വായുപുരാണമ്

ഹംസം ജ്യേഷ്ഠം വിജാനീമസ്തുമ്ബുരുപ്രിയമേവ ച। മനോഹരമധാത്ര്യഞ്ച ഗന്ധര്വാനുഗതശ്ച യഃ ।। ൨൪.

ഹംസം, ജ്യേഷ്ഠം, തുംബുരുവിന് പ്രിയമായതും, മനോഹരമായ മധാത്ര്യം, ഗന്ധർവർസഹിതമായതും.

അലമ്ബുഷേഷ്ടശ്ച തഥാ നാരദപ്രിയ ഏവ ച। കഥിതോ ഭീമസേനേന നാഗരാണാം യഥാ പ്രിയഃ ।। ൨൪.

അലമ്പുഷയ്ക്ക് ഇഷ്ടമായതും, നാരദന് പ്രിയമായതും, ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നാഗന്മാർക്ക് പ്രിയമായതും.

കരോപനീത വിനതാ ശ്രീരാഖ്യോ ഭാര്ഗവപ്രിയഃ। വിംശതിര്മധ്യമഗ്രാമഃ ഷഡ്ജഗ്രാമശ്ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.

കരോപനീതം, വിനത, ശ്രീരാഖ്യ, ഭൃഗുവിന് പ്രിയമായതും; ഇരുപത് മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ, പതിനാലു ഷഡ്ജഗ്രാമത്തിൽ.

തഥാ പഞ്ചദശേച്ഛന്തി ഗാന്ധാരഗ്രാമസംസ്ഥിതാന് । സസൌവീരാ തു ഗാന്ധാരീ ബ്രഹ്മണാ ഹ്യുപഗീയതേ ।। ൨൪.

അങ്ങനെ, പതിനഞ്ചുപേർ ഗാന്ധാര ഗ്രാമങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഗാന്ധാരി സൗവീരരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിനാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

ഉത്തരാദിസ്വരസ്യൈവ ബ്രഹ്മാ വൈ ദേവതാഽത്ര ച। ഹരിദേശസമുത്പന്നാ ഹരിണാസ്യാ വ്യജായത। മൂര്ച്ഛനാ ഹരിണാസ്യൈവ അസ്യാ ഇന്ദ്രോഽധിദൈവതമ് ।। ൨൪.

ഉത്തരസ്വരത്തിന്റെ ദൈവം ബ്രഹ്മാവാണ്. ഹരിദേശത്ത് ജനിച്ച ഈ സ്വരം ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. അതിന്റെ മുറ്ച്ഛനയും ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ളതും, ഇതിന്റെ ദൈവം ഇന്ദ്രനുമാണ്.

കരോപനീതവിതതാ മരുദ്ഭിഃ സ്വരമണ്ഡലേ। സാ കലോപനതാ തസ്മാന്മാരുതശ്ചാത്ര ദൈവതമ് ।। ൨൪.

മരുതുകൾ ഈ സ്വരമണ്ഡലത്തിൽ ഈ സ്വരം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്; ഇവിടെ ദൈവം മരുതുകളാണ്.

മനുദേശസമുത്പന്നാ മൂര്ച്ഛനാ ശുദ്ധമധ്യമ്। മധ്യമോഽത്ര സ്വരഃ ശുദ്ധോ ഗന്ധര്വ്വശ്ചാത്ര ദേവതാ ।। ൨൪.

മനുദേശത്ത് ജനിച്ച മുറ്ച്ഛന ശുദ്ധമായ മധ്യമമാണ്. ഇവിടെ ശുദ്ധമധ്യമസ്വരവും ദൈവം ഗന്ധർവനും ആണ്.

മൃഗൈഃ സഹ സഞ്ചരതേ സിദ്ധാനാം മാര്ഗദര്ശനേ। യസ്മാത്തസ്മാത് സ്മൃതാ മാര്ഗീ മൃഗേന്ദ്രോഽസ്യാശ്ച ദേവതാ ।। ൨൪.

മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച് സിദ്ധന്മാർക്ക് വഴി കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിനെ മാർഗ്ഗി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ദൈവം മൃഗേന്ദ്രനാണ്.

സാ ചാശ്രമസമായുക്താ അനേകാന് പൌരവാന് രവാന്। മൂര്ച്ഛനാ യോജനാ ഹ്യേഷാ രജസാ രജനീ തതഃ ।। ൨൪.

ഇത് ആശ്രമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പല പൗരവർ, രവന്മാരുമുണ്ട്. ഈ മുറ്ച്ഛനയിലൂടെ യോജനം ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനാൽ രാത്രിയും പൊടിയും ചേർന്ന് കാണപ്പെടുന്നു.

താല ഉത്തരമന്ദ്രാംശഃ ഷഡ്ജദൈവതകാം വിദുഃ। തസ്മാദുത്തരതാലഞ്ച പ്രഥമം സ്വായതം വിദുഃ। തസ്മാദുത്തരമന്ദ്രോഽയം ദേവതാസ്യ ധ്രുവോ ധ്രുവമ് ।। ൨൪.

താളം ഉത്തരമന്ദ്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ആറു ദേവതകളോടുകൂടിയതും. അതിനാൽ ആദ്യത്തെ ഉത്തരതാളം നീണ്ടതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്തരമന്ദ്രം, ദൈവം ധ്രുവനാണ്.

അപാനാദുത്തരത്വാച്ച ധൈവതസ്യോത്തരായണഃ। സ്യാദിയം മൂര്ച്ഛനാ ഹ്യേവം പിതരഃ ശ്രാദ്ധദേവതാഃ ।। ൨൪.

അപാനത്തിൽ നിന്നും ധൈവതത്തിൽ നിന്നും വടക്കേ ദിശയിലായതിനാൽ ഈ മുറ്ച്ഛന ഇങ്ങനെ ആകുന്നു; പിതാക്കന്മാർക്ക് ശ്രാദ്ധദേവതകളാണ്.

ശുദ്ധഷഡ്ജസ്വരം കൃത്വാ യസ്മാദഗ്നിം മഹര്ഷയഃ। ഉപതിഷ്ഠന്തി തസ്മാത്തം ജാനീയാച്ഛുദ്ധഷഡ്‌ജികമ് ।। ൨൪.

ശുദ്ധഷഡ്ജസ്വരം സ്ഥാപിച്ച് മഹർഷികൾ അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിനെ ശുദ്ധഷഡ്ജികം എന്നു അറിയണം.

യഃ സതാം മൂര്ച്ഛനാം കൃത്വാ പഞ്ചമസ്വരകോ ഭവേത് । യക്ഷീണാം മൂര്ച്ഛനാ സാ തു യാക്ഷികാ മൂര്ച്ഛനാ സ്മൃതാ ।। ൨൪.

ആർ സന്മാർഗ്ഗത്തിന്റെ മുറ്ച്ഛന ഉണ്ടാക്കി അഞ്ചാമത്തെ സ്വരമായാൽ, ആ മുറ്ച്ഛന യക്ഷന്മാരുടെതാണ്; അതിനെ യക്ഷികമുറ്ച്ഛന എന്നു പറയുന്നു.

നാഗദൃഷ്ടിര്വിഷാ ഗീതാ നോപസര്പന്തി മൂര്ച്ഛനാമ്। ഭവന്തീവ ഹൃതാ ഹ്യേതേ ബ്രഹ്മണാ നാഗദേവതാഃ। അഹീനാം മൂര്ച്ഛനാ ഹ്യേഷാ വരുണശ്ചാത്ര ദേവതാ ।। ൨൪.

നാഗങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടി വിഷമാണ്; പാട്ടുകൾ ആ മുറ്ച്ഛനയിലേക്കു സമീപിക്കാറില്ല. ഇവയെ ബ്രഹ്മാവ് എടുത്തു മാറ്റിയിരിക്കുന്നു, നാഗങ്ങൾ ദേവതകളാണ്. ഇത് അഹികളുടെ മുറ്ച്ഛനയും ദൈവം വരുണനുമാണ്.

ശകുന്തകാനാം കൃത്വാ ച ഉപമാം യാന്തി കിന്നരാഃ । ഉത്തമാം മൂര്ച്ഛനാ തസ്മാത് പക്ഷിരാജോഽത്ര ദേവതാ ।। ൨൪.

പക്ഷികളെ ഉദാഹരണമാക്കി കിന്നരന്മാർ അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ അത്യുത്തമമായ മുറ്ച്ഛനയും, ദൈവം പക്ഷിരാജാവുമാണ്.

ഗാന്ധാരരാഗശബ്ദേന ഗാം ച ധാരയതേഽര്ഥതഃ। തസ്മാദ്വിശുദ്ധഗാന്ധാരീ ഗന്ധര്വശ്ചാധിദൈവതമ് ।। ൨൪.

ഗാന്ധാരരാഗത്തിന്റെ ശബ്ദം ഭൂമിയെ അർത്ഥത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു. അതിനാൽ വിശുദ്ധഗാന്ധാരി, ദൈവം ഗന്ധർവനാണ്.

ഗാന്ധാരാനന്തരം ഗത്വാ സൃഷ്ടേയം മൂര്ച്ഛനാ യതഃ। തസ്മാദുത്തരഗാന്ധാരീ വസവശ്ചാത്ര ദേവതാഃ ।। ൨൪.

ഗാന്ധാരത്തിന് ശേഷം ഈ മുറ്ച്ഛന ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ഉത്തരഗാന്ധാരി, ദൈവങ്ങൾ വസുക്കളാണ്.

സേയം ഖലു മഹാഭൂതാ പിതാമഹ മുപസ്ഥിതാ। ഷഡ്ജേയം മൂര്ച്ഛനാ തസ്മാത് സ്മൃതാ ഹ്യനലദേവതാ ।। ൨൪.

ഇത് മഹാഭൂതമാണ്, പിതാമഹൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്. അതിനാൽ ഈ ഷഡ്ജമുറ്ച്ഛനയെ അഗ്നിദേവതയുള്ളതെന്നു ഓർക്കുന്നു.

ദിവ്യേയം ചായതാ തേന മന്ദഷഷ്ഠാ ച മൂര്ച്ഛനേ। നിവൃത്തഗുണനാമാനം പഞ്ചമഞ്ചാത്ര ധൈവതമ് ।। ൨൪.

ഇത് ദിവ്യവും നീണ്ടതുമായതാണ്, അതിനാൽ മന്ദഷഷ്ഠമുറ്ച്ഛനയും. ഗുണങ്ങൾ അവസാനിച്ചവരെന്ന പേരുള്ളവരും, അഞ്ചാമത്തേതായ ധൈവതവും ഇവിടെ ഉണ്ട്.

പൂര്ണാഃ സപ്തസ്വരാ ഹ്യേവം മൂര്ച്ഛനാഃ സംപ്രകീര്ത്തിതാഃ। നാനാസാധാരണാശ്ചൈവ ഷഡേവാനുവിദസ്തഥാ ।। ൨൪.

ഇങ്ങനെ, ഏഴു സ്വരങ്ങളും പൂർണ്ണമാണ്, മുറ്ച്ഛനകളും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ ആറു സ്വരങ്ങൾ സാധാരണയല്ല, ആറു അനുഭവങ്ങൾ കൂടിയവയുമാണ്.

പൂര്വ്വാചാര്യ്യമതം ബുദ്ധ്വാ പ്രവക്ഷ്യാമ്യനുപൂര്വ്വശഃ। ത്രിംശതം വൈ അലങ്കാരാംസ്താന് മേ നിഗദതഃ ശ്രൃണു ।। ൨൫.

മുൻ ആചാര്യന്മാരുടെ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ ക്രമത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം. മുപ്പത് അലങ്കാരങ്ങൾ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.

അലങ്കാരാസ്തു വക്തവ്യാഃ സ്വൈഃസ്വൈര്വര്ണൈഃ പ്രഹേതവഃ। സംസ്ഥാനയോഗൈശ്ച തഥാ പാദാനാം ചാന്വവേക്ഷയാ ।। ൨൫.

അലങ്കാരങ്ങൾ ഓരോന്നിന്റെയും സ്വഭാവം, കാരണം, പാദങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം എന്നിവ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശോധിച്ചാണ് വിശദീകരിക്കേണ്ടത്.

വാക്യാര്ഥപദയോഗാര്ഥൈരലങ്കാരസ്യ പൂരണമ്। പദാനി ഗീതകസ്യാഹുഃ പുരസ്താത് പൃഷ്ഠതോഽഥവാ ।। ൨൫.

വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം, പദങ്ങൾ, അവയുടെ ബന്ധം എന്നിവയിലൂടെ അലങ്കാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയുണ്ടാകുന്നു. ഗീതത്തിലെ പദങ്ങൾ തുടങ്ങിലും അവസാനം പോലും ഇടാം.

സ്ഥാനാനി ത്രീണി ജാനീയാദുരഃകണ്ഠശിരസ്തഥാ। ഏതേഷു ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു പ്രവൃത്തോ വിധിരുത്തമഃ ।। ൨൫.

മൂന്ന് സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് അറിയണം: നെഞ്ച്, കഴുത്ത്, തല. ഇവയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ രീതിയാണ് പ്രയോഗിക്കേണ്ടത്.

ചത്വാരഃ പ്രകൃതൌ വര്ണാഃ പ്രവിചാരശ്ചതുര്വിധഃ। വികല്പമഷ്ടധാ ചൈവ ദേവാഃ ഷോഡശധാ വിദുഃ ।। ൨൫.

നാലു പ്രകൃതിവർണ്ണങ്ങൾ ഉണ്ട്, നാലു വിധത്തിലുള്ള വിശകലനവും. എട്ടു വിധത്തിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദേവന്മാർ അവയെ പതിനാറായി അറിയുന്നു.

സ്ഥായീ വര്ണഃ പ്രസംചാരീ തൃതീയമവരോഹണമ്। ആരോഹണം ചതുര്ഥന്തു വര്ണം വര്ണവിദോ വിദുഃ ।। ൨൫.

വർണ്ണത്തിൽ നിപുണർ സ്ഥിരമായത്, സഞ്ചാരമുള്ളത്, താഴേക്ക് പോകുന്നത്, ഉയരുന്നത് എന്നിങ്ങനെ നാലു വകഭേദങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു.

തത്രൈകഃ സംചരസ്ഥായീ സചരാസ്തചരീഭവന്। അഥ രോഹണവര്ണാനാമവരോഹം വിനിര്ദിശേത് ।। ൨൫.

ഇവയിൽ ഒന്ന് സഞ്ചാരവും സ്ഥിരതയും ഒരുമിച്ച് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ഉയരുന്ന വർണ്ണങ്ങൾക്ക് താഴേക്ക് പോകുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആരോഹണേന ചാരോഹവര്ണം വര്ണവിദോ വിദുഃ। ഏതേഷാമേവ വര്ണാനാമലങ്കാരാന്നിബോധത ।। ൨൫.

ഉയരുന്ന വഴി, പണ്ഡിതർ ഉയരുന്ന വർണ്ണം തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവർണ്ണങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ അലങ്കാരങ്ങൾ ഇനി പഠിക്കൂ.

അലങ്കാരാസ്തു ചത്വാരഃ സ്ഥാപനീ ക്രമരേജിനഃ। പ്രമാദശ്ചാപ്രമാദശ്ച തേഷാം വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ് ।। ൨൫.

നാലു അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: സ്ഥാപനം, ക്രമാനുസൃത സഞ്ചാരം, തെറ്റ്, തെറ്റില്ലായ്മ. ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.