വായുപുരാണമ്

പൂര്വ്വാചാര്യ്യമതം ബുദ്ധ്വാ പ്രവക്ഷ്യാമ്യനുപൂര്വ്വശഃ। ത്രിംശതം വൈ അലങ്കാരാംസ്താന് മേ നിഗദതഃ ശ്രൃണു ।। ൨൫.

മുൻ ആചാര്യന്മാരുടെ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം. മുപ്പത് അലങ്കാരങ്ങൾ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.

അലങ്കാരാസ്തു വക്തവ്യാഃ സ്വൈഃസ്വൈര്വര്ണൈഃ പ്രഹേതവഃ। സംസ്ഥാനയോഗൈശ്ച തഥാ പാദാനാം ചാന്വവേക്ഷയാ ।। ൨൫.

അലങ്കാരങ്ങൾ ഓരോന്നിന്റെയും സ്വഭാവം, കാരണം, പാദങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം എന്നിവ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശോധിച്ചാണ് വിശദീകരിക്കേണ്ടത്.

വാക്യാര്ഥപദയോഗാര്ഥൈരലങ്കാരസ്യ പൂരണമ്। പദാനി ഗീതകസ്യാഹുഃ പുരസ്താത് പൃഷ്ഠതോഽഥവാ ।। ൨൫.

വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം, പദങ്ങൾ, അവയുടെ ബന്ധം എന്നിവയിലൂടെ അലങ്കാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയുണ്ടാകുന്നു. ഗീതത്തിലെ പദങ്ങൾ തുടങ്ങിലും അവസാനം പോലും ഇടാം.

സ്ഥാനാനി ത്രീണി ജാനീയാദുരഃകണ്ഠശിരസ്തഥാ। ഏതേഷു ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു പ്രവൃത്തോ വിധിരുത്തമഃ ।। ൨൫.

മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് അറിയണം: നെഞ്ച്, കഴുത്ത്, തല. ഇവയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ രീതിയാണ് പ്രയോഗിക്കേണ്ടത്.

ചത്വാരഃ പ്രകൃതൌ വര്ണാഃ പ്രവിചാരശ്ചതുര്വിധഃ। വികല്പമഷ്ടധാ ചൈവ ദേവാഃ ഷോഡശധാ വിദുഃ ।। ൨൫.

നാലു പ്രകൃതിവർണ്ണങ്ങൾ ഉണ്ട്, നാലു വിധത്തിലുള്ള വിശകലനവും. എട്ടു വിധത്തിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദേവന്മാർ അവയെ പതിനാറായി അറിയുന്നു.

സ്ഥായീ വര്ണഃ പ്രസംചാരീ തൃതീയമവരോഹണമ്। ആരോഹണം ചതുര്ഥന്തു വര്ണം വര്ണവിദോ വിദുഃ ।। ൨൫.

വർണ്ണത്തിൽ നിപുണർ സ്ഥിരമായത്, സഞ്ചാരമുള്ളത്, താഴേക്ക് പോകുന്നത്, ഉയരുന്നത് എന്നിങ്ങനെ നാലു വകഭേദങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു.

തത്രൈകഃ സംചരസ്ഥായീ സചരാസ്തചരീഭവന്। അഥ രോഹണവര്ണാനാമവരോഹം വിനിര്ദിശേത് ।। ൨൫.

ഇവയിൽ ഒന്ന് സഞ്ചാരവും സ്ഥിരതയും ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഉയരുന്ന വർണ്ണങ്ങൾക്ക് താഴേക്ക് പോകുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആരോഹണേന ചാരോഹവര്ണം വര്ണവിദോ വിദുഃ। ഏതേഷാമേവ വര്ണാനാമലങ്കാരാന്നിബോധത ।। ൨൫.

ഉയരുന്ന വഴി, പണ്ഡിതർ ഉയരുന്ന വർണ്ണം തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവർണ്ണങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ അലങ്കാരങ്ങൾ ഇനി പഠിക്കൂ.

അലങ്കാരാസ്തു ചത്വാരഃ സ്ഥാപനീ ക്രമരേജിനഃ। പ്രമാദശ്ചാപ്രമാദശ്ച തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ് ।। ൨൫.

നാലു അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: സ്ഥാപനം, ക്രമാനുസൃത സഞ്ചാരം, തെറ്റ്, തെറ്റില്ലായ്മ. ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

വിസ്വരോഷ്ട്രകലാശ്ചൈവ സ്ഥാനാദേകാന്തരം ഗതാഃ। ആവര്ത്തസ്യാക്രമോത്പത്തീ ദ്വേ കാര്യ്യേ പരിമാണതഃ ।। ൨൫.

വിശ്വര, ഉഷ്ട്ര, കലാ എന്നിവ അടുത്ത സ്ഥാനത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്. ആവർത്തനത്തിൽ രണ്ട് ക്രമാനുസൃതമായി ഉണ്ടാകുന്നു, അളവനുസരിച്ച്.

കുമാരമപരം വിദ്യാദ്വിസ്തരം വമനം ഗതമ്। ഏഷ വൈ ചാപ്യപാങ്ഗസ്തു കുതാരേകഃ കലാധികഃ ।। ൨൫.

കുമാരമെന്നത് മറ്റൊരു വകഭേദമാണ്, ഇത് വ്യാപകമായി മാറി അകലെ പോകുന്നു. അപാംഗം എന്നത് കലയേക്കാൾ ഒന്നുകൂടി ഉള്ളതാണ്.

ശ്യേനസ്ത്വേകാന്തരേ ജാതഃ കലാമാത്രാന്തരേ സ്ഥിതഃ। തസ്മിംശ്ചൈവ സ്വരേ വൃദ്ധിസ്തിഷ്ഠതേ തദ്വിലക്ഷണാ ।। ൨൫.

ശ്യേനം അടുത്ത ഇടവേളയിൽ ഉദയിക്കുന്നു, ഒരു കലയുടെ അളവിനുള്ളിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ആ സ്വരത്തിൽ, മുമ്പുള്ളതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ വർദ്ധനവുണ്ട്.

ശ്യേനസ്തു അപരോഹസ്തു ഉത്തരഃ പരികീര്ത്തിതഃ। കലാകലപ്രമാണാച്ച സ ബിന്ദുര്നാമ ചായതേ ।। ൨൫.

ശ്യേനമാണ് താഴേക്ക് പോകുന്നതും ഉത്തമമായതും. കലയും കലയുടെ കൂട്ടവും അളവനുസരിച്ച് ഇത് ബിന്ദു എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ബിന്ദുരേകകലാ കാര്യാ വര്ണാന്തസ്ഥായിനീ ഭവേത്। വിപര്യയസ്വരോഽപി സ്യാദ്യസ്യ ദുര്ഘടിതോഽപി ന ।। ൨൫.

ബിന്ദു ഒരു കലയായി, വർണ്ണത്തിന്റെ അവസാനം നിലനിൽക്കണം. മറിച്ചുള്ള സ്വരവും ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ അതിൽ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല.

ഏകാന്തരാ തു വാദ്യന്തു ഷഡ്ജതഃ പരമഃ സ്വരഃ। ആക്ഷേപാസ്കന്ദനം കാര്യ്യം കാകസ്യേവോച്ചപുഷ്കലമ് ।। ൨൫.

അടുത്ത ഇടവേളയിൽ വരുന്ന സ്വരം, ഷഡ്ജത്തിൽനിന്ന് ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്. ഉയർത്തലും താഴ്ത്തലും കാക്കയുടെ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽപോലെ ചെയ്യണം.

സന്താരൌ തൌ തു സഞ്ചാര്യൌ കാര്യം വാ കാരണം തഥാ। ആക്ഷിപ്തമവരോഹ്യാപി പ്രോക്ഷമദ്യന്തഥൈവ ച ।। ൨൫.

സന്താരങ്ങൾ രണ്ടും സഞ്ചരിക്കേണ്ടതും, അതിന്റെ കാരണവും അതുപോലെയാണ്. ഉയർത്തിയാലും താഴ്ത്തിയാലും അതേപോലെ ചേർക്കണം.

ദ്വാദശഞ്ച കലാസ്ഥാനമേകാന്തരഗതന്തതഃ। പ്രേങ്ഖോലിതമലങ്കാരമേവം സ്വരസമന്വിതമ് ।। ൨൫.

പന്ത്രണ്ടു കലകളുടെ സ്ഥാനം അടുത്ത ഇടവേളയിലാണ്. പ്രേങ്കോളിതം എന്ന അലങ്കാരം ഇങ്ങനെ സ്വരങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്.

സ്വരസംക്രാമകാച്ചൈവ തതഃ പ്രോക്തന്തു പുഷ്കലമ്। പ്രക്ഷിപ്തമേവ കലയാ പാദാനീതരയോര്ഭവേത് ।। ൨൫.

സ്വരങ്ങളുടെ മാറൽ മൂലം പുഷ്കലം എന്ന അലങ്കാരം പറയപ്പെടുന്നു. ഒരു കല ഉപയോഗിച്ച് പാദത്തിന്റെയും മറ്റുള്ളവയുടെയും ഇടയിൽ ചേർക്കപ്പെടുന്നു.

ദ്വികലം വാ യഥാ ഭൂതം യത്തദ് ഹ്രാസിതമുച്യതേ। ഉച്ചാരാദ്വിസ്വരാരൂഢാ തഥാ ചാഷ്ടസ്വരാന്തരമ് ।। ൨൫.

രണ്ട് കല കുറയുമ്പോൾ അതിനെ കുറവായതെന്ന് പറയുന്നു. ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, അതു വിശ്വര എന്ന സ്വരത്തിലേക്കും എട്ടാം സ്വരത്തിലേക്കും ഉയരുന്നു.

യസ്തു സ്യാദവരോഹോ വാ താരതോ മന്ദ്രതോഽപി വാ। ഏകാന്തരഹിതാ ഹ്യേതേ തമേവ സ്വരമന്തതഃ ।। ൨൫.

ഏതെങ്കിലും സ്വരം താഴെയായാലോ, ഉയരമായാലോ, അതിലുമധികം താഴെയായാലോ, ഇടവേളയില്ലാതെ ഒറ്റയടിയായി ഉണ്ടെങ്കില്‍ അവയെല്ലാം ഒടുവില്‍ ഒരേ സ്വരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

മക്ഷിപ്രച്ഛേദനോ നാമ ചതുഷ്കലഗണഃ സ്മൃതഃ। അലങ്കാരാ ഭവന്ത്യേതേ ത്രിംശദ്യേ വൈ പ്രകീര്ത്തിതാഃ। വര്ണസ്ഥാനപ്രയോഗേണ കലാമാത്രാ പ്രമാണതഃ ।। ൨൫.

നാല്‍ ഭാഗങ്ങളുള്ള വിഭാഗം മക്ഷിപ്രച്ചേദനം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയെ അലങ്കാരങ്ങള്‍ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. മുപ്പത് എണ്ണം ഇവയുണ്ട്. സ്വരത്തിന്റെ സ്ഥാനം, സമയത്തിന്റെ അളവ് എന്നിവ അനുസരിച്ച് ഇവ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

സംസ്ഥാനഞ്ച പ്രമാണം ച വികാരോ ലക്ഷണന്തഥാ। ചതുര്വിധമിദം ജ്ഞേയമലങ്കാരപ്രയോജനമ് ।। ൨൫.

രൂപം, അളവ്, മാറ്റം, ലക്ഷണം — ഈ നാലും അലങ്കാരത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങള്‍ എന്നറിയണം.

യഥാത്മനോ ഹ്യലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോഽതിഗര്ഹിതഃ। വര്ണമേവാപ്യലംകര്ത്തും വിഷമം ഹ്യാത്മസമ്ഭവാത് ।। ൨൫.

സ്വന്തം ശരീരത്തില്‍ അലങ്കാരം തെറ്റായിടത്ത് ധരിച്ചാല്‍ എങ്ങനെ അപമാനമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ സ്വരത്തിന് യോജിക്കാത്തവിധം അലങ്കാരം ചേര്‍ക്കുന്നതും അനാവശ്യമാണ്.

നാനാഭരണസംയോഗാദ്യഥാ നാര്യാ വിഭൂഷണമ്। വര്ണസ്യ ചൈവാലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോഽതിഗര്ഹിതഃ ।। ൨൫.

സ്ത്രീയുടെ ആഭരണങ്ങള്‍ പലവിധം ചേര്‍ത്തിട്ടും തെറ്റായിടത്ത് ധരിച്ചാല്‍ അതിന് വിലയില്ലാത്തതുപോലെ, സ്വരത്തിന് യോജിക്കാത്തവിധം അലങ്കാരം ചേര്‍ത്താലും അതിന് അപമാനം തന്നെ.

ന പാദേ കുണ്ഡലേ ദൃഷ്ടേ ന കണ്ഠേ രസനാ യഥാ। ഏവമേവ ഹ്യലങ്കാരോ വിപര്യസ്തോ വിഗര്ഹിതഃ ।। ൨൫.

കാല്‍പാദത്തില്‍ കുണ്ഡലവും, അരയില്‍ ഹാരവും കാണാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ അലങ്കാരം തെറ്റായിടത്ത് ചേര്‍ത്താല്‍ അതും അപമാനമാണ്.

ക്രിയമാണോഽപ്യലങ്കാരോ രാഗം യശ്ചൈവ ദര്ശയേത്। യഥോദ്ദിഷ്ടസ്യ മാര്ഗസ്യ കര്ത്തവ്യസ്യ വിധീയതേ ।। ൨൫.

അലങ്കാരം ചെയ്യുമ്പോഴും, അതിന് യോജിച്ച രീതിയും മാര്‍ഗവും പാലിക്കണം. നിര്‍ദേശിച്ച രീതിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കണം.

ലക്ഷണം പര്യ്യവസ്ഥാപി വര്ണികാഭിഃ പ്രവര്ത്തനമ്। യാഥാതഥ്യേന വക്ഷ്യാമി മാസേദ്ഭവമുഖോദ്ഭവേ ।। ൨൫.

ലക്ഷണം, ശരിയായ പ്രയോഗം, ഗായകര്‍ ചെയ്യേണ്ട രീതികള്‍ — ഇവയെല്ലാം യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ എങ്ങനെ എന്നത് ഞാന്‍ വിശദീകരിക്കാം; കേവലം വായ്പ്പറച്ചിലല്ല.

ത്രയോവിംശത്യശീതിസ്തു തേഷാമേതദ്വിപര്യയഃ। ഷഡ്ജപക്ഷോഽപി തത്ത്വാദൌ മധ്യോ ഹീനസ്വരോ ഭവേത് ।। ൨൫.

ഇവയുടെ വിപരീതം എണ്‍പത്തിമൂന്ന് എണ്ണം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ആദിയില്‍ തന്നെ ഷഡ്ജ വിഭാഗം ഇല്ലെങ്കില്‍ അത് നടുവിലോ താഴെയോ ആയിരിക്കും.

ഷഡ്ജമധ്യമയോശ്ചൈവ ഗ്രാമയോഃ പര്യ്യപസ്തഥാ। മാനോയോത്തരമന്ദ്രസ്യ ഷഡേവാത്രാവികസ്യ ച ।। ൨൫.

ഷഡ്ജവും മധ്യവും എന്ന രണ്ടു സ്വരക്രമങ്ങളിലും വിപരീതം അതുപോലെ തന്നെ. ഷഡ്ജയുടെയും ആവികയുടെയും ഉയരവും താഴ്വാരവും അറിയണം.