തേന സ്നേഹേന ഭഗവാന് രുദ്രസ്തസ്യ ബൃഹസ്പതേഃ। പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹോഽഭവദ്ദേവഃ പ്രഗൃഹ്യാജഗവന്ധനുഃ ।। ൨൮.
ആ സ്നേഹത്താൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ രക്ഷകനായി, വില്ല് പിടിച്ച് തയ്യാറായി നിന്നു.
തേന ബ്രഹ്മര്ഷിമുഖ്യേഭ്യഃ പരമാസ്ത്രം മഹാത്മനാ। ഉദ്ദിശ്യ ദേവാനുത്സൃഷ്ടം യേനൈഷാം നാശിതം യശഃ ।। ൨൮.
ആ മഹാത്മാവായ രുദ്രൻ ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ പ്രധാനികളോടും ദേവന്മാരോടും ഉന്നതായ ആയുധം ഉപയോഗിച്ചു, അതിനാൽ അവരുടെ കീർത്തി നശിച്ചു.
തത്ര തദ്യുദ്ധമഭവത് പ്രത്യക്ഷന്താരകാമയമ്। ദേവാനാം ദാനവാനാഞ്ച ലോകക്ഷയകരം മഹത് ।। ൨൮.
അവിടെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ എല്ലാവർക്കും കാണാവുന്ന വലിയ യുദ്ധം നടന്നു; ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാസമരം.
തത്ര ശിഷ്ടാസ്ത്രയോ ദേവാസ്തുഷിതാശ്ചൈവ യേ സ്മൃതാഃ। ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുരാദിദേവം പിതാമഹമ് ।। ൨൮.
അവിടെ ശേഷിച്ച മൂന്നു ദേവന്മാരും തുഷിതന്മാരും ബ്രഹ്മാവായ ആദിദേവനായ പിതാമഹനിൽ അഭയം തേടി.
തതോ നിവാര്യോശനസം രുദ്രം ജ്യേഷ്ഠഞ്ച ശങ്കരമ്। ദദാവാങ്ഗിരസേ താരാം സ്വയമേവ പിതാമഹഃ ।। ൨൮.
അപ്പോൾ ഉശനസിനെയും രുദ്രനെയും ജ്യേഷ്ഠനായ ശങ്കരനെയും തടഞ്ഞ്, പിതാമഹൻ താനേ താരയെ ആംഗിരസിന് നൽകി.
അന്തര്വത്നീം ച താം ദൃഷ്ട്വാ താരാന്താരാധിപാനനാമ്। ഗര്ഭമുത്സൃജസേ ന ത്വം വിപ്രഃ പ്രാഹ ബൃഹസ്പതിഃ ।। ൨൮.
താര ഗർഭിണിയായിരിക്കുന്നതും നക്ഷത്രാധിപതിയുടെ പേര് വഹിക്കുന്നതും കണ്ടു, ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ ഗർഭം പുറത്തുവിടരുത്'.
മദീയായാം തനൌ യോനൌ ഗര്ഭോ ധാര്യഃ കഥഞ്ചന। അഥോ നാവസൃജത്തന്തു കുമാരം ദസ്യുഹന്തമമ് ।। ൨൮.
'എന്റെ ദേഹത്തിലും ഗർഭപാത്രത്തിലും ഈ ഗർഭം എങ്ങനെയും നിലനിർത്തണം.' എന്നിട്ടും അവൾ ശത്രുഹന്താവായ കുട്ടിയെ പുറത്തുവിട്ടില്ല.
ഈഷികാസ്തമ്ബമാസാദ്യ ജ്വലന്തമിവ പാവകമ്। ജാതമാത്രോഽഥ ഭഗവാന് ദേവാനാമാക്ഷിപദ്വപുഃ ।। ൨൮.
ഒരു ഇഷികാ കാമ്പിനടുത്ത്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, ജനിച്ച ഉടനെ ഭഗവാൻ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ തന്റെ രൂപം വിട്ടു.
തതഃ സംശയമാപന്നാസ്താരാമകഥയന് സുരാഃ। സത്യം ബ്രൂഹി സുതഃ കസ്യ സോമസ്യാഥ ബൃഹസ്പതേഃ ।। ൨൮.
അപ്പോൾ സംശയത്തോടെ ദേവന്മാർ താരയോട് ചോദിച്ചു: 'സത്യം പറയു, ഈ കുട്ടി സോമന്റേതോ ബൃഹസ്പതിയുടേതോ?'
ഹ്രീയമാണാ യദാ ദേവാന്നാഹ സാ സാധ്വസാധു വാ । തദാ താം ശപ്തുമാരബ്ധഃ കുമാരോ ദസ്യുഹന്തമഃ ।। ൨൮.
ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ലജ്ജിച്ചു, അവൾ നല്ലതോ ചീത്തയോ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല; അപ്പോൾ ശത്രുഹന്താവായ കുട്ടി അവളെ ശപിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സന്നിവാര്യ തദാ ബ്രഹ്മാ താരാം ചന്ദ്രസ്യ സംശയഃ। യദത്ര തഥ്യന്തദ്ബ്രൂഹി താരേ കസ്യ സുതസ്ത്വയമ് ।। ൨൮.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് കുട്ടിയെയും താരയെയും തടഞ്ഞു, ചന്ദ്രനേക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം തീർത്തു: 'താരേ, സത്യം പറയു, ഈ കുട്ടി ആരുടേതാണ്?'
സാ പ്രാഞ്ജലിരുവാചേദം ബ്രഹ്മാണം വരദം പ്രഭുമ്। സോമസ്യേതി മഹാത്മാനം കുമാരന്ദസ്യുഹന്തമമ് ।। ൨൮.
അവൾ കയ്യുകൂപ്പി, വരദനായ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ സോമന്റെ മകനാണ്, മഹാത്മാവും ശത്രുഹന്താവുമാണ്.'
തതഃ സ തമുപാഘായ സോമോ ദാതാ പ്രജാപതിഃ। ബുധ ഇത്യകരോന്നാമ തസ്യ പുത്രസ്യ ധീമതഃ ।। ൨൮.
അപ്പോൾ സോമൻ, സൃഷ്ടികളുടെ ദാതാവും പ്രജാപതിയും, അവനെ അണക്കി, തന്റെ ബുദ്ധിശാലിയായ മകനെ ബുധൻ എന്ന് പേരിട്ടു.
പ്രതിപൂര്വ്വഞ്ച ഗമനേ സമഭ്യുത്തിഷ്ഠതേ ബുധൈഃ। ഉത്പാദയാമാസ തദാ പുത്രം വൈ രാജപുത്രികാ ।। ൨൮.
തുടർച്ചയായ തലമുറകളിൽ ബുധൻ ജ്ഞാനികളിൽ ഉയർന്നു; അപ്പോൾ രാജകുമാരി ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
തസ്യ പുത്രോ മഹാതേജാ ബഭൂവൈലഃ പുരൂരവാഃ । ഉര്വശ്യാം ജജ്ഞിരേ തസ്യ പുത്രാഃ ഷട് സുമഹൌജസഃ ।। ൨൮.
അവന്റെ മകൻ മഹാതേജസ്സുള്ള പുരൂരവസായിരുന്നു; ഉർവശിയിൽ നിന്നാണ് അവന്റെ ആറു മഹാബലശാലികളായ മക്കൾ ജനിച്ചത്.
പ്രസഹ്യ ധര്ഷിതസ്തത്ര വിവശോ രാജയക്ഷ്മണാ । തതോ യക്ഷ്മാഭിഭൂതസ്തു സോമഃ പ്രക്ഷീണമണ്ഡലഃ । ജഗാമ ശരണായാഥ പിതരം സോഽത്രിമേവ തു ।। ൨൮.
അവിടെ ബലാൽക്കാരം അനുഭവിച്ച്, രാജയക്ഷ്മയാൽ അശക്തനായ സോമൻ, രോഗം മൂലം ക്ഷീണിച്ച വലയംകൂടി, തന്റെ അച്ഛനായ അത്രിയിൽ അഭയം തേടി.
തസ്യ തത്പാപശമനം ചകാരാത്രിര്മഹായശാഃ। സ രാജയക്ഷ്മണാ മുക്തഃ ശ്രിയാ ജജ്വാല സര്വ്വശഃ ।। ൨൮.
അത്രി മഹാശ്രീയോടെ അവന്റെ പാപം നീക്കി; രാജയക്ഷ്മയിൽ നിന്ന് മോചിതനായ സോമൻ മുഴുവൻ ഭംഗിയോടെ പ്രകാശിച്ചു.
ഏതത്സോമസ്യ വൈ ജന്മ കീര്ത്തിതം ദ്വിജസത്തമാഃ। വംശന്തസ്യ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ കീര്ത്യമാനം നിബോധത ।। ൨൮.
ഇതാണ് സോമന്റെ ജന്മകഥ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ; ഇപ്പോൾ അവന്റെ വംശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ധന്യമാരോഗ്യമായുഷ്യം പുണ്യം കല്മഷശോധനമ്। സോമസ്യ ജന്മ ശ്രുത്വൈവ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ।। ൨൮.
സോമന്റെ ജന്മം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഒരാൾക്ക് ധനം, ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസും, പുണ്യവും പാപശുദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു; എല്ലായ്പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.
ശ്രീമാന് ഭീമസ്യ ദായാദോ രാജാസീത്കാഞ്ചനപ്രഭഃ। വിദ്വാംസ്തു കാഞ്ചനസ്യാപി സുഹോത്രോഽഭൂന്മഹാബലഃ ।। ൨൯.
ഭീമന്റെ വംശജനായ രാജാവായ കാഞ്ചനപ്രഭൻ മഹത്വവും പ്രകാശവും ഉള്ളവനായിരുന്നു; ജ്ഞാനികളിൽ പോലും കാഞ്ചനയെക്കാൾ ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവൻ സുഹോത്രൻ ആയിരുന്നു.
സുഹോത്രസ്യാഭജ്ജഹ്നുഃ കേശികാഗര്ഭസമ്ഭവഃ। പ്രതിഗത്യ തതോ ഗങ്ഗാ വിതതോ യജ്ഞകര്മ്മണി ।। ൨൯.
സുഹോത്രനിൽ നിന്ന്, കെശികയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച ജഹ്നു ജനിച്ചു; പിന്നീട് ഗംഗയും യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
പ്ലാവയാമാസ തം ദേശം ഭാവിനോഽര്ഥസ്യ ദര്ശനാത്। ഗങ്ഗയാ പ്ലാവിതം ദൃഷ്ട്വാ യജ്ഞവാടം സമന്തതഃ ।। ൨൯.
ഭാവിയിലെ ഉദ്ദേശ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ഗംഗ അവിടെയുള്ള ദേശം മുഴുവൻ വെള്ളം കൊണ്ടു മൂടി; യജ്ഞവാടം മുഴുവൻ ഗംഗയുടെ വെള്ളം കൊണ്ട് മുങ്ങിയതിനെ കണ്ടു.
സൌഹോത്രിര്വരദഃ ക്രുദ്ധോ ഗങ്ഗാം സംരക്തലോചനഃ। അസ്യ ഗങ്ഗേഽവലേപസ്യ സദ്യഃ ഫലമവാപ്നുഹി ।। ൨൯.
സുഹോത്രന്റെ മകനായ വരദൻ, കോപത്തോടെ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ഗംഗയോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ അഹങ്കാരത്തിന് ഉടൻ ഫലം ലഭിക്കട്ടെ, ഗംഗേ!'
ഏതത്തേ വിഫലം സര്വ്വം പീതമമ്ഭഃ കരോമ്യഹമ്। രാജര്ഷിണാ തതഃ പീതാം ഗങ്ഗാം ദൃഷ്ട്വാ സുരര്ഷയഃ ।। ൨൯.
'നിന്റെ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എല്ലാം ഫലശൂന്യമാണ്; ഞാൻ ഈ വെള്ളം കുടിച്ചുകളയാം,' എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. രാജർഷി ഗംഗയെ കുടിച്ചുകളഞ്ഞതിനെ കണ്ടു ദേവർഷിമാർ.
ഉപനിന്യുര്മഹാഭാഗാ ദുഹിതൃത്വേന ജാഹ്നവീമ്। യൌവനാശ്വസ്യ പൌത്രീന്തു കാവേരീഞ്ജഹ്നുരാവഹത് ।। ൨൯.
മഹത്വമുള്ള ദേവർഷിമാർ ജഹ്നുവിനെ ജഹ്നവിയെ മകളായി സമ്മാനിച്ചു; യുവനാശ്വന്റെ പുത്രിയായ കാവേരിയെ ജഹ്നു ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു.
യുവനാശ്വസ്യ ശാപേന ഗങ്ഗാ യേന വിനിര്മമേ । കാവേരീം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം ജഹ്നുഭാര്യ്യാമനിന്ദിതാമ് ।। ൨൯.
യുവനാശ്വന്റെ ശാപം മൂലം ഗംഗ ജനിച്ചു; നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ കാവേരി, ജഹ്നുവിന്റെ നിരപരാധിയായ ഭാര്യയായി.
ജഹ്നുശ്ച ദയിതം പുത്രം സുഹോത്രം നാമ ധാര്മികമ്। കാവേര്യ്യാം ജനയാമാസ അജകസ്തസ്യ ചാത്മജഃ ।। ൨൯.
ജഹ്നു, കാവേരിയിൽ നിന്ന്, സുഹോത്രൻ എന്ന ധാർമ്മികനും പ്രിയപ്പെട്ടവനും ആയ മകനിനെ ജനിപ്പിച്ചു; അജകൻ അവന്റെ മകനായിരുന്നു.
അജകസ്യ തു ദായാദോ ബലാകാശ്വോ മഹായശാഃ। ബഭൂവുശ്ച ഗയഃ ശീലഃ കുശസ്തസ്യാത്മജഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൯.
അജകന്റെ വംശജനായ ബാലാകാശ്വൻ വലിയ പ്രശസ്തിയും മഹത്വവും ഉള്ളവനായിരുന്നു; അവന്റെ മകൻ ഗയ, നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും, കുശയുടെ മകനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കുശപുത്രാ ബഭൂവുശ്ച ചത്വാരോ വേദവര്ചസഃ। കുശാശ്വഃ കുശനാഭശ്ച അമൂര്ത്താരയശോവസുഃ ।। ൨൯.
കുശയ്ക്ക് നാല് മക്കളുണ്ടായിരുന്നു, എല്ലാവരും വേദശ്രേഷ്ഠതയുള്ളവർ: കുശാശ്വൻ, കുശനാഭൻ, അമൂർത്താരയൻ, വസു.
കുശസ്തമ്ബസ്തപസ്തേപേ പുത്രാര്ഥീ രാജസത്തമഃ। പൂര്ണേ വര്ഷസഹസ്രേ വൈ ശതക്രതുമപശ്യത ।। ൨൯.
കുശസ്തംഭൻ, രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, മകനായി ജനിക്കാൻ തപസ്സു ചെയ്തു; ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ശതക്രതുവിനെ കണ്ടു.