വായുപുരാണമ്

കുമാരമപരം വിദ്യാദ്വിസ്തരം വമനം ഗതമ്। ഏഷ വൈ ചാപ്യപാങ്ഗസ്തു കുതാരേകഃ കലാധികഃ ।। ൨൫.

കുമാരമെന്നത് മറ്റൊരു വകഭേദമാണ്, ഇത് വ്യാപകമായി മാറി അകലെ പോകുന്നു. അപാംഗം എന്നത് കലയേക്കാൾ ഒന്നുകൂടി ഉള്ളതാണ്.

ശ്യേനസ്ത്വേകാന്തരേ ജാതഃ കലാമാത്രാന്തരേ സ്ഥിതഃ। തസ്മിംശ്ചൈവ സ്വരേ വൃദ്ധിസ്തിഷ്ഠതേ തദ്വിലക്ഷണാ ।। ൨൫.

ശ്യേനം അടുത്ത ഇടവേളയിൽ ഉദയിക്കുന്നു, ഒരു കലയുടെ അളവിനുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ആ സ്വരത്തിൽ, മുമ്പുള്ളതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ വർദ്ധനവുണ്ട്.

ശ്യേനസ്തു അപരോഹസ്തു ഉത്തരഃ പരികീര്ത്തിതഃ। കലാകലപ്രമാണാച്ച സ ബിന്ദുര്നാമ ചായതേ ।। ൨൫.

ശ്യേനമാണ് താഴേക്ക് പോകുന്നതും ഉത്തമമായതും. കലയും കലയുടെ കൂട്ടവും അളവനുസരിച്ച് ഇത് ബിന്ദു എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ബിന്ദുരേകകലാ കാര്യാ വര്ണാന്തസ്ഥായിനീ ഭവേത്। വിപര്യയസ്വരോഽപി സ്യാദ്യസ്യ ദുര്ഘടിതോഽപി ന ।। ൨൫.

ബിന്ദു ഒരു കലയായി, വർണ്ണത്തിന്റെ അവസാനം നിലനിൽക്കണം. മറിച്ചുള്ള സ്വരവും ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ അതിൽ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല.

ഏകാന്തരാ തു വാദ്യന്തു ഷഡ്ജതഃ പരമഃ സ്വരഃ। ആക്ഷേപാസ്കന്ദനം കാര്യ്യം കാകസ്യേവോച്ചപുഷ്കലമ് ।। ൨൫.

അടുത്ത ഇടവേളയിൽ വരുന്ന സ്വരം, ഷഡ്ജത്തിൽനിന്ന് ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്. ഉയർത്തലും താഴ്ത്തലും കാക്കയുടെ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽപോലെ ചെയ്യണം.

സന്താരൌ തൌ തു സഞ്ചാര്യൌ കാര്യം വാ കാരണം തഥാ। ആക്ഷിപ്തമവരോഹ്യാപി പ്രോക്ഷമദ്യന്തഥൈവ ച ।। ൨൫.

സന്താരങ്ങൾ രണ്ടും സഞ്ചരിക്കേണ്ടതും, അതിന്റെ കാരണവും അതുപോലെയാണ്. ഉയർത്തിയാലും താഴ്ത്തിയാലും അതേപോലെ ചേർക്കണം.

ദ്വാദശഞ്ച കലാസ്ഥാനമേകാന്തരഗതന്തതഃ। പ്രേങ്ഖോലിതമലങ്കാരമേവം സ്വരസമന്വിതമ് ।। ൨൫.

പന്ത്രണ്ടു കലകളുടെ സ്ഥാനം അടുത്ത ഇടവേളയിലാണ്. പ്രേങ്കോളിതം എന്ന അലങ്കാരം ഇങ്ങനെ സ്വരങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്.

സ്വരസംക്രാമകാച്ചൈവ തതഃ പ്രോക്തന്തു പുഷ്കലമ്। പ്രക്ഷിപ്തമേവ കലയാ പാദാനീതരയോര്ഭവേത് ।। ൨൫.

സ്വരങ്ങളുടെ മാറൽ മൂലം പുഷ്കലം എന്ന അലങ്കാരം പറയപ്പെടുന്നു. ഒരു കല ഉപയോഗിച്ച് പാദത്തിന്റെയും മറ്റുള്ളവയുടെയും ഇടയിൽ ചേർക്കപ്പെടുന്നു.

ദ്വികലം വാ യഥാ ഭൂതം യത്തദ് ഹ്രാസിതമുച്യതേ। ഉച്ചാരാദ്വിസ്വരാരൂഢാ തഥാ ചാഷ്ടസ്വരാന്തരമ് ।। ൨൫.

രണ്ട് കല കുറയുമ്പോൾ അതിനെ കുറവായതെന്ന് പറയുന്നു. ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, അതു വിശ്വര എന്ന സ്വരത്തിലേക്കും എട്ടാം സ്വരത്തിലേക്കും ഉയരുന്നു.

യസ്തു സ്യാദവരോഹോ വാ താരതോ മന്ദ്രതോഽപി വാ। ഏകാന്തരഹിതാ ഹ്യേതേ തമേവ സ്വരമന്തതഃ ।। ൨൫.

ഏതെങ്കിലും സ്വരം താഴെയായാലോ, ഉയരമായാലോ, അതിലുമധികം താഴെയായാലോ, ഇടവേളയില്ലാതെ ഒറ്റയടിയായി ഉണ്ടെങ്കില്‍ അവയെല്ലാം ഒടുവില്‍ ഒരേ സ്വരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

മക്ഷിപ്രച്ഛേദനോ നാമ ചതുഷ്കലഗണഃ സ്മൃതഃ। അലങ്കാരാ ഭവന്ത്യേതേ ത്രിംശദ്യേ വൈ പ്രകീര്ത്തിതാഃ। വര്ണസ്ഥാനപ്രയോഗേണ കലാമാത്രാ പ്രമാണതഃ ।। ൨൫.

നാല്‍ ഭാഗങ്ങളുള്ള വിഭാഗം മക്ഷിപ്രച്ചേദനം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയെ അലങ്കാരങ്ങള്‍ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. മുപ്പത് എണ്ണം ഇവയുണ്ട്. സ്വരത്തിന്റെ സ്ഥാനം, സമയത്തിന്റെ അളവ് എന്നിവ അനുസരിച്ച് ഇവ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

സംസ്ഥാനഞ്ച പ്രമാണം ച വികാരോ ലക്ഷണന്തഥാ। ചതുര്വിധമിദം ജ്ഞേയമലങ്കാരപ്രയോജനമ് ।। ൨൫.

രൂപം, അളവ്, മാറ്റം, ലക്ഷണം — ഈ നാലും അലങ്കാരത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങള്‍ എന്നറിയണം.

യഥാത്മനോ ഹ്യലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോഽതിഗര്ഹിതഃ। വര്ണമേവാപ്യലംകര്ത്തും വിഷമം ഹ്യാത്മസമ്ഭവാത് ।। ൨൫.

സ്വന്തം ശരീരത്തില്‍ അലങ്കാരം തെറ്റായിടത്ത് ധരിച്ചാല്‍ എങ്ങനെ അപമാനമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ സ്വരത്തിന് യോജിക്കാത്തവിധം അലങ്കാരം ചേര്‍ക്കുന്നതും അനാവശ്യമാണ്.

നാനാഭരണസംയോഗാദ്യഥാ നാര്യാ വിഭൂഷണമ്। വര്ണസ്യ ചൈവാലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോഽതിഗര്ഹിതഃ ।। ൨൫.

സ്ത്രീയുടെ ആഭരണങ്ങള്‍ പലവിധം ചേര്‍ത്തിട്ടും തെറ്റായിടത്ത് ധരിച്ചാല്‍ അതിന് വിലയില്ലാത്തതുപോലെ, സ്വരത്തിന് യോജിക്കാത്തവിധം അലങ്കാരം ചേര്‍ത്താലും അതിന് അപമാനം തന്നെ.

ന പാദേ കുണ്ഡലേ ദൃഷ്ടേ ന കണ്ഠേ രസനാ യഥാ। ഏവമേവ ഹ്യലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോ വിഗര്ഹിതഃ ।। ൨൫.

കാല്‍പാദത്തില്‍ കുണ്ഡലവും, അരയില്‍ ഹാരവും കാണാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ അലങ്കാരം തെറ്റായിടത്ത് ചേര്‍ത്താല്‍ അതും അപമാനമാണ്.

ക്രിയമാണോഽപ്യലങ്കാരോ രാഗം യശ്ചൈവ ദര്ശയേത്। യഥോദ്ദിഷ്ടസ്യ മാര്ഗസ്യ കര്ത്തവ്യസ്യ വിധീയതേ ।। ൨൫.

അലങ്കാരം ചെയ്യുമ്പോഴും, അതിന് യോജിച്ച രീതിയും മാര്‍ഗവും പാലിക്കണം. നിര്‍ദേശിച്ച രീതിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കണം.

ലക്ഷണം പര്യ്യവസ്ഥാപി വര്ണികാഭിഃ പ്രവര്ത്തനമ്। യാഥാതഥ്യേന വക്ഷ്യാമി മാസേദ്ഭവമുഖോദ്ഭവേ ।। ൨൫.

ലക്ഷണം, ശരിയായ പ്രയോഗം, ഗായകര്‍ ചെയ്യേണ്ട രീതികള്‍ — ഇവയെല്ലാം യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ എങ്ങനെ എന്നത് ഞാന്‍ വിശദീകരിക്കാം; കേവലം വായ്പ്പറച്ചിലല്ല.

ത്രയോവിംശത്യശീതിസ്തു തേഷാമേതദ്വിപര്യയഃ। ഷഡ്ജപക്ഷോഽപി തത്ത്വാദൌ മധ്യോ ഹീനസ്വരോ ഭവേത് ।। ൨൫.

ഇവയുടെ വിപരീതം എണ്‍പത്തിമൂന്ന് എണ്ണം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ആദിയില്‍ തന്നെ ഷഡ്ജ വിഭാഗം ഇല്ലെങ്കില്‍ അത് നടുവിലോ താഴെയോ ആയിരിക്കും.

ഷഡ്ജമധ്യമയോശ്ചൈവ ഗ്രാമയോഃ പര്യ്യപസ്തഥാ। മാനോയോത്തരമന്ദ്രസ്യ ഷഡേവാത്രാവികസ്യ ച ।। ൨൫.

ഷഡ്ജവും മധ്യവും എന്ന രണ്ടു സ്വരക്രമങ്ങളിലും വിപരീതം അതുപോലെ തന്നെ. ഷഡ്ജയുടെയും ആവികയുടെയും ഉയരവും താഴ്വാരവും അറിയണം.

സ്വരാലംപ്രത്യയശ്ചൈവ സര്വ്വേഷാം പ്രത്യയഃ സ്മൃതഃ। അനുഗമ്യ ബഹിര്ഗീതം വിജ്ഞാതം പഞ്ചദൈവതമ് ।। ൨൫.

എല്ലാ സ്വരങ്ങളിലേക്കും അലങ്കാരം ചേര്‍ക്കുന്നത് ശരിയായതാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. പുറംപാട്ട് പിന്തുടർന്ന് പതിനഞ്ചു ദേവതകളെ തിരിച്ചറിയാം.

ഗോരൂപാണാം പുരസ്താത്തു മധ്യമാംശസ്തു പര്യ്യയഃ। തയോര്വിഭാഗോ ഗീതാനാം ലാവണ്യമാര്ഗസംസ്ഥിതഃ ।। ൨൫.

പശുസ്വരങ്ങളില്‍ മധ്യഭാഗം വിപരീതമാണ്. പാട്ടുകളില്‍ ഇവയുടെ വ്യത്യാസം പാതയിലെ സൗന്ദര്യമായിരിക്കും.

അനുഷങ്ഗം മയോദ്ദിഷ്ടം സ്വസാരഞ്ച സ്വരാന്തരമ്। പര്യ്യയഃ സംപ്രവര്ത്തേത സപ്തസ്വരപദക്രമമ് ।। ൨൫.

ബന്ധവും ബന്ധപ്പെട്ട സ്വരവും ഞാന്‍ വിശദീകരിച്ചു. വിപരീതം ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെ ക്രമത്തിലൂടെ നടക്കുന്നു.

ഗാന്ധാരാംശേന ഗീയന്തേ ചത്വാരി മന്ദ്രകാണി ച। പഞ്ചമോ മധ്യമശ്ചൈവ ധൈവതേ തു നിഷാദജൈഃ। ഷഡ്ജര്ഷഭൈശ്ച ജാനീമോ മന്ദ്രകേഷ്വേവ നാന്തരേ ।। ൨൫.

ഗാന്ധാരത്തിന്റെ ഭാഗം കൊണ്ടു നാലു മന്ദ്രസ്വരങ്ങള്‍ പാടുന്നു. അഞ്ചാമത് മധ്യമം, ധൈവതത്തില്‍ നിഷാദം. ഷഡ്ജവും ഋഷഭവും മന്ദ്രസ്വരങ്ങളില്‍ മാത്രമേ അറിയാവൂ, ഇടയിലുള്ളതില്‍ അല്ല.

ദ്വേ ചാപരാന്തികേ വിദ്യാദ്ധയശുല്ലാഷ്ടകസ്യ തു। പ്രാകൃതേ വൈണവൈശ്ചൈവ ഗാന്ധാരാംശേ പ്രയുജ്യതേ ।। ൨൫.

കുതിരയുടെയും അഷ്ടകയുടെയും താഴ്വാരത്തില്‍ രണ്ട് സ്വരങ്ങള്‍ ഉണ്ടെന്ന് അറിയണം. പ്രകൃതിയിലും വൈണവയിലും ഗാന്ധാരഭാഗം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

പദസ്യ തു ത്രയം രൂപം സപ്തരൂപന്തു കൌശികമ്। ഗാന്ധാരാംശേന കാര്ത്സ്ന്യേന പര്യയസ്യ വിധിഃ സ്മൃതഃ । ഏവഞ്ചൈവ ക്രമോദ്ദിഷ്ടോ മധ്യമാംശസ്യ മധ്യമഃ ।। ൨൫.

പദത്തിന് മൂന്നു രൂപവും, കൗശികത്തിന് ഏഴ് രൂപവും ഉണ്ട്. ഗാന്ധാരത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ ഭാഗം കൊണ്ടു വിപരീതത്തിന്റെ നിയമം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ മധ്യഭാഗത്തിന് മധ്യമത്തിന്റെ ക്രമം നിര്‍ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

യാനി ഗീതാനി പ്രോക്താനി രൂപേണ തു വിശേഷതഃ। തത്തു സപ്തസ്വരം കാര്യ്യം സപ്തരൂപഞ്ച കൌശികമ് ।। ൨൫.

പ്രത്യേക രൂപമുള്ളതെന്നു പറയുന്ന ഗാനങ്ങള്‍ ഏഴു സ്വരങ്ങളാല്‍ ഉണ്ടാകണം. കൗശികം ഏഴ് രൂപയുള്ളതായിരിക്കണം.

അങ്ഗദര്ശനമിത്യാഹുര്മാനേ ദ്വേ സമകേ തഥാ। ദ്വിതീയഭാവാചരണാ മാത്രാ നാഭിപ്രതിഷ്ഠിതാ ।। ൨൫.

ഇത് അങ്ങയുടെ സൂചനയെന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. രണ്ട് തുല്യ അളവുകള്‍ ഉണ്ട്. രണ്ടാമത്തെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അളവ് നാഭിയില്‍ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ഉത്തരേ ച പ്രകൃത്യേവം മാത്രാ തല്ലീയതേ തഥാ । ഹന്താരഃ പിണ്ഡകോ യത്ര മാത്രായാം നാതിവര്ത്തതേ ।। ൨൫.

വടക്കുഭാഗത്തും പ്രകൃതിയിലുണ്ടാകുന്ന പോലെ, അളവ് അങ്ങനെ ലയിക്കുന്നു; അവിടെ കൊല്ലുന്നവർ പിണ്ഡത്തിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അളവ് അതിജീവിക്കുകയില്ല.

പാദേനൈകേന മാത്രായാം പാദോനാമതി വീരണാ। സംഖ്യായാശ്ചോപഹനനം തത്ര യാനമിതി സ്മൃതമ് ।। ൨൫.

ഒരു കാലിൽ അളവിൽ, മറ്റേ കാലിൽ വീരണമില്ല; അവിടെ സംഖ്യ കുറയുന്നത് 'യാനം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.