ്ടൻ, ശര്യാതി, പ്രശസ്തനായ നരിഷ്യന്തൻ, നാഭൻ, ഉദ്ദിഷ്ടൻ ഇവരും.
കരുഷശ്ച പൃഷധ്രശ്ച വസുമാന്നവമഃ സ്മൃതഃ। മനോര്വൈവസ്തസ്യൈതേ നവ പുത്രാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ । കീര്ത്തിതാ വൈ മയാ ഹ്യേതേ സപ്തമഞ്ചൈതദന്തരമ് ।। ൩.
കരുഷൻ, പൃഷധ്രൻ, ഒപ്പം ഒമ്പതാമനായ വസുമാൻ; ഇവരാണ് വൈവസ്വതൻ എന്ന മനുവിന്റെ ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ എന്ന് പറയും. ഇവരെ ഞാൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി, ഇതാണ് ഏഴാമത്തെ കാലഘട്ടം.
ഇത്യേഷ വൈ മയാ പാദോ ദ്വിതീയഃ കഥിതോ ദ്വിജാഃ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച ഭൂയഃ കിം വര്ണയാമ്യഹമ് ।। ൩.
ഇങ്ങനെ, ഞാൻ രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം വിശദമായി ക്രമത്തിൽ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി, ദ്വിജന്മാരേ, ഇനി ഞാൻ എന്ത് വിശദീകരിക്കണം?
ശ്രുത്വാ പാദം ദ്വിതീയന്തു ക്രാന്തം സൂതേന ധീമതാ। അതസ്തൃതീയം പപ്രച്ഛ പാദം വൈ ശാംശപായനഃ ।। ൪.
ധീമാനായ സൂതൻ രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം വായിച്ചുകൊടുത്തത് കേട്ടശേഷം, ശൗനകൻ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
പാദ ക്രാന്തോ ദ്വിതീയോഽയമനു ഷങ്ഗേണ യസ്ത്വയാ। തൃതീയം വിസ്തരാത്പാദം സോപോദ്വാതം പ്രകീര്ത്തയ। ഏവമുക്തോഽബ്രവീത്സൂതഃ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ ।। ൪.
നീ ക്രമത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം പറഞ്ഞുതുടങ്ങി; ഇപ്പോൾ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം അതിന്റെ ഉപോദ്ഘാതത്തോടൊപ്പം വിശദമായി പറയൂ. അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സൂതൻ അകത്തുനിന്ന് സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.
കീര്ത്തയിഷ്യേ തൃതീയഞ്ച സോപോദ്വാതം സവിസ്തരമ്। പാദം സമുദയാദ്വിപ്രാ ഗദതോ മേ നിബോധത ।। ൪.
ഞാൻ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം ഉപോദ്ഘാതത്തോടൊപ്പം മുഴുവൻ വിശദമായി പറയാം; മഹർഷിമാരേ, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
മനോര്വൈവസ്വതസ്യേമം സാമ്പ്രതസ്യ മഹാത്മനഃ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച നിസര്ഗം ശ്രൃണുത ദ്വിജാഃ ।। ൪.
ഇപ്പോൾ ഉള്ള മഹാത്മാവായ വൈവസ്വതൻ എന്ന മനുവിന്റെ ഉത്ഭവം ക്രമത്തിൽ വിശദമായി കേൾക്കൂ, ദ്വിജന്മാരേ.
ചതുര്യുഗൈകസപ്തത്യാ സങ്ഖ്യാതഃ പൂര്വമേവ തു। സഹ ദേവഗണൈശ്ചൈവ ഋഷിഭിര്ദാനവൈഃ സഹ ।। ൪.
മുന്പ് തന്നെ എഴുപത്തൊന്ന് ചതുര്യുഗങ്ങൾ ദേവന്മാരോടും മഹർഷിമാരോടും ദാനവന്മാരോടും കൂടി എണ്ണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
പിതൃഗന്ധര്വയക്ഷൈശ്ച രക്ഷോഭൂതഗണൈസ്തഥാ। മാനുഷൈഃ പശുഭിശ്ചൈവ പക്ഷിഭിഃ സ്ഥാവരൈഃ സഹ ।। ൪.
പിതാക്കന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും, കൂടാതെ രാക്ഷസന്മാരും ഭൂതഗണങ്ങളും; മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിലനിൽക്കുന്നവയും ഒക്കെയും ചേർന്ന്.
മന്വാദികം ഭവിഷ്യാന്തമാഖ്യാനൈര്ബഹുവിസ്തരമ് । വക്ഷ്യേ വൈവസ്വതം സര്ഗം നമസ്കൃത്യ വിവസ്വതേ ।। ൪.
മനുവിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിന്ന് ഭാവിയിലെ അവസാനം വരെ, അനേകം കഥകളോടെ, വൈവസ്വതന്റെ സൃഷ്ടിയെ ഞാൻ വിവസ്വാനെ വന്ദിച്ച് വിശദമായി പറയും.
ആദ്യേ മന്വന്തരേഽതീതാഃ സര്ഗാഃ പ്രാവര്ത്തകാശ്ച യേ। സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ പൂര്വം സപ്താസന് യേ മഹര്ഷയഃ। ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേഽതീതേ പ്രാപ്തേ വൈവസ്വതേ പുനഃ ।। ൪.
ആദ്യ മന്വന്തരത്തിൽ ഉണ്ടായ സൃഷ്ടികളും ആരംഭിച്ചവയും; സ്വായംഭുവന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന ഏഴ് മഹർഷിമാരും; കഴിഞ്ഞ ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ, വീണ്ടും വൈവസ്വതന്റെ കാലം വന്നപ്പോൾ.
ദക്ഷസ്യ ച ഋഷീണാഞ്ച ഭൃഗ്വാദീനാം മഹൌജസാമ്। ശാപാന്മഹേശ്വരസ്യാസീത് പ്രാദുര്ഭാവോ മഹാത്മനാമ് ।। ൪.
ദക്ഷനും മഹാശക്തിയുള്ള ഭൃഗുവും മറ്റു മഹർഷിമാരും മഹേശ്വരന്റെ ശാപം മൂലം, മഹാത്മാക്കളായ ഇവർക്ക് ഉത്ഭവം സംഭവിച്ചു.
ഭൂയഃ സപ്തര്ഷയസ്തേ ച ഉത്പന്നാഃ സപ്ത മാനസാഃ। പുത്രത്വേ കല്പിതാശ്ചൈവ സ്വയമേവ സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൪.
വീണ്ടും ആ ഏഴ് മഹർഷിമാർ ജനിച്ചു, മനസ്സിൽ നിന്നു പിറന്ന ഏഴ് പേരും സ്വയംഭുവൻ തന്നെ പുത്രന്മാരായി നിശ്ചയിച്ചു.
പ്രജാസന്താനകൃദ്ഭിസ്തൈരുത്പദ്യദ്ഭിര്മഹാത്മഭിഃ। പുനഃ പ്രവര്ത്തിതഃ സര്ഗോ യഥാപൂര്വം യഥാക്രമമ് ।। ൪.
ജനതിയെ സൃഷ്ടിച്ച ആ മഹാത്മാക്കളാൽ, അവർ ജനിച്ചപ്പോൾ, സൃഷ്ടി വീണ്ടും മുമ്പുപോലും ക്രമത്തിൽ ആരംഭിച്ചു.
തേഷാം പ്രസൂതിം വക്ഷ്യാമി വിശുദ്ധജ്ഞാനകര്മണാമ്। സമാസവ്യാസയോഗാഭ്യാം യഥാവദനുപൂര്വശഃ ।। ൪.
വൈകൃതജ്ഞാനവും സുതാര്യമായ പ്രവൃത്തിയും ഉള്ള അവരുടെ സന്തതിയെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായും വിശദമായും ക്രമത്തിൽ പറയാം.
യേഷാമന്വയസമ്ഭൂതൈര്ലോകോഽയം സചരാചരഃ। പുനഃ സ പൂരിതഃ സര്ഗോ ഗ്രഹ നക്ഷത്രമണ്ഡിതഃ ।। ൪.
അവരുടെ വംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർകൊണ്ടു ഈ ലോകം സജീവജഡങ്ങളോടെ വീണ്ടും നിറഞ്ഞു; ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളുമാൽ സൃഷ്ടി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ മുനീനാം സംശയോഽഭവത് । തതസ്തം സംശയാവിഷ്ടാഃ സൂതം സംശയനിശ്ചയേ। സത്കൃത്യ പരിപപ്രച്ഛുര്മുനയഃ ശംസിതവ്രതാഃ ।। ൪.
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ആ മുനികൾക്കു സംശയം തോന്നി; സംശയത്തിൽ ആകി, വ്രതനിഷ്ഠരായ അവർ ആദരപൂർവ്വം സംശയങ്ങൾ തീർക്കുന്ന സൂതനോടു ചോദിച്ചു.