സീദന്തി തേ സാഗരേ ലോഷ്ടഭൂതാ യോഗദ്വിഷഃ സ്ഥാസ്യന്തേ യാവദുര്വ്വീ । തസ്മാച്ഛ്രാദ്ധേ ധര്മ്മ ഉദ്ദിഷ്ട ഏഷ നിത്യം കാര്യഃ ശ്രദ്ദധാനേന പുംസാ ।। ൨൧.
യോഗത്തോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കുന്നവർ മണ്ണ് കഷ്ണങ്ങളായി സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി നില്ക്കും, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം. അതുകൊണ്ട്, ശ്രാദ്ധധർമ്മം വിശ്വാസത്തോടെ എപ്പോഴും നിർവഹിക്കണം.
പരിവാദോ ന കര്ത്തവ്യോ യോഗിനാം ച വിശേഷതഃ। പരിവാദാത് കൃമിര്ഭൂത്വാ തത്രൈവ പരിവര്ത്തതേ ।। ൨൧.
യോജികളെയും പ്രത്യേകിച്ച് അവരെ അപവാദം ചെയ്യരുത്; അപവാദം ചെയ്താൽ, ആൾ കീടമായി അവിടെയേയ്ക്ക് തിരികെ ജനിക്കും.
യോഗം പരിവദേദ്യസ്തു ധ്യാനിനാം മോക്ഷകാരണമ്। സ ഗച്ഛേന്നരകം ഘോരം ശ്രോതാ യശ്ച ന സംശയഃ ।। ൨൧.
യോഗത്തെ, ധ്യാനികൾക്ക് മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്ന അതിനെ, അപവാദം ചെയ്യുന്നവനും അതു കേൾക്കുന്നവനും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ആവൃതം തമസാ സര്വം നരകം ഘോരദര്ശനമ്। യോഗീശ്വരപരീ വാദാന്നിശ്ചയം യാതി മാനവഃ ।। ൨൧.
നരകം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതും ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയുമാണ്; യോഗേശ്വരന്മാരെ അപവാദം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ അവിടെയെത്തും.
യോഗേശ്വരാണാമാക്രോശം ശ്രൃണുയാദ്യോ യതാത്മനാമ്। സ ഹി കാലം ചിരം മജ്ജേത് കുമ്ഭീപാകേ ന സംശയഃ ।। ൨൧.
മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച യോഗേശ്വരന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നതു കേൾക്കുന്നവൻ ദീർഘകാലം കുംഭീപാക നരകത്തിൽ മുങ്ങും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ദ്വേഷം യോഗിഷു വര്ജ്ജയേത്। പ്രേത്യാന്യം തത്ഫലം ഭുങ്ക്തേ ഇഹ ചൈവ ന സംശയഃ ।। ൨൧.
മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും യോജികളോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കരുത്; മരിച്ചശേഷം അതിന്റെ ഫലം മറ്റിടത്ത് അനുഭവിക്കും, ഈ ലോകത്തും അതു സംഭവിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന പാരഗോ വിന്ദതി പാരമാത്മനസ്ത്രിലോകമധ്യേ ചരതി സ്വകര്മഭിഃ। ഋചോ യജുഃസാമതദങ്ഗപാരഗോ വികാരമേവ ഹ്യനവാപ്യ സീദതി ।। ൨൧.
ആത്മാവിന്റെ അതിരുവരെ എത്താത്തവന് പരമാത്മാവിനെ നേടാനാവില്ല; അവന് തന്റെ പ്രവൃത്തികൾ അനുസരിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. ഋക്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളെയും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചാലും, മാറ്റം നേടാതെ അവൻ അകത്തുതന്നെ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
വികാരപാരഃ പ്രകൃതേശ്ച പാരഗസ്ത്രയീ ഗുണാനാം ത്രിഗുണാന്തപാരഗാ। തത്ത്വഞ്ചതുര്വിംശതിയോ ഗപാരഗം സ പാരഗോ യസ്ത്വയനാന്തപാരഗഃ ।। ൨൧.
മാറ്റങ്ങളുടെ അതിരു കടന്നവനും, പ്രകൃതിയുടെ അതിരു കടന്നവനും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെയും അതിരുകൾ കടന്നവനും, ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളുടെയും അതിരു കടന്നവനും, യാത്രയുടെ അവസാനത്തോളം എത്തുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിരു കടന്നവൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
കൃത്സ്നം യഥാ തത്ത്വവിസര്ഗമാത്മനസ്തഥൈവ ഭൂയഃ പ്രലയം സദാത്മനഃ। പ്രത്യാഹരേദ്യോഗബലേന യോഗവിത് സ സര്വപാരക്രമയാനഗോചരഃ ।। ൨൧.
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ, എല്ലാ തത്ത്വങ്ങളെയും ആത്മാവിലേക്കു പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗശക്തിയാൽ എല്ലാം സത്യം ആയ ആത്മാവിലേക്കു എപ്പോഴും പിൻവലിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാവിധ ശക്തിയുടെ വഴി വഴി, മറ്റുള്ളവർക്കു അപ്രാപ്യനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വേദസ്യ വേദിതാ യോ വൈ വേദ്യം വിന്ദതി യോഗവിത്। തം വൈ വേദവിദം പ്രാഹുസ്തം പ്രാഹുര്വേദപാരഗമ് ।। ൨൧.
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ, വേദം അറിയുകയും അറിവിന് ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ നേടുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് വേദം അറിയുന്നവർ യഥാർത്ഥ വേദജ്ഞനായെന്നും വേദത്തിന്റെ അതിരു കടന്നവനെന്നുമാണ് വിളിക്കുന്നത്.
വേദ്യം ച വേദിതവ്യം ച വിദിത്വാ വൈ യഥാവിധി। ഏവം വേദവിദം പ്രാഹുസ്തതോഽന്യേ വേദചിന്തകാഃ ।। ൨൧.
അറിയേണ്ടതും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതും യഥാവിധി അറിഞ്ഞവനെയാണ്, വേദത്തെ ആലോചിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർ വേദജ്ഞനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യജ്ഞാന് വേദാംസ്തഥാ കാമാഞ്ജ്ഞാനാനി വിവിധാനി ച। പ്രാപ്നോത്യായുഃ പ്രജാശ്ചൈവ പിതൃഭക്തോ ധനാനി ച ।। ൨൧.
യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, വിവിധവിധമായ അറിവുകൾ എന്നിവയും, ദീർഘായുസ്, സന്താനങ്ങൾ, പിതൃഭക്തി, സമ്പത്ത് എന്നിവയും അവൻ നേടുന്നു.
ശ്രാദ്ധേ യഃ ശ്രാദ്ധകല്പം വൈ പശ്ചിമം നിയതം പഠേത്। സര്വാപ്യേതാന്യവാപ്നോതി തീര്ഥേ ദാനഫലാനി ച ।। ൨൧.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ടമായ അവസാന ഭാഗം ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, ഈ എല്ലാ ഫലങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും നേടുന്നു.
സ പങ്ക്തിപാവനശ്ചൈവ ദ്വിജാനാമഗ്രഭുഗ് ഭവേത്। അധ്യാപ്യ വാ ദ്വിജാന് സര്വാന് സര്വാന് കാമാനവാപ്നുയാത് ।। ൨൧.
അവൻ ദ്വിജന്മാരുടെ വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനും, അഗ്രഭോക്താവും ആകുന്നു; എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും പഠിപ്പിച്ചാൽ അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടുന്നു.
യശ്ചൈവ ശ്രൃണുയാന്നിത്യമാനന്ത്യം സ്വര്ഗമശ്നുതേ। അനസൂയോ ജിതക്രോധോ ലോഭമോഹവിവര്ജിതഃ ।। ൨൧.
ആർക്കും അസൂയയില്ലാതെ, ക്രോധം ജയിച്ചും, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടുമാണ് ഈ അനന്തമായ കഥയെ എപ്പോഴും ശ്രവിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നത്.
തീര്ഥാനാം ച ഫലം കൃത്സ്നം ദാനാദീനാം തഥൈവ ച। മോക്ഷോപായോ ഹ്യയം ശ്രേഷ്ഠഃ സ്വര്ഗോപായോ ഹ്യയം പരഃ । ഇഹ ചാപി പരാ തുഷ്ടിസ്തസ്മാത്കുര്വീത യത്നതഃ ।। ൨൧.
തീർത്ഥയാത്രകളുടെയും ദാനാദികളുടെയും പൂർണ്ണ ഫലവും അവൻ നേടുന്നു; മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗവും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പരമമായ മാർഗ്ഗവും ഇതാണ്. ഇവിടെയും പരലോകത്തും പരമമായ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഒരുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ ഇതിന് ശ്രമിക്കണം.
ഇമം വിധിം യോ ഹി പഠേദതന്ദ്രിതഃ സമാഹിതഃ സംസദി പര്വസന്ധിഷു । അപത്യഭാഗ്ഭവതി പരേണ തേജസാ ദിവൌ കസാം സ വ്രജതേ സലോകതാമ് ।। ൨൧.
ഈ വിധിയെ ശ്രദ്ധയോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, സഭകളിലും വിശേഷദിനങ്ങളുടെയും സംധികളിലും ആവർത്തിക്കുന്നവൻ, സന്താനസമ്പന്നനായി, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, ദേവന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ എത്തുന്നു.
യേന പ്രോക്തസ്ത്വയം കല്പോ നമസ്തസ്മൈ സ്വയമ്ഭുവേ। മഹായോഗേശ്വരേഭ്യശ്ച സദാ ച പ്രണതോ ഹ്യഹമ് ।। ൨൧.
ഈ കല്പം പ്രസ്താവിച്ച സ്വയംഭുവായവർക്കും, മഹായോഗേശ്വരന്മാർക്കുമാണ് ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നത്.
ഇത്യേതേപിതര സ്താത ദേവാനാമപി ദേവതാഃ। സപ്തസ്വേതേഷു തേ നിത്യം സ്ഥാനേഷു പിതരോഽവ്യഥാഃ ।। ൨൧.
പ്രിയനായവനേ, ഈ പിതാക്കന്മാരാണ് ദേവന്മാരുടെ ദേവതകൾ; ഇവർ ഏഴുപേരും എല്ലായ്പ്പോഴും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അശാന്തരായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതിസുതാ ഹ്യേതേ സര്വേ ചൈവ മഹാത്മനഃ। ആദ്യോ ഗണസ്തു യോഗാനാം സ നിത്യോ യോഗവര്ദ്ധനഃ ।। ൨൧.
ഇവരൊക്കെയും പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്, മഹാത്മാക്കളാണ്; ആദ്യത്തെ കൂട്ടം യോഗികളുടേതാണ്, അവർ ശാശ്വതരും യോഗത്തിൽ വളർച്ചയുള്ളവരുമാണ്.
ദ്വിതീയോ ദേവതാനാം തു തൃതീയോ ദേവതാഽരിണാമ്। ശേഷാസ്തു വര്ണിനാം ജ്ഞേയാ ഇതി സര്വേ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൨൧.
രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടം ദേവന്മാരുടേതാണ്, മൂന്നാമത്തെ കൂട്ടം ദേവശത്രുക്കളുടേതാണ്; ശേഷിച്ചവർ മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങളിലേക്കുള്ളവരായി അറിയപ്പെടണം—ഇങ്ങനെ എല്ലാവരെയും വിശദീകരിച്ചു.
ദേവാസ്ത്വേതാന് യജന്തേ വൈ സര്വേഷ്വേതേഷ്വവസ്ഥിതാഃ। ആശ്രമാസ്തു യജന്ത്യേതാംശ്ചത്വാരസ്തു യഥാക്രമമ് ।। ൨൧.
ദേവന്മാർ ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു, എല്ലാവരും ഇവരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നാലു ആശ്രമങ്ങളും ഇവരെ യഥാക്രമം ആരാധിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്ചാപി യജന്ത്യേതാംശ്ചത്വാരസ്തു യഥാവിധി। തഥാ സങ്കരജാതാശ്ച മ്ലേച്ഛാശ്ചൈവ യജന്തി വൈ ।। ൨൧.
നാലു വർഗ്ഗങ്ങളും ഇവരെ യഥാവിധി ആരാധിക്കുന്നു; അതുപോലെ സംകരജാതികളും മ്ലേച്ഛരും ഇവരെ ആരാധിക്കുന്നു.
പിതൄംശ്ച യോ യജേദ്ഭക്ത്യാ പിതരഃ പൂജയന്തി തമ്। പിതരഃ പുഷ്ഠികാമസ്യ പ്രജാകാമസ്യ വാ പുനഃ। പുഷ്ഠിം പ്രജാശ്ച സ്വര്ഗം ച പ്രയച്ഛന്തി പിതാമഹാഃ ।। ൨൧.
ആത്മാർത്ഥതയോടെ പിതാക്കളെ ആരാധിക്കുന്നവനെ പിതാക്കന്മാർ ആദരിക്കുന്നു; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും സന്താനമാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും പിതാമഹന്മാർ സമ്പത്തും സന്താനവും സ്വർഗ്ഗവും നൽകുന്നു.
ദേവകാര്യാദപി സൂനോഃ പിതൃകാര്യം വിശിഷ്യതേ। ദേവതാനാം ഹി പിതരഃ പൂര്വമാപ്യായനം സ്വയമ് ।। ൨൧.
മകനു പിതാവിനോടുള്ള കടമ ദേവന്മാരോടുള്ള കടമയേക്കാൾ വലിയതാണ്; കാരണം, ദേവന്മാർക്ക് ആദ്യം പോഷകമായത് പിതാക്കളാണ്.
ന ഹി യോഗഗതിഃ സൂക്ഷ്മാ പിതൄണാം ച പരാ ഗതിഃ। തപസാ വിപ്രകൃഷ്ടേന ദൃശ്യതേ മാംസചക്ഷുഷാ ।। ൨൧.
യോഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴിയും പിതാക്കളുടെ പരമമായ വഴിയും, കടുത്ത തപസ്സുകൊണ്ടെങ്കിലും, സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല.
സര്വേഷാം രാജതം പാത്രമഥവാ രജതാന്വിതമ്। പാവനം ഹ്യുത്തമം പ്രോക്തം ദേവാനാം പിതൃഭിഃ സഹ ।। ൨൧.
പൂർണ്ണമായും വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി അലങ്കാരമുള്ള പാത്രം ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കള്ക്കുമായി അർപ്പണങ്ങൾക്കായി ഏറ്റവും ശുദ്ധിയും ഉത്തമവുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യേഷാം ദാസ്യന്തി പിണ്ഡാംസ്ത്രീന് ബാന്ധവാ നാമഗോത്രതഃ। ഭൂമൌ കുശോത്തരായാഞ്ച അപസവ്യവിധാനതഃ ।। ൨൧.
പേരിലും വംശത്തിലും തിരിച്ചറിയാവുന്ന ബന്ധുക്കൾ ഭൂമിയിൽ ദർഭയിലേയ്ക്ക് നിർബന്ധമായ രീതിയിൽ മൂന്നു പിണ്ടം അർപ്പിക്കുന്നവർക്കു അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
സര്വത്ര വര്ത്തമാനാസ്തേ പിണ്ഡാഃ പ്രീണന്തി വൈ പിതൄന്। യദാഹാരോ ഭവേജ്ജന്തുരാഹാരഃ സോഽസ്യ ജായതേ ।। ൨൧.
എവിടെയായാലും ആ പിണ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവ പിതാക്കളെ സത്യത്തിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ഒരു ജീവിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ആഹാരമൊക്കെയും അവന്റെ പോഷകമാവുന്നു.
യഥാ ഗോഷ്ഠേ പ്രനഷ്ടാം വൈ വത്സോ വിന്ദതി മാതരമ് । തഥാ തം നയതേ മന്ത്രോ ജന്തുര്യത്രാവതിഷ്ഠതേ ।। ൨൧.
പശുവിടയിൽ വഴിതെറ്റിയ കിടാവിന് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ, മന്ത്രം ജീവിയെ അവൻ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു.