സത്യേന ചൈവ സുശ്രോണി പ്രീതൌ സ്വോ വരവര്ണിനി। ആവയോസ്ത്വം മഹാഭാഗേ ഖ്യാതിം കന്യാ പ്രയാസ്യസി ।। ൨൩.
"സത്യവും, സുന്ദരമായ അരയുള്ളവളേ, നിന്റെ ഭക്തിയും കൊണ്ടും, മഹാഭാഗ്യവതിയായ നീ ഞങ്ങളുടെ മകളായി പ്രശസ്തി നേടും."
സുദ്യുമ്ന ഇതി വിഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു പൂജിതഃ। ജഗത്പ്രിയോ ധര്മ്മശീലോ മനോര്വംശ വിവര്ദ്ധനഃ ।। ൨൩.
"സുദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടും; ലോകത്തിന് പ്രിയനായി, ധർമ്മപരമായ പെരുമാറ്റം പുലർത്തി, മനുവിന്റെ വംശം വർദ്ധിപ്പിക്കും."
മാനവഃ സ തു സുദ്യുമ്നഃ സ്ത്രീഭാവമഗമത് പ്രഭുഃ। സാ തു ദേവീ വരം ലബ്ധ്വാ നിവൃത്താ പിതരം പ്രതി ।। ൨൩.
മനുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച സുദ്യുമ്നൻ സ്ത്രീ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; ദേവി, തനിക്കു ലഭിച്ച വരം നേടി, അച്ഛനോടു തിരിച്ചുപോയി.
ബുധേനാന്തരമാസാദ്യ മൈഥുനായോപമന്ത്രിതാ। സോമപുത്രാദ്ബുധാച്ചാസ്യാ ഐലോ ജജ്ഞേ പുരൂരവാഃ ।। ൨൩.
ബുധനെ കണ്ടു, അവളെ സാംയോജ്യത്തിന് ക്ഷണിച്ചു; സോമപുത്രനായ ബുധനിൽ നിന്നു അവൾക്ക് ഒരു മകൻ ജനിച്ചു—ഐല വംശത്തിൽ പ属于രുരവസ്.
ബുധാത് സാ ജനയിത്വാ തു സുദ്യുമ്നം പുനരാഗതാ। സുദ്യുമ്നസ്യ ച ദായാദാസ്ത്രയഃ പരമധാര്മ്മികാഃ ।। ൨൩.
ബുധനിൽ നിന്നു സുദ്യുമ്നനെ പ്രസവിച്ച ശേഷം അവൾ വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്നു; സുദ്യുമ്നന് മൂന്ന് വംശജർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അത്യന്തം ധർമ്മപരമായവർ.
ഉത്കലശ്ച ഗയശ്ചൈവ വിനതാശ്വസ്തഥൈവ ച। ഉത്കലസ്യോത്കലം രാഷ്ട്രം വിനതാശ്വസ്യ പശ്ചിമമ് । ദിക്ഷു വാതസ്യ രാജര്ഷേര്ഗയസ്യ തു ഗയാ പുരീ ।। ൨൩.
അവർ ഉത്കലൻ, ഗയൻ, വിനതാശ്വൻ; ഉത്കലന്റെ രാജ്യം ഉത്കലവും, വിനതാശ്വന്റെ രാജ്യം പടിഞ്ഞാറും, ഗയ രാജർഷിയുടെ നഗരം ഗയയും ആയിരുന്നു.
പ്രവിസൃഷ്ടേ മനൌ തസ്മിന് പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ ദിവാകരഃ। ദശധാ തദ്ദധത് ക്ഷേത്രമകരോത് പൃഥിവീമിമാമ് ।। ൨൩.
അങ്ങനെ മനു സ്ഥാപിതനായപ്പോൾ, സൂര്യൻ ജനങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച് ഈ ഭൂമിയെ പത്ത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു.
ഇക്ഷ്വാകുരേവ ദായാദാനന്യാന് ദശ സമാപ്നുയാത്। കന്യാഭാവാത്തു സുദ്യുമ്നോ നൈനം ഭാഗമവാപ്നുയാത് ।। ൨൩.
ഇക്ഷ്വാകു മാത്രം പത്ത് വംശജരെ നേടി; സുദ്യുമ്നൻ സ്ത്രീ ആയതിനാൽ ആ ഭാഗം ലഭിച്ചില്ല.
വസിഷ്ഠവചനാച്ചാസീത് പ്രതിഷ്ഠാനോ മഹാദ്യുതിഃ। പ്രതിഷ്ഠാ ധര്മരാജസ്യ സുദ്യുമ്നസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൨൩.
വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, മഹാ പ്രഭയുള്ള പ്രതിഷ്ഠാന നഗരം സ്ഥാപിച്ചു; അത് മഹാത്മാവായ സുദ്യുമ്നന്റെ, ധർമ്മരാജാവിന്റെ നഗരം ആയിരുന്നു.
തത് പുരൂരവസേ പ്രാദാദ്രാഷ്ഠ്രം പ്രാപ്യ മഹായശാഃ। മാനവേഭ്യോ മഹാഭാഗാ സ്ത്രീപുംസോര്ലക്ഷണം പ്രതി। മാനവഃ സ തു സുദ്യുമ്നഃ സ്ത്രീഭാവമഗമത് പുനഃ ।। ൨൩.
ആ മഹാ യശസ്സുള്ളവൻ രാജ്യം പുരുരവസിന് നൽകി; മനുവിന്റെ മഹാഭാഗ്യവതികളായ വംശജർക്ക്, സ്ത്രീ-പുരുഷ ലക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച്, മനുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച സുദ്യുമ്നൻ വീണ്ടും സ്ത്രീയായി.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു ഋഷയഃ പപ്രച്ഛുസ്തദനന്തരമ് । മാനവഃ സ തു സുദ്യുമ്നഃ സ്ത്രീഭാവമഗമത് കഥമ് ।। ൨൩.
ഇത് കേട്ട ശേഷം, മഹർഷിമാർ ഉടൻ ചോദിച്ചു: മനുവിന്റെ മകൻ സുദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചു എന്ന് പറയാമോ?
സൂത ഉവാച।। പ്രോവാച വചനം ദേവീ പ്രിയഹേതോഃ പ്രിയം പ്രിയാ । സ മേ മമാശ്രമേ ദേവ യഃ പുമാന് സംപ്രവേക്ഷ്യതി। ഭവിഷ്യതി ധ്രുവം നാരീ സാ തുല്യാപ്സരസാം ശുഭാ ।। ൨൩.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ദേവി തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'പ്രിയനേ, എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ആരെങ്കിലും പുരുഷൻ അകത്തു കടന്നാൽ, അവൻ ഉറപ്പായും അപ്പുറത്തെ അപ്സരസുകൾക്ക് സമമായ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയാകും.'
തത്ര സര്വാണി ഭൂതാനി പിശാചാഃ പശവശ്ച യേ। സ്ത്രീഭൂതാഃ സഹ രുദ്രേണ ക്രീഡന്ത്യപ്സരസോ തഥാ ।। ൨൩.
അവിടെ എല്ലാ ജീവികളും, ഭൂതങ്ങളും, പിശാചുകളും, മൃഗങ്ങളും, രുദ്രനോടൊപ്പം സ്ത്രീകളായി മാറി അപ്സരസുകളോടൊപ്പം കളിച്ചു.
ഉമാവനം പ്രവിഷ്ടസ്തു സ രാജാ മൃഗയാം ഗതഃ। സഹ പിശാചൈര്ഭൂതൈസ്തു രുദ്രൈഃ സ്ത്രീഭാവമാസ്ഥിതഃ ।। ൨൩.
ആ രാജാവായ സുദ്യുമ്നൻ വേട്ടയ്ക്കായി ഉമാവനത്തിൽ കടന്നു. അവൻ പിശാചുകളും ഭൂതങ്ങളും രുദ്രന്മാരുമൊത്ത് സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മാത് സ രാജാ സുദ്യുമ്നഃ സ്ത്രീഭാവം ലബ്ധവാന് പുനഃ । മഹാദേവപ്രസാദാച്ച ഗാണപത്യ മവാപ്നുയാത് ।। ൨൩.
അതിനാൽ ആ രാജാവായ സുദ്യുമ്നൻ വീണ്ടും സ്ത്രീരൂപം നേടി; എന്നാൽ മഹാദേവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവൻ വീണ്ടും പുരുഷനായി.
സൂത ഉവാച।। നിസര്ഗം മനു പുത്രാണാം വിസ്തരേണ നിബോധത। പൃഷധ്രോ ഹിസയിത്വാ തു ഗുരോര്ഗാവമഭക്ഷയത് ।। ൨൪.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇനി മനുവിന്റെ മക്കളുടെ വംശം വിശദമായി കേൾക്കൂ. പൃഷധ്രൻ ഗുരുവിന്റെ പശുവിനെ കൊല്ലുകയും അതിന്റെ മാംസം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.
ശാപാച്ഛൂദ്രത്വമാപന്നശ്ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ। കരൂഷസ്യ തു കാരൂഷഃ ക്ഷത്രിയോ യുദ്ധദുര്മദഃ ।। ൨൪.
മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ശാപം മൂലം അവൻ ശൂദ്രനായി. കരൂഷന്റെ മകൻ കാരൂഷൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരനായ ഒരു ക്ഷത്രിയനായിരുന്നു.
സഹസ്രക്ഷത്രിയഗണവിക്രാന്തഃ സംബഭൂവ ഹ। നാഭാഗാരിഷ്ടപുത്രസ്തു വിദ്വാനാസീദ്ഭലന്ദനഃ ।। ൨൪.
അവൻ ആയിരം ക്ഷത്രിയകുലങ്ങളിൽ വീര്യശാലിയായവനായി പ്രശസ്തനായി. നാഭാഗന്റെ മകൻ ഭലന്ദനൻ ഒരു പണ്ഡിതനായിരുന്നു.
ഭലന്ദനസ്യ പുത്രോഽഭൂത് പ്രാംശുര്നാമ മഹാബലഃ। പ്രാംശോരേകോഽഭവത് പുത്രഃ പ്രജാനിരിതി വിശ്രുതഃ ।। ൨൪.
ഭലന്ദനന്റെ മകൻ മഹാബലശാലിയായ പ്രാംശു. പ്രാംശുവിന് ഒരു മകനുണ്ടായിരുന്നു, അവൻ പ്രശസ്തനായ പ്രജാനി.
പ്രജാനേരഭവത് പുത്രഃ ഖനിത്രോ നാമ വീര്യവാന്। തസ്യ പുത്രോഽഭവച്ഛ്രീമാന് ക്ഷുപോ നാമ മഹായശാഃ ।। ൨൪.
പ്രജാനിയുടെ മകൻ ശക്തിയുള്ള ഖനിത്രൻ. അവന്റെ മകൻ മഹാശ്രീയുള്ള, പ്രശസ്തനായ ക്ഷുപൻ.
ക്ഷുപസ്യ വിംശഃ പുത്രസ്തു പ്രതിമാ ന ബഭൂവ ഹ। വിംശപുത്രസ്തു കല്യാണോ വിവിംശോ നാമ ധാര്മികഃ ।। ൨൪.
ക്ഷുപന്റെ ഇരുപതാമത്തെ മകൻ പ്രതിമ. പ്രതിമയുടെ മകൻ ധാർമ്മികനും ഉത്തമനും ആയ വിവിംശു.
വിവിംശപുത്രോ ധര്മാത്മാ ഖനിനേത്രഃ പ്രതാപവാന്। കരന്ധമസ്തസ്യ പുത്രസ്ത്രേതായുഗമുഖേഽഭവത് ।। ൨൪.
വിവിംശുവിന്റെ മകൻ ധാർമ്മികനും വീര്യശാലിയുമായ ഖനിനേത്രൻ. അവന്റെ മകൻ കരന്ധമൻ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ജനിച്ചു.
കരന്ധമസുതശ്ചാപി ആവിക്ഷിന്നാമ വീര്യവാന്। ആവിക്ഷിതോ വ്യതിക്രാമത് പിതരം ഗുണവത്തയാ ।। ൨൪.
കരന്ധമന്റെ മകൻ ശക്തിയുള്ള ആവിക്ഷി. ആവിക്ഷി ഗുണങ്ങളിൽ തന്റെ പിതാവിനെ മറികടന്നു.
മരുത്തോ നാമ ധര്മാത്മാ ചക്രവര്ത്തിസമോ നൃപഃ। സംവര്ത്തേന ദിവം നീതഃ സസുഹൃത് സഹ ബാന്ധവൈഃ ।। ൨൪.
അവന്റെ മകൻ ധാർമ്മികനും സർവ്വാധിപതിയായ രാജാവുമായ മരുത്തൻ. അവൻ സുവൃത്തനും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് സംവർത്തനാൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
വിവാദോഽത്ര മഹാനാസീത് സംവര്ത്തസ്യ ബൃഹസ്പതേഃ। ഋദ്ധിം ദൃഷ്ട്വാ തു യജ്ഞസ്യ ക്രുദ്ധസ്തസ്യ ബൃഹസ്പതിഃ ।। ൨൪.
അവിടെ സംവർത്തനും ബൃഹസ്പതിയും തമ്മിൽ വലിയ വാദം ഉണ്ടായി. യജ്ഞത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ടപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി കോപിച്ചു.
സംപര്ത്തേന ഹൃതേ യജ്ഞേ ചുകോപ സുഭൃശന്തദാ। ലോകാനാം സ ഹി നാശയ ദൈവതൈര്ഹി പ്രസാദിതഃ ।। ൨൪.
സംവർത്തൻ യജ്ഞം എടുത്തപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി അത്യന്തം കോപിച്ചു; ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നവനായി ദേവന്മാർ അവനെ ശമിപ്പിച്ചു.
മരുത്തശ്ചക്രവര്ത്തീ സ നരിഷ്യന്തമവാപ്തവാന്। നരിഷ്യന്തസ്യ ദായാദോ രാജാ ദണ്ഡധരോ ദമഃ ।। ൨൪.
ആ സർവ്വാധിപനായ മരുത്തിന് നരിഷ്യന്തൻ എന്നൊരു മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. നരിഷ്യന്തന്റെ വംശാവലി രാജാവായ ദണ്ഡധരൻ, അഥവാ ദമൻ.
തസ്യ പുത്രസ്തു വിക്രാന്തോ രാജാസീദ്രാഷ്ട്രവര്ദ്ധനഃ । സുധൃതീ തസ്യ പുത്രസ്തു നരഃ സുധൃതിനഃ സുതഃ ।। ൨൪.
അവന്റെ മകൻ വീര്യശാലിയായ രാജാവായ രാഷ്ട്രവർധനൻ. അവന്റെ മകൻ സുധൃതി, സുധൃതിയുടെ മകൻ നരൻ.
കേവലസ്തസ്യ പുത്രസ്തു ബന്ധുമാന് കേവലാത്മജഃ। അഥ ബന്ധുമതഃ പുത്രോ ധര്മാത്മാ വേഗവാന് നൃപഃ ।। ൨൪.
കേവലന് ഒരു മകനായിരുന്നു, അവനാണ് ബന്ധുമാൻ എന്നു പേരായത്. ബന്ധുമാന്റെ മകൻ ധാർമ്മികനും വേഗശാലിയും ആയിരുന്ന രാജാവായിരുന്നു.
ബുധോ വേഗവതഃ പുത്ര സ്തൃണബിന്ദുര്ബുധാത്മജഃ। ത്രേതായുഗമുഖേ രാജാ തൃതീയേ സംബഭൂവ ഹ ।। ൨൪.
വേഗവാന്റെ മകൻ ബുധൻ ആയിരുന്നു. ബുധനിൽ നിന്ന് തൃണബിന്ദു ജനിച്ചു. ത്രേതായുഗം തുടങ്ങുമ്പോൾ, മൂന്നാം യുഗത്തിൽ, അവൻ രാജാവായി.