വേദ്യം ച വേദിതവ്യം ച വിദിത്വാ വൈ യഥാവിധി। ഏവം വേദവിദം പ്രാഹുസ്തതോഽന്യേ വേദചിന്തകാഃ ।। ൨൧.
അറിയേണ്ടതും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതും യഥാവിധി അറിഞ്ഞവനെയാണ്, വേദത്തെ ആലോചിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർ വേദജ്ഞനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യജ്ഞാന് വേദാംസ്തഥാ കാമാഞ്ജ്ഞാനാനി വിവിധാനി ച। പ്രാപ്നോത്യായുഃ പ്രജാശ്ചൈവ പിതൃഭക്തോ ധനാനി ച ।। ൨൧.
യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, വിവിധവിധമായ അറിവുകൾ എന്നിവയും, ദീർഘായുസ്, സന്താനങ്ങൾ, പിതൃഭക്തി, സമ്പത്ത് എന്നിവയും അവൻ നേടുന്നു.
ശ്രാദ്ധേ യഃ ശ്രാദ്ധകല്പം വൈ പശ്ചിമം നിയതം പഠേത്। സര്വാപ്യേതാന്യവാപ്നോതി തീര്ഥേ ദാനഫലാനി ച ।। ൨൧.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ടമായ അവസാന ഭാഗം ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, ഈ എല്ലാ ഫലങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും നേടുന്നു.
സ പങ്ക്തിപാവനശ്ചൈവ ദ്വിജാനാമഗ്രഭുഗ് ഭവേത്। അധ്യാപ്യ വാ ദ്വിജാന് സര്വാന് സര്വാന് കാമാനവാപ്നുയാത് ।। ൨൧.
അവൻ ദ്വിജന്മാരുടെ വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനും, അഗ്രഭോക്താവും ആകുന്നു; എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും പഠിപ്പിച്ചാൽ അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടുന്നു.
യശ്ചൈവ ശ്രൃണുയാന്നിത്യമാനന്ത്യം സ്വര്ഗമശ്നുതേ। അനസൂയോ ജിതക്രോധോ ലോഭമോഹവിവര്ജിതഃ ।। ൨൧.
ആർക്കും അസൂയയില്ലാതെ, ക്രോധം ജയിച്ചും, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടുമാണ് ഈ അനന്തമായ കഥയെ എപ്പോഴും ശ്രവിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നത്.
തീര്ഥാനാം ച ഫലം കൃത്സ്നം ദാനാദീനാം തഥൈവ ച। മോക്ഷോപായോ ഹ്യയം ശ്രേഷ്ഠഃ സ്വര്ഗോപായോ ഹ്യയം പരഃ । ഇഹ ചാപി പരാ തുഷ്ടിസ്തസ്മാത്കുര്വീത യത്നതഃ ।। ൨൧.
തീർത്ഥയാത്രകളുടെയും ദാനാദികളുടെയും പൂർണ്ണ ഫലവും അവൻ നേടുന്നു; മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗവും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പരമമായ മാർഗ്ഗവും ഇതാണ്. ഇവിടെയും പരലോകത്തും പരമമായ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഒരുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ ഇതിന് ശ്രമിക്കണം.
ഇമം വിധിം യോ ഹി പഠേദതന്ദ്രിതഃ സമാഹിതഃ സംസദി പര്വസന്ധിഷു । അപത്യഭാഗ്ഭവതി പരേണ തേജസാ ദിവൌ കസാം സ വ്രജതേ സലോകതാമ് ।। ൨൧.
ഈ വിധിയെ ശ്രദ്ധയോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, സഭകളിലും വിശേഷദിനങ്ങളുടെയും സംധികളിലും ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, സന്താനസമ്പന്നനായി, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, ദേവന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ എത്തുന്നു.
യേന പ്രോക്തസ്ത്വയം കല്പോ നമസ്തസ്മൈ സ്വയമ്ഭുവേ। മഹായോഗേശ്വരേഭ്യശ്ച സദാ ച പ്രണതോ ഹ്യഹമ് ।। ൨൧.
ഈ കല്പം പ്രസ്താവിച്ച സ്വയംഭുവായവർക്കും, മഹായോഗേശ്വരന്മാർക്കുമാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നത്.
ഇത്യേതേപിതര സ്താത ദേവാനാമപി ദേവതാഃ। സപ്തസ്വേതേഷു തേ നിത്യം സ്ഥാനേഷു പിതരോഽവ്യഥാഃ ।। ൨൧.
പ്രിയനായവനേ, ഈ പിതാക്കന്മാരാണ് ദേവന്മാരുടെ ദേവതകൾ; ഇവർ ഏഴുപേരും എല്ലായ്പ്പോഴും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അശാന്തരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതിസുതാ ഹ്യേതേ സര്വേ ചൈവ മഹാത്മനഃ। ആദ്യോ ഗണസ്തു യോഗാനാം സ നിത്യോ യോഗവര്ദ്ധനഃ ।। ൨൧.
ഇവരൊക്കെയും പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്, മഹാത്മാക്കളാണ്; ആദ്യത്തെ കൂട്ടം യോഗികളുടേതാണ്, അവർ ശാശ്വതരും യോഗത്തിൽ വളർച്ചയുള്ളവരുമാണ്.
ദ്വിതീയോ ദേവതാനാം തു തൃതീയോ ദേവതാഽരിണാമ്। ശേഷാസ്തു വര്ണിനാം ജ്ഞേയാ ഇതി സര്വേ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൨൧.
രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടം ദേവന്മാരുടേതാണ്, മൂന്നാമത്തെ കൂട്ടം ദേവശത്രുക്കളുടേതാണ്; ശേഷിച്ചവർ മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങളിലേക്കുള്ളവരായി അറിയപ്പെടണം—ഇങ്ങനെ എല്ലാവരെയും വിശദീകരിച്ചു.
ദേവാസ്ത്വേതാന് യജന്തേ വൈ സര്വേഷ്വേതേഷ്വവസ്ഥിതാഃ। ആശ്രമാസ്തു യജന്ത്യേതാംശ്ചത്വാരസ്തു യഥാക്രമമ് ।। ൨൧.
ദേവന്മാർ ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു, എല്ലാവരും ഇവരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നാലു ആശ്രമങ്ങളും ഇവരെ യഥാക്രമം ആരാധിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്ചാപി യജന്ത്യേതാംശ്ചത്വാരസ്തു യഥാവിധി। തഥാ സങ്കരജാതാശ്ച മ്ലേച്ഛാശ്ചൈവ യജന്തി വൈ ।। ൨൧.
നാലു വർഗ്ഗങ്ങളും ഇവരെ യഥാവിധി ആരാധിക്കുന്നു; അതുപോലെ സംകരജാതികളും മ്ലേച്ഛരും ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
പിതൄംശ്ച യോ യജേദ്ഭക്ത്യാ പിതരഃ പൂജയന്തി തമ്। പിതരഃ പുഷ്ഠികാമസ്യ പ്രജാകാമസ്യ വാ പുനഃ। പുഷ്ഠിം പ്രജാശ്ച സ്വര്ഗം ച പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൨൧.
ആത്മാർത്ഥതയോടെ പിതാക്കളെ ആരാധിക്കുന്നവനെ പിതാക്കന്മാർ ആദരിക്കുന്നു; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും സന്താനമാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും പിതാമഹന്മാർ സമ്പത്തും സന്താനവും സ്വർഗ്ഗവും നൽകുന്നു.
ദേവകാര്യാദപി സൂനോഃ പിതൃകാര്യം വിശിഷ്യതേ। ദേവതാനാം ഹി പിതരഃ പൂര്വമാപ്യായനം സ്വയമ് ।। ൨൧.
മകനു പിതാവിനോടുള്ള കടമ ദേവന്മാരോടുള്ള കടമയേക്കാൾ വലിയതാണ്; കാരണം, ദേവന്മാർക്ക് ആദ്യം പോഷകമായത് പിതാക്കളാണ്.
ന ഹി യോഗഗതിഃ സൂക്ഷ്മാ പിതൄണാം ച പരാ ഗതിഃ। തപസാ വിപ്രകൃഷ്ടേന ദൃശ്യതേ മാംസചക്ഷുഷാ ।। ൨൧.
യോഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴിയും പിതാക്കളുടെ പരമമായ വഴിയും, കടുത്ത തപസ്സുകൊണ്ടെങ്കിലും, സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല.
സര്വേഷാം രാജതം പാത്രമഥവാ രജതാന്വിതമ്। പാവനം ഹ്യുത്തമം പ്രോക്തം ദേവാനാം പിതൃഭിഃ സഹ ।। ൨൧.
പൂർണ്ണമായും വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി അലങ്കാരമുള്ള പാത്രം ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കള്ക്കുമായി അർപ്പണങ്ങൾക്കായി ഏറ്റവും ശുദ്ധിയും ഉത്തമവുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യേഷാം ദാസ്യന്തി പിണ്ഡാംസ്ത്രീന് ബാന്ധവാ നാമഗോത്രതഃ। ഭൂമൌ കുശോത്തരായാഞ്ച അപസവ്യവിധാനതഃ ।। ൨൧.
പേരിലും വംശത്തിലും തിരിച്ചറിയാവുന്ന ബന്ധുക്കൾ ഭൂമിയിൽ ദർഭയിലേയ്ക്ക് നിർബന്ധമായ രീതിയിൽ മൂന്നു പിണ്ടം അർപ്പിക്കുന്നവർക്കു അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
സര്വത്ര വര്ത്തമാനാസ്തേ പിണ്ഡാഃ പ്രീണന്തി വൈ പിതൄന്। യദാഹാരോ ഭവേജ്ജന്തുരാഹാരഃ സോഽസ്യ ജായതേ ।। ൨൧.
എവിടെയായാലും ആ പിണ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവ പിതാക്കളെ സത്യത്തിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ഒരു ജീവിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ആഹാരമൊക്കെയും അവന്റെ പോഷകമാവുന്നു.
യഥാ ഗോഷ്ഠേ പ്രനഷ്ടാം വൈ വത്സോ വിന്ദതി മാതരമ് । തഥാ തം നയതേ മന്ത്രോ ജന്തുര്യത്രാവതിഷ്ഠതേ ।। ൨൧.
പശുവിടയിൽ വഴിതെറ്റിയ കിടാവിന് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, മന്ത്രം ജീവിയെ അവൻ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു.
മാന ഗോത്രം ച മന്ത്രശ്ച ദത്തമന്നം നയന്തി തമ്। അപി യോനിശതം പ്രാപ്താം സ്തൃപ്തിസ്താനനുഗച്ഛതി ।। ൨൧.
മാനവും വംശവും മന്ത്രവും അർപ്പിച്ച ഭക്ഷണവും ചേർന്ന് തൃപ്തിയെ നൽകുന്നു; നൂറു ജന്മം കിട്ടിയാലും ആ തൃപ്തി അവനെ പിന്തുടരും.
ഏവമേഷാ സ്ഥിതാ സംസ്ഥാ ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ । പിതൄണാമാദിസര്ഗസ്തു ലോകാനാമക്ഷയാര്ഥിനാമ് ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ ഈ ക്രമം പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവു സ്ഥാപിച്ചു; ലോകങ്ങൾ അക്ഷയത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കായി പിതാക്കളുടെ ആദി സൃഷ്ടിയാണ്.
ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാ ദേവാശ്ച പിതരഃ പുനഃ। ദൌഹിത്രാ യജമാനാശ്ച പ്രോക്താശ്ചൈവ മയാഽനഘാഃ ।। ൨൧.
ഇങ്ങനെ പിതാക്കൾ ദേവന്മാരാണ്, ദേവന്മാർ വീണ്ടും പിതാക്കളാണ്; യജമാനന്മാരെയും അവരുടെ മക്കളെയും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു, പാപരഹിതരേ.
ലോകാ ദുഹിതരശ്ചൈവ ദൌഹിത്രാശ്ച സുതാസ്തഥാ। ദാനാനി സഹ ശൌചേന തീര്ഥാനി ച ഫലാനി ച ।। ൨൧.
ലോകങ്ങൾ, പുത്രിമാർ, മക്കൾ, മക്കളുടെ മക്കൾ, ദാനങ്ങൾ, ശുദ്ധി, തീർത്ഥങ്ങൾ, അവയുടെ ഫലങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.
അക്ഷയത്വം ദ്വിജാശ്ചൈവ യായാവരവിധിസ്തഥാ । പ്രോക്തം സര്വം യഥാന്യായം യഥാ ബ്രഹ്മാഽബ്രവീത് പുരാ ।। ൨൧.
അക്ഷയത്വം, ദ്വിജന്മാർ, യാത്ര ചെയ്യുന്ന വ്രതം എന്നിവയും എല്ലാം യഥാക്രമം, ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഞാൻ പറഞ്ഞു.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। ഇത്യേതദങ്ഗിരാഃ പ്രാഹ ഋഷീണാം ശ്രൃണ്വതാം തദാ। പൃഷ്ടസ്തു സംശയം സര്വം പിതൄണാം പ്രാഹ സംസദി ।। ൨൧.
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: അങ്ങിരാസു അന്നേരം ഈ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുന്ന ഋഷിമാർക്ക് പറഞ്ഞു; സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, പിതാക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ സംശയങ്ങൾക്കും അവൻ സഭയിൽ ഉത്തരം നൽകി.
സത്രേ വൈ വിതതേ പൂര്വം തദാ വര്ഷസഹസ്രികേ । യസ്മിന് ഗൃഹപതിര്ഹ്യാസീദ്ബ്രഹ്മാ വൈ ദേവതാ പ്രഭുഃ ।। ൨൧.
ആദിയിൽ ആയിരം വർഷം നീണ്ടു നിന്ന യാഗത്തിൽ, ഗൃഹസ്ഥൻ ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് അദ്ധ്യക്ഷത വഹിച്ചു.
സംവത്സരശതാന്യം ച തത്രോപേതാ ഇതി ശ്രുതിഃ। ശ്ലോകാശ്ചാത്ര പുരാ ഗീതാ ഋഷിഭിര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ।। ൨൧.
അവിടെ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചുവെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു; ബ്രഹ്മത്തെ പ്രസംശിക്കുന്ന ഋഷിമാർ അവിടെ ശ്ലോകങ്ങൾ പാടി.
ദീക്ഷിതസ്യ തദാ സത്രേ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ। തത്രൈവ ജാതമത്യുഗ്രം പിതൄണാമക്ഷയാര്ഥിനാ। ലോകാനാം ച ഹിതാര്ഥായ ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ടിനാ ।। ൨൧.
ആ യാഗത്തിൽ പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് ദീക്ഷിതനായി; അവിടെ പിതാക്കൾക്ക് അക്ഷയത്വം ലഭിക്കണമെന്ന അത്യന്തം ശക്തമായ ആഗ്രഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ജനിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി.
സൂത ഉവാച।। ഏവം ബൃഹസ്പതിഃ പൂര്വം പൃഷ്ടഃ പുത്ര്ത്രേണ ധീമതാ। പ്രോവാച പിതൃവംശന്തു യത്തദ്വൈസമുദാഹൃതമ് । അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി വരുണസ്യ നിബോധത ।। ൨൧.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, തന്റെ ബുദ്ധിമാൻ മകന്റെ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി പിതൃവംശത്തെ പൂർവ്വികന്മാരുടെ കഥപോലെ പറഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ വരുണന്റെ കഥ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.