ശനൈര്യാത്യബലാ രമ്യാ ഹേമന്തേ ചന്ദ്രമണ്ഡിതാ। അലംകൃതാ ത്രിഭിര്ഭാവൈസ്ത്രിശങ്കുഗ്രഹഭൂഷിതാ ।। ൨൬.
ഹേമന്തകാലത്ത് ചന്ദ്രനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മൂന്നു ഭാവങ്ങളാൽ ശോഭയുള്ള, തൃശങ്കു നക്ഷത്രം അലങ്കരിച്ച മനോഹരവും ദുർബലവുമായവൾ ശാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തസ്യ സത്യരതാ നാമ ഭാര്യ്യാ കേകയവംശജാ। കുമാരം ജനയാമാസ ഹരിശ്ചന്ദ്രമകല്മഷമ് ।। ൨൬.
അവന്റെ ഭാര്യ സത്യരതാ എന്ന പേരിൽ, കെകയ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൾ, പാപരഹിതനായ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ പുത്രനായി പ്രസവിച്ചു.
സ തു രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്ത്രൈശങ്കവ ഇതി ശ്രുതഃ । ആഹര്ത്താ രാജസൂയസ്യ സമ്രാഡിതി പരിശ്രുതഃ ।। ൨൬.
അവൻ രാജാവായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ തൃശങ്കുവിന്റെ പുത്രനായി അറിയപ്പെടുന്നു; രാജസൂയയാഗം നടത്തിയും സാമ്രാട്ട് എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനുമാണ്.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ തു സുതോ രോഹിതോ നാമ വീര്യ്യവാന്। ഹരിതോ രോഹിതസ്യാഥ ചംചുഹാരീത ഉച്യതേ ।। ൨൬.
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റേത് വീര്യശാലിയായ രോഹിതൻ എന്ന പുത്രനായിരുന്നു; രോഹിതന്റേത് ഹരിതൻ, പിന്നെ ചഞ്ചു ഹാരിതൻ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
വിജയശ്ച സുദേവശ്ച ചംചുപുത്രൌ ബഭൂവതുഃ। ജേതാ സര്വ്വസ്യ ക്ഷത്രസ്യ വിജയസ്തേന സ സ്മൃതഃ ।। ൨൬.
വിജയനും സുദേവനും ചഞ്ചുവിന്റെ മക്കളായി ജനിച്ചു. വിജയൻ എല്ലാ യുദ്ധജാതികളെയും ജയിച്ചവനായി അതിനാൽ അവനെ വിജയൻ എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
രുരുകസ്തനയസ്തത്ര രാജാ ധര്മ്മാര്ഥകോവിദഃ। രുരുകാദ്ധൃതകഃ പുത്രസ്തസ്മാദ്ബാഹുശ്ച ജജ്ഞിവാന് ।। ൨൬.
അവിടെ രുരുകൻ എന്ന പുത്രൻ ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും നിപുണനായ രാജാവായിരുന്നു. രുരുകനിൽ നിന്ന് ഹൃതകൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു, അവനിൽ നിന്ന് ബാഹു ജനിച്ചു.
ഹൈഹയൈസ്താലജങ്ഘൈശ്ച നിരസ്തോ വ്യസനീ നൃപഃ। ശകൈര്യവനകാമ്ബോജൈഃ പാരദൈഃ പഹ്ലവൈസ്തഥാ ।। ൨൬.
ഹൈഹയന്മാരും താളജംഘന്മാരും കൂടാതെ ശകന്മാർ, യവനന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, പാരദന്മാർ, പഹ്ലവന്മാർ എന്നിവരും ചേർന്ന് രാജാവിനെ തോൽപ്പിച്ചു, അവൻ ദുഃഖിതനായി.
നാത്യര്ഥം ധാര്മ്മികോഽഭൂത് സ ധര്മ്മ്യേ സത്യയുഗേ തഥാ। സഗരസ്തു സുതോ ബാഹോര്ജജ്ഞേ സഹ ഗരേണ വൈ। ഭൃഗോരാശ്രമമാസാദ്യ തുര്വേണ പരിരക്ഷിതഃ ।। ൨൬.
അവൻ അത്രയും ധാർമ്മികനല്ലായിരുന്നു, സത്യയുഗത്തിൽ പോലും. ബാഹുവിന്റെ പുത്രനായ സഗരൻ വിഷം കൂടെക്കൊണ്ട് ജനിച്ചു. ഭൃഗുവിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, അവൻ തുരുവനാൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
ആഗ്നേയമസ്ത്രം ലബ്ധ്വാ തു ഭാര്ഗവാത് സഗരോ നൃപഃ। ജഘാന പൃഥിവീങ്ഗത്വാ താലജംഘാന് സഹൈഹയാന് ।। ൨൬.
ഭാർഗവനിൽ നിന്ന് അഗ്നിയസ്ത്രം ലഭിച്ച ശേഷം രാജാവായ സഗരൻ ഭൂമി കീഴടക്കി, താളജംഘന്മാരെയും ഹൈഹയന്മാരെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ശകാനാം പഹ്ലവാനാഞ്ച ധര്മ്മാന്നിരസദച്യുതഃ। ക്ഷത്രിയാണാം തഥാ തേഷാം പാരദാനാഞ്ച ധര്മ്മവിത് ।। ൨൬.
അവൻ അചഞ്ചലനായവൻ ശകന്മാരെയും പഹ്ലവന്മാരെയും അവരുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അങ്ങനെ തന്നെ, ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ ക്ഷത്രിയന്മാരെയും പാരദന്മാരെയും അവരുടെ കുലധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.
ഋഷയ ഊചുഃ।। കഥം സ സഗരോ രാജാ ഗരേണ സഹ ജജ്ഞിവാന്। കിമര്ഥഞ്ച ശകാദീനാം ക്ഷത്രിയാണാം മഹൌജസാമ്। ധര്മ്മാന് കുലോചിതാന് ക്രുദ്ധോ രാജാ നിരസദച്യുതഃ ।। ൨൬.
ഋഷിമാർ ചോദിച്ചു: സഗരൻ രാജാവ് വിഷം കൂടെക്കൊണ്ട് എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ശകന്മാരെയും മറ്റും, മഹാശക്തിയുള്ള ക്ഷത്രിയന്മാരെയും, അവരുടെ കുലധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് രാജാവ് കോപത്തോടെ പുറത്താക്കിയതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
സൂത ഉവാച।। ബാഹോര്വ്യസനിനസ്തസ്യ ഹൃതം രാജ്യം പുരാ കില। ഹൈഹയൈസ്താലജംവൈശ്ച ശകൈഃ സാര്ദ്ധം സമാഗതൈഃ ।। ൨൬.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ബാഹു ദുഃഖിതനായിരുന്നു. അവന്റെ രാജ്യം ഹൈഹയന്മാരും താളജംഘന്മാരും ശകന്മാരുമായി ചേർന്ന് എടുത്തു.
യവനാഃ പാരദാശ്ചൈവ കാമ്ബോജാഃ പഹ്ലവാസ്തഥാ। ഹൈഹയാര്ഥം പരാക്രാന്താ ഏതേ പഞ്ചഗണാസ്തദാ ।। ൨൬.
യവനന്മാർ, പാരദന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, പഹ്ലവന്മാർ ഇവരും അന്നത്തെ അഞ്ച് കൂട്ടങ്ങൾ ഹൈഹയന്മാരുടെ വേണ്ടി മുന്നോട്ട് വന്നു.
ഹൃതം രാജ്യം ബലീയോഭിരേഭിഃ ക്ഷത്രിയപുങ്ഗവൈഃ । ഹൃതരാജ്യസ്തദാ ബാഹുഃ സംന്യസ്യ നു തദാ നൃപഃ। വനം പ്രവിശ്യ ധര്മ്മാത്മാ സഹ പത്ന്യാ തപോഽചരത് ।। ൨൬.
ഈ ശക്തനായ ക്ഷത്രിയന്മാർ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ബാഹു രാജാവ് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭാര്യയോടൊപ്പം കാടിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ധാർമ്മികതയോടെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ തോയാര്ഥം പ്രസ്ഥിതോ നൃപഃ। വൃദ്ധത്വാദ്ദുര്ബ്ബലത്വാച്ച അന്തരാ സ മമാര ച ।। ൨൬.
അപ്പോൾ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജാവ് വെള്ളം എടുക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു. വയസ്സും ദുർബലതയും കാരണം വഴിയിൽ അവൻ മരിച്ചു.
പത്നീ തു യാദവീ തസ്യ സഗര്ഭാ പൃഷ്ഠതോഽന്വഗാത് । സപത്ന്യാ തു ഗരസ്തസ്യൈ ദത്തോ ഗര്ഭജിഘാംസയാ ।। ൨൬.
അവന്റെ യാദവവംശത്തിലെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യ പിന്നിൽ പിന്തുടർന്നു. അവളുടെ സഹപത്നി ഗർഭം നശിപ്പിക്കാൻ വിഷം കൊടുത്തു.
സാ തു ഭര്തുശ്ചിതാം കൃത്വാ വഹ്നൌ തം സമരോഹയത്। ഔര്വസ്താം ഭാര്ഗവോ ദൃഷ്ട്വാ കാരുണ്യാദ്വിന്യവര്ത്തയത് ।। ൨൬.
അവൾ ഭർത്താവിന്റെ ചിത ഒരുക്കി, അവനെ അഗ്നിയിൽ വെച്ചു. ഭൃഗുവിന്റെ വംശജനായ ഔർവൻ അവളെ കണ്ടു, കാരുണ്യത്തോടെ തടഞ്ഞു.
തസ്യാശ്രമേ തു തങ്ഗര്ഭം സാഗരേണ തദാ സഹ। വ്യജായത മഹാബാഹും സഗരം നാമ ധാര്മികമ് ।। ൨൬.
അവന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അവൾ വിഷം കൂടെക്കൊണ്ട് ഗർഭം പ്രസവിച്ചു. ശക്തനായ, ധാർമ്മികനായ സഗരൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.
ഔര്വസ്തു ജാതകര്മാദീന് കൃത്വാ തസ്യ മഹാത്മനഃ। അധ്യാപ്യ വേദശാസ്ത്രാണി തതോഽസ്ത്രം പ്രത്യപാദയത് ।। ൨൬.
ഔർവൻ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ജനനകർമ്മാദികൾ നടത്തി, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിപ്പിച്ചു, പിന്നെ ഒരു ആയുധവും നൽകി.
ജാമദഗ്ന്യാത്തദാഗ്നേയമസുരൈരപി ദുഃസഹമ്। സ തേനാസ്ത്രബലേനൈവ ബലേന ച സമന്വിതഃ । ജഘാന ഹൈഹയാന് ക്രുദ്ധോ രുദ്രഃ പശുഗണാനിവ ।। ൨൬.
ജാമദഗ്ന്യനിൽ നിന്ന് അഗ്നിയസ്ത്രം ലഭിച്ചു, അത് അസുരന്മാർക്കു പോലും സഹിക്കാനാവില്ലാത്തതായിരുന്നു. ആ ആയുധശക്തിയാൽ, സ്വന്തം ശക്തിയാലും, കോപത്തോടെ സഗരൻ ഹൈഹയന്മാരെ കൊല്ലുകയും, രുദ്രൻ മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
തതഃ ശകാന് സയവനാന് കാമ്ബോജാന് പാരദാംസ്തഥാ। പഹ്ലവാംശ്ചൈവ നിഃശേഷാന് കര്തും വ്യവസിതോ നൃപഃ ।। ൨൬.
പിന്നീട് രാജാവ് ശകന്മാരെയും യവനന്മാരെയും കാംബോജന്മാരെയും പാരദന്മാരെയും പഹ്ലവന്മാരെയും മുഴുവനായി നശിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
തേ വധ്യമാനാ വീരേണ സഗരേണ മഹാത്മനാ। വസിഷ്ഠം ശരണം സര്വ്വേ പ്രപന്നാഃ ശരണൈഷിണഃ ।। ൨൬.
ശക്തനായ സഗരൻ അവരെ കൊല്ലുമ്പോൾ, രക്ഷ തേടിയ എല്ലാവരും വസിഷ്ഠനെ ആശ്രയിച്ചു.
വസിഷ്ഠസ്താന് തഥേത്യുക്ത്വാ സമയേന മഹാമുനിഃ । സഗരം വാരയാമാസ തേഷാന്ദത്ത്വാഽഭയന്തദാ ।। ൨൬.
വസിഷ്ഠൻ, മഹാമുനി, അവരുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ച്, സഗരനെ തടഞ്ഞു, അവർക്കു ഭയം വേണ്ടെന്ന് ഉറപ്പു നൽകി.
സഗരഃ സ്വാമ്പ്രതിജ്ഞാഞ്ച ഗുരോര്വാസ്യം നിശമ്യ ച। ധര്മ്മം ജഘാന തേഷാം വൈ വേഷാന്യത്വം ചകാര ഹ ।। ൨൬.
സഗരൻ, ഗുരുവിന്റെ വാഗ്ദാനം കേട്ട്, അവർക്കു വേണ്ടിയുള്ള ധർമ്മം അനുസരിച്ചു, അവരുടെ വേഷം മാറ്റി.
അര്ദ്ധം ശകാനാം ശിരസോ മുണ്ഡയിത്വാ വ്യസര്ജയത്। യവനാനാം ശിരഃ സര്വം കാമ്ബോജാനാന്തഥൈവ ച।। ൨൬.
ശകന്മാരുടെ തല പകുതി മുണ്ഡനം ചെയ്ത് അയച്ചു; യവനന്മാരുടെയും കാംബോജന്മാരുടെയും തല മുഴുവൻ മുണ്ഡനം ചെയ്തു.
പാരദാ മുക്തകേശാശ്ച പഹ്ലവാഃ ശ്മശ്രു ധാരിണഃ। നിഃസ്വാധ്യായവഷട്കാരാഃ കൃതാസ്തേന മഹാത്മനാ ।। ൨൬.
പാരദന്മാർക്ക് ചുരുളിയ മുടി വെക്കാൻ, പഹ്ലവന്മാർക്ക് ദാഢി വളർത്താൻ നിർദ്ദേശിച്ചു; എല്ലാവരെയും വേദപാരായണവും യജ്ഞമന്ത്രങ്ങളും നിന്ന് അകറ്റി.
ശകാ യവനകാമ്ബോജാഃ പഹ്ലവാഃ പാരദൈഃ സഹ। കേലിസ്പര്ശാ മാഹിഷികാ ദാര്വാശ്ചോലാഃ ഖസാസ്തഥാ ।। ൨൬.
ശകന്മാർ, യവനന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, പഹ്ലവന്മാർ, പാരദന്മാർ, കൂടാതെ കേലിസ്പർശന്മാർ, മാഹിഷികന്മാർ, ദാർവന്മാർ, ചോളന്മാർ, ഖസന്മാർ ഇവരും
സര്വ്വേ തേ ക്ഷത്രിയഗണാ ധര്മ്മസ്തേഷാം നിരാകൃതഃ। വസിഷ്ഠവചനാത്പൂര്വം സഗരേണ മഹാത്മനാ ।। ൨൬.
ഈ എല്ലാ ക്ഷത്രിയവർഗങ്ങളെയും സഗരൻ, വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, അവരുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി.
സ ധര്മവിജയീ രാജാ വിജിത്യേമാം വസുന്ധരാമ്। അശ്വം വിചാരയാമാസ വാജിമേധായ ദീക്ഷിതഃ ।। ൨൬.
ധർമ്മത്തിൽ ജയിച്ച രാജാവ്, ഭൂമി കീഴടക്കി, അശ്വമെധയാഗത്തിന് അശ്വത്തെ വിടുവിച്ചു.
തസ്യ ചാരയതഃ സോഽശ്വഃ സമുദ്രേ പൂര്വദക്ഷിണേ। വേലാസമീപേഽപഹൃതോ ഭൂമിഞ്ചൈവ പ്രവേശിതഃ ।। ൨൬.
അശ്വം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അതു കിഴക്കേയും തെക്കേയും കടലിന്റെ തീരത്ത് എത്തി, ഭൂമിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി.