കനീയസീ തു യാ തസ്യ പത്നീ പരമധര്മിണീ। അരിഷ്ടനേമിദുഹിതാ രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി ।। ൨൬.
അവന്റെ ഭാര്യകളിൽ ഏറ്റവും ചെറുതായിരുന്നവൾ, അത്യന്തം ധാർമ്മികയും, അരിഷ്ടനേമിയുടെ മകളായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിന് സമം ആരുമില്ല.
ഔര്വസ്താഭ്യാം വരം പ്രാദാത് തപസാരാധിതഃ പ്രഭുഃ। ഏകാ ജനിഷ്യതേ പുത്രം വംശകര്ത്താരമീപ്സിതമ്। ഷഷ്ടിപുത്രം സഹസ്രാണി ദ്വിതീയാ ജനയിഷ്യതി ।। ൨൬.
അവർ ഇരുവരും തപസ്സിലൂടെ ഉർവയെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ഉർവൻ അവർക്കു ഒരു വരം നൽകി: ഒരു ഭാര്യക്ക് ഒരു മകൻ ജനിക്കും; അവൻ വംശം തുടരുമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചവൻ. രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യക്ക് അറുപത് ആയിരം മക്കൾ ജനിക്കും.
മുനേസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ കേശിനീ പുത്രമേകകമ്। വംശസ്യ കാരണം ശ്രേഷ്ഠാ ജഗ്രാഹ നൃപസംസദി ।। ൨൬.
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കേശിനി രാജസഭയിൽ വംശം തുടരുമെന്നതിനു ഒരേ ഒരു മകനെ, ഏറ്റവും നല്ലവനെ, ജനിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ഷഷ്ടിപുത്രസഹസ്രാണി സുപര്ണഭഗിനീ തഥാ। മഹാത്മനസ്തു ജഗ്രാഹ സുമതിഃ പോഷണേ നൃപഃ ।। ൨൬.
സുപർണ്ണയുടെ സഹോദരിയും, സുമതി രാജാവും, അറുപത് ആയിരം മക്കളെ പോഷിപ്പിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു; രാജാവ് അവരുടെ സംരക്ഷണം ഏറ്റെടുത്തു.
അഥ കാലേ ഗതേ ജ്യേഷ്ഠാ ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം വ്യജായത। അസമഞ്ജ ഇതി ഖ്യാതം കാകുത്സ്ഥം സഗരാത്മജമ് ।। ൨൬.
കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുതിർന്ന ഭാര്യ, തന്റെ മുതിർന്ന മകനെ പ്രസവിച്ചു; സഗരന്റെ മകനായ കാകുത്സ്ഥ വംശത്തിൽ പ്രശസ്തനായ അസമഞ്ജനായിരുന്നു.
സുമതിസ്ത്വപി ജജ്ഞേ വൈ ഗര്ഭന്തുമ്ബം യശസ്വിനീ। ഷഷ്ടിപുത്രസഹസ്രാണി തുമ്ബമധ്യാദ്വിനിഃസൃതാഃ ।। ൨൬.
സുമതിയും പ്രസവിച്ചു; അവൾ പ്രസിദ്ധിയുള്ളവളായിരുന്നു. അവളുടെ ഗർഭം ഒരു കലശംപോലെയായിരുന്നു; അതിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന് അറുപത് ആയിരം മക്കൾ പുറത്തുവന്നു.
ഘൃതപൂര്ണേഷു കുമ്ഭേഷു താന് ഗര്ഭാന് ന്യദധത്തതഃ। ധാത്രീശ്ചൈകൈകശഃ പ്രാദാത് താവതീഃ പോഷണേ നൃപഃ ।। ൨൬.
അവൾ ആ ഗർഭങ്ങളെ നെയ്യ് നിറച്ച കലശങ്ങളിൽ വെച്ചു; അവരിൽ ഓരോരുത്തരെയും പോഷിപ്പിക്കാൻ രാജാവ് ഓരോ ദായയെ ഏർപ്പെടുത്തി.
തതോ നവസു മാസേഷു സമുത്തസ്ഥുര്യഥാസുഖമ്। കുമാരാസ്തേ മഹാഭാഗാഃ സഗരപ്രീതിവര്ദ്ധനാഃ ।। ൨൬.
തൊണ്ണൂറ് മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ മഹാഭാഗ്യശാലി മക്കൾ സുഖമായി വളർന്നു; അവർ സഗരന്റെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
കാലേന മഹതാ ചൈവ ചൌവനം പ്രതിപേദിരേ। ഷഷ്ടിപുത്രസഹസ്രാണി തേഷാമശ്വാനുസാരിണാമ് ।। ൨൬.
കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അറുപത് ആയിരം മക്കൾ, കുതിരയെ പിന്തുടർന്ന്, കാടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ തു ജ്യേഷ്ഠോ നരവ്യാഘ്രഃ സഗരസ്യാത്മസമ്ഭവഃ। അസമഞ്ജ ഇതി ഖ്യാതോ ബര്ഹികേതുര്മഹാബലഃ ।। ൨൬.
മുതിർന്നവൻ, മനുഷ്യസിംഹം, സഗരന്റെ മകനായ അസമഞ്ജൻ, മഹാബലശാലിയും യാഗചിഹ്നം ധരിച്ചവനുമായിരുന്നു.
പൌരാണാമഹിതേ യുക്തഃ പിത്രാ നിര്വാസിതഃ പുരാ। തസ്യ പുത്രോംഽശുമാന്നാമ അസമഞ്ജസ്യ വീര്യവാന് ।। ൨൬.
പുരാതന ആചാരങ്ങൾക്കു അനുയോജ്യനായിരുന്നെങ്കിലും, അവൻ പിതാവിനാൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; അസമഞ്ജന്റെ മകൻ, അമ്ഷുമാൻ എന്ന പേരിൽ, ധീരനും ആയിരുന്നു.
തസ്യ പുത്രസ്തു ധര്മാത്മാ ദിലീപ ഇതി വിശ്രുതഃ। ദിലീപാത്തു മഹാതേജാ വീരോ ജാതോ ഭഗീരഥഃ ।। ൨൬.
അമ്ഷുമാന്റെ മകൻ, ധാർമ്മികനും പ്രശസ്തനുമായ ദിലീപ്; ദിലീപിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സും ധീരതയും ഉള്ള ഭഗീരഥൻ ജനിച്ചു.
യേന ഗങ്ഗാ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാ വിമാനൈരുപശോഭിതാ । ഈജാഽനേന സമുദ്രാദ്വൈ ദുഹിതൃത്വേന കല്പിതാ। അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമം ശ്ലോകം പൌരാണികാ ജനാഃ ।। ൨൬.
ഭഗീരഥൻ, ദിവ്യവിമാനങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഗംഗയെ കൊണ്ടുവന്നു; അവന്റെ യാഗം വഴി, ഗംഗയെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് മകളായി സൃഷ്ടിച്ചു. ഇവിടെ പുരാണജ്ഞർ ഈ ശ്ലോകം ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
ഭഗീരഥസ്തു താം ഗങ്ഗാമാനയാമാസ കര്മഭിഃ । തസ്മാദ്ഭാഗീരഥീ ഗങ്ഗാ കഥ്യതേ വംശവിത്തമൈഃ ।। ൨൬.
ഭഗീരഥൻ തന്റെ കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഗംഗയെ കൊണ്ടുവന്നു; അതുകൊണ്ട് വംശത്തെ അറിയുന്നവർ ഗംഗയെ ഭഗീരഥി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ഭഗീരഥസുതശ്ചാപി ശ്രുതോ നാമ ബഭൂവ ഹ। നാഭാഗസ്തസ്യ ദായാദോ നിത്യം ധര്മപരായണഃ ।। ൨൬.
ഭഗീരഥന്റെ മകൻ ശ്രുതൻ എന്ന പേരിൽ ജനിച്ചു; അവന്റെ വംശാവലി, നാഭാഗൻ, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിച്ചവനായിരുന്നു.
അമ്ബരീഷഃ സുതസ്തസ്യ സിന്ധുദ്വീപസ്തതോഽഭവത്। ഏവം വംശപുരാണജ്ഞാ ഗായന്തീതി പരിശ്രുതമ് ।। ൨൬.
അവന്റെ മകൻ അംബരീഷൻ; അംബരീഷിൽ നിന്ന് സിന്ധുദ്വീപ് ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ, വംശപുരാണം അറിയുന്നവർ പാടുന്നു എന്നത് പ്രസിദ്ധമാണ്.
നാഭാഗേരമ്ബരീഷസ്യ ഭുജാഭ്യാം പരിപാലിതാ। ബഭൂവ വസുധാത്യര്ഥം താപത്രയവിവര്ജിതാ ।। ൨൬.
നാഭാഗനും അംബരീഷനും അവരുടെ ഭുജങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ നല്ലപോലെ സംരക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ ഭൂമി മുഴുവൻ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതമായി.
അയുതായുഃ സുതസ്തസ്യ സിന്ധുദ്വീപസ്യ വീര്യവാന്। അയുതായോസ്തു ദായാദ ഋതുപര്ണോ മഹായശാഃ ।। ൨൬.
സിന്ധുദ്വീപിന്റെ മകൻ, ധീരനായ അയുതായു; അയുതായുവിന്റെ വംശാവലി, മഹാപ്രശസ്തനായ ഋതുപർണൻ.
ദിവ്യാക്ഷഹൃദജ്ഞോഽസൌ രാജാ നലസഖോ ബലീ। നലൌ ദ്വാവിതി വിഖ്യാതൌ പുരാണേഷു ദൃഢവ്രതൌ ।। ൨൬.
ദിവ്യമായ പാശകളിലും ഹൃദയങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ബലവാനുമായ രാജാവും, നളന്റെ സുഹൃത്തും ആണിവൻ. ഈ രണ്ടു നളന്മാരും ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവരായി പുരാണങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരാണ്.
വീരസേനാത്മജശ്ചൈവ യശ്ചേക്ഷ്വാകുകുലോദ്വഹഃ। ഋതുപര്ണസ്യ പുത്രോഽഭൂത് സര്വ്വകാമോ ജനേശ്വരഃ ।। ൨൬.
ഒരുവൻ വീരസേനന്റെ മകനാണ്, മറ്റൊരുവൻ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ പ്രധാനിയാണ്. ഋതുപർണന്റെ മകൻ ജനങ്ങളുടെ ഇഷ്ടങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന രാജാവായി.
സുദാസസ്തസ്യ തനയോ രാജാ ഹംസമുഖോഽഭവത്। സുദാസസ്യ സുതഃ പ്രോക്തഃ സൌദാസോ നാമ പാര്ഥിവഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ മകനായ സുദാസൻ ഹംസംപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള രാജാവായി. സുദാസന്റെ മകൻ സൗദാസൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഭൂപതിയാണ്.
ഖ്യാതഃ കല്മാഷപാദോ വൈ നാമ്നാ മിത്രസഹശ്ച സഃ । വസിഷ്ഠസ്തു മഹാതേജാഃ ക്ഷേത്രേ കല്മാഷപാദകേ। അശ്മകം ജനയാമാസ ഇക്ഷ്വാകുകുലവൃദ്ധയേ ।। ൨൬.
അവൻ കല്മാഷപാദൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാണ്, കൂടാതെ മിത്രസഹൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠൻ കല്മാഷപാദന്റെ വംശത്തിൽ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ വർദ്ധനയ്ക്കായി അശ്മകനെ ജനിപ്പിച്ചു.
അശ്മകസ്യോരകാമസ്തു മൂലകസ്തത്സുതോഽഭവത്। അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമം മൂലകം വൈ നൃപം പ്രതി ।। ൨൬.
അശ്മകന്റെ മകൻ ഉറകാമൻ, അവന്റെ മകൻ മൂലകൻ. ഇവിടെ ഈ മൂലകനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥയും പറയുന്നു.
സ ഹി രാമഭയാദ്രാജാ സ്ത്രീഭിഃ പരിവൃതോഽവസത്। വിവസ്ത്രസ്ത്രാണമിച്ഛന് വൈ നാരീകവചമീശ്വരഃ ।। ൨൬.
രാമനോടുള്ള ഭയത്താൽ ആ രാജാവ് സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ജീവിച്ചു. രക്ഷക്കായി അവൻ സ്ത്രീകളുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ചാണ് താമസിച്ചത്.
മൂലകസ്യാപി ധര്മാത്മാ രാജാ ശതരഥഃ സ്മൃതഃ। തസ്മാച്ഛതരഥാജ്ജജ്ഞേ രാജാ ചൈഡിവിഡോ ബലീ ।। ൨൬.
മൂലകന്റെ മകൻ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ശതരഥൻ ആയിരുന്നു. ശതരഥനിൽ നിന്ന് ശക്തനായ വൈഡിവിഡൻ ജനിച്ചു.
ആസീത്ത്വൈഡിവിഡഃ ശ്രീമാന് കൃതശര്മാ പ്രതാപവാന്। പുത്രോ വിശ്വമഹത്തസ്യ പുത്രീകസ്യ വ്യജായത ।। ൨൬.
വൈഡിവിഡൻ മഹത്വവും വിജയവും നേടിയവനായിരുന്നു. അവനിൽ നിന്ന് പുത്രീകന്റെ മകനായ വിശ്വമഹത് ജനിച്ചു.
ദിലീപസ്തസ്യ പുത്രോഽഭൂത് ഖട്വാങ്ഗ ഇതി വിശ്രുതഃ। യേന സ്വര്ഗാദിഹാഗമ്യ മുഹൂര്ത്തം പ്രാപ്യ ജീവിതമ്। ത്രയോഽഭിസംഹിതാ ലോകാ ബുദ്ധ്യാ സത്യേന ചൈവ ഹി ।। ൨൬.
അവന്റെ മകൻ ദിലീപൻ, ഖട്വാംഗൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാണ്. സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വന്ന് ഒരു നിമിഷം ജീവൻ പ്രാപിച്ചവനും, ബുദ്ധിയാലും സത്യത്താലും മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഏകീകരിച്ചവനുമാണ്.
ദീര്ഗബാഹുഃ സുതസ്തസ്യ രഘുസ്തസ്മാദജായത। അജഃ പുത്രോ രഘോശ്ചാപി തസ്മാജ്ജജ്ഞേ സ വീര്യവാന്। രാജാ ദശരഥോ നാമ ഇക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ മകൻ ദീർഘബാഹു, അവനിൽ നിന്ന് രഘു ജനിച്ചു. രഘുവിന്റെ മകൻ അജൻ, അജനിൽ നിന്ന് ശക്തിയുള്ള രാജാവ് ദശരഥൻ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദം, ജനിച്ചു.
രാമോ ദാശരഥിര്വീരോ ധര്മജ്ഞോ ലോകവിശ്രുതഃ। ഭരതോ ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ ശത്രുഘ്നശ്ച മഹാബലഃ ।। ൨൬.
ദശരഥന്റെ മകനായ രാമൻ ധൈര്യശാലിയും ധർമ്മജ്ഞനുമാണ്, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനാണ്. ഭരതൻ, ലക്ഷ്മണൻ, മഹാബലശാലിയായ ശത്രുഘ്നൻ എന്നിവരും അവന്റെ സഹോദരന്മാരാണ്.
മാധവം ലവണം ഹത്വാ ഗത്വാ മധുവനഞ്ച തത്। ശത്രുഘ്നേന പുരീ തസ്യ മഥുരാ സന്നിവേശിതാ ।। ൨൬.
മാധവനും ലവണനും കൊല്ലുകയും, മധുവനത്തിലേക്ക് പോയശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ അവിടെ മഥുരാ നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.